Kiểm soát lạm phát phải kiên trì

• Bức tranh thật về tình hình lạm phát 
• Lạm phát vẫn trong tầm kiểm soát

Sau khi chặn được đà tăng giá những tháng 4, 5 và 6, chỉ số giá tiêu dùng của tháng 7 lại tăng vọt. Theo nhận định của Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), sẽ khó kiềm chế được lạm phát nếu không kiên trì và kiên quyết thực hiện các giải pháp. Trong khi đó, dự báo cho thấy, chỉ số giá tiêu dùng tháng 8 sẽ tiếp tục tăng so với tháng 7. Chuyện gì đang xảy ra cho câu chuyện điều hành, kiểm soát giá?

Phóng viên VOV phỏng vấn Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) - ông Nguyễn Tiến Thỏa về vấn đề nóng này.

Kiềm chế lạm phát đang đi đúng hướng

** Thưa ông, có thể nói là giá cả ở thời điểm tháng 7 vừa rồi và những tháng từ nay đến cuối năm đang có xu hướng tăng rất mạnh. Tại sao trong 6 tháng đầu năm chúng ta đã kiểm soát được, nhưng sang tháng 7 lại bắt đầu một làn sóng tăng giá mới. Nhận định của ông về vấn đề này như thế nào?

Ông Nguyễn Tiến Thoả: Trong tháng 7 vừa qua, chúng ta thấy có một yếu  tố đẩy chỉ số giá tiêu dùng lên cao hơn tháng 6 là thực phẩm. Tất cả những nhóm hàng khác đều tăng nhẹ nhưng tăng mạnh nhất là nhóm thực phẩm, trong đó chủ yếu là thịt và rau, 2 nhóm này chiếm khoảng 35% trong tổng quyền số tính chỉ số giá tiêu dùng. Thêm vào đó, nhóm ăn uống và vật dụng gia đình cũng tăng 1,18%, góp phần làm cho chỉ số giá chung tăng  0,9%, chiếm 77% tốc độ tăng của chỉ số giá tháng 7. Đấy là một mức tăng khá cao.

Hệ quả của giá thực phẩm bất ngờ tăng có thể sẽ có tác động kéo dài trong một vài tháng nữa. Theo tôi, chúng ta phải chú ý đến yếu tố này để trong công tác điều hành thị trường phải hết sức chú ý tạo nguồn cung bảo đảm đáp ứng được nhu cầu tiêu dùng, đặc biệt sẽ tăng cao vào những tháng cuối năm.

Lãi suất cho sản xuất kinh doanh cao gây áp lực đẩy mức giá lên cao

** Theo ông, điểm yếu cốt lõi trong việc quản lý giá hiện tại là gì?

Ông Nguyễn Tiến Thoả: Nói về quản lý giá chúng ta phải nói tới tất cả những giải pháp mà hiện cơ quan quản lý đang làm, bởi giá cả là biểu hiện của rất nhiều cơ chế, chính sách điều hành từ sản xuất đến lưu thông. Ví như vừa qua chúng ta điều hành cung cầu thực phẩm không tốt đã đẩy giá lên. Và rất nhiều mặt hàng khác nữa, chúng ta tổ chức hệ thống mạng lưới lưu thông phân phối chồng chéo vòng vèo, cộng vào đã đẩy chi phí lưu thông lên và giá thành của sản phẩm tăng lên; hay một số yếu tố đầu vào mà rõ nhất là lãi suất cho sản xuất kinh doanh cao đã đẩy chi phí sản xuất lên cao, gây áp lực đẩy mức giá lên cao...

Cho nên trong công tác điều hành giá, về mặt kiểm soát chúng ta thực hiện theo cơ chế giá thị trường nhưng vẫn còn những mặt chúng ta bao cấp khá lâu và khi phải điều chỉnh lên nó cũng tác động luôn vào mặt bằng giá.

** Người dân rất băn khoăn khi sự tăng giá của nhiều mặt hàng một cách rất tự nhiên, thậm chí có hệ thống mà gần như không có một cơ quan nào ngăn lại hoặc đứng ra để kiểm soát giá. Tại sao lại như thế, thưa ông?

Ông Nguyễn Tiến Thoả: Chúng ta đang có rất nhiều biện pháp kiểm soát giá. Tuy nhiên, việc chúng ta chưa kiểm soát được là tổng hợp của nhiều nguyên nhân. Thứ nhất là cơ chế vận hành thị trường, có lúc cân đối cung cầu thiếu, các biện pháp điều hòa về xuất nhập khẩu chưa hợp lý khiến nhập siêu cao. Trong quản lý thị trường, chúng ta đã để các thương nhân mua gom, mua vét để đầu cơ rồi họ thao túng thị trường để tăng giá.

Do đó, việc kiểm soát giá cần phải thực hiện toàn diện, không chỉ là giá, không chỉ từ giá mà phải từ những biện pháp về gốc để hình thành nên mặt bằng giá.

Hiện nay, Bộ Tài chính cũng như Sở Tài chính các địa phương căn cứ vào pháp luật hiện hành để điều hành toàn bộ mặt bằng giá theo tinh thần NQ11. Với những mặt hàng quan trọng thiết yếu thuộc diện bình ổn giá, Bộ Tài chính cùng với các Sở Tài chính phối hợp với các ngành, các cấp để kiểm soát qua hình thức đăng ký giá, kê khai giá. Khi chúng ta điều chỉnh tỷ giá, điều chỉnh giá điện, giá xăng dầu, nó sẽ tác động ngay vào các sản phẩm sử dụng ngoại tệ, những sản phẩm sử dụng điện, sử dụng xăng dầu, khi đó sẽ đẩy cả hệ thống lên.

Nhưng điều quan trọng là chúng ta phải chấp nhận khi đã thực hiện xóa bao cấp, chúng ta để cho tín hiệu thị trường hoạt động nhưng phải kiểm soát chỉ để nó tăng ở mức độ chấp nhận được. Tôi lấy ví dụ, có những doanh nghiệp khi đi kiểm tra thì họ bảo xăng dầu tăng 24% thì giá cước vận tải hành khách cũng phải tăng 24%. Thế nhưng chúng ta phải kiểm tra để phát hiện ra rằng tỷ trọng chi phí xăng dầu ở trong giá cước chỉ chiếm 40% thôi, nên khi tăng giá xăng dầu lên 24%, doanh nghiệp vận tải chỉ được điều chỉnh giá lên 9% thôi, chứ không thể lợi dụng điều chỉnh giá lên 24%.

Hay đối với các mặt hàng xi măng, sắt thép, các mặt hàng khác cũng vậy, với tinh thần không để lợi dụng điều hành giá của Nhà nước để tăng giá bất hợp lý, Bộ Tài chính đã chỉ đạo tổ chức rất nhiều đợt, nhiều đoàn thanh tra, kiểm tra việc hạch toán chi phí của các doanh nghiệp đã có tác dụng nhất định, hạn chế phần nào việc các doanh nghiệp lợi dụng biến động của thị trường, lợi dụng điều hành giá của Nhà nước cần phải thực hiện lộ trình thị trường để họ điều chỉnh giá lên.

Thiếu một nhạc trưởng trong điều hành

** Nhiều chuyên gia nhận định các giải pháp của Chính phủ trong đó đặc biệt là NQ11 cùng những giải pháp đã đề ra cơ bản là đúng nhưng việc thực hiện chưa thực sự hiệu quả như mong muốn?

Ông Nguyễn Tiến Thoả: Có lẽ NQ11 chúng ta không cần phải nói nhiều bởi các tổ chức thế giới cũng như các bộ, ngành, các chuyên gia trong nước đều đánh giá là chúng ta đã đưa ra những giải pháp trúng và lần đầu tiên chúng ta dám thừa nhận là tiền của nền kinh tế nhiều hơn quỹ hàng hóa chúng ta có. Cho nên chúng ta đã sử dụng những biện pháp để rút tổng cầu bảo đảm cho khối lượng cung và cầu cân bằng nhau, tránh áp lực đến mặt bằng giá.

Tuy nhiên, trong điều hành, trong phối hợp tổ chức triển khai thực hiện cũng còn những bất cập nhất định và trong điều hành cũng có những lúc có những vấn đề, có những nội dung vẫn còn yếu tố chủ quan. Sự chủ quan ấy thể hiện rõ nhất ở việc vừa qua chúng ta để mất cân đối cung cầu thực phẩm. Rõ ràng vấn đề này chúng ta cũng đã biết nhưng sự chủ động để ngăn không dẫn đến sự suy giảm đàn lợn, trâu bò, gia cầm, hay diện tích rau đến như vậy thì biện pháp này làm không quyết liệt. Hậu quả là khi chúng ta phát hiện ra thì giá đã bắt đầu tăng rất cao và chúng ta trở tay không kịp.

Bây giờ muốn để cung cầu trở lại bình thường, cơ quan quản lý phải áp dụng ngay các biện pháp tái đàn, mà tái đàn lại phải 3 tháng sau chúng ta mới có sản lượng khi đó thị trường mới trở về bình thường.

Hay đối với hiện tượng các thương nhân mua gom, mua vét hàng hóa để mà đầu cơ, nhưng chúng ta lại chậm đưa ra những biện pháp trong bối cảnh đặc biệt ấy, cho nên mới xảy ra hiện tượng hàng thiếu cục bộ ở nơi này nơi khác, có hàng có chỗ lại dư thừa nhưng điều phối điều hòa giữa nơi thừa với nơi thiếu cũng không có cơ quan nào làm một nhạc trưởng chỉ huy có hiệu quả việc điều hành thị trường.

Khó giữ CPI cả năm ở mức 17%

** Như vậy có nghĩa là chúng ta đang thiếu một nhạc trưởng đích thực trong việc quản lý giá?

Ông Nguyễn Tiến Thoả: Trong quản lý giá nếu chỉ trông vào một cơ quan quản lý giá sẽ rất khó làm, bởi cái gốc hình thành nên giá là từ sản xuất, lưu thông. Cho nên muốn bình ổn giá thành công, chúng ta phải làm những biện pháp từ gốc thích hợp với việc chúng ta quản lý giá và NQ 11 đang đi đúng hướng như vậy. Tuy nhiên, vẫn chưa có một đơn vị nào tổng hợp để thường xuyên có dự báo, có đánh giá tình hình giúp Thủ  tướng Chính phủ công việc ấy. Hiện nay, các bộ các ngành vẫn đang làm nhưng còn phân tán, đặc biệt là công tác dự báo chúng ta có rất nhiều việc, có rất nhiều cơ quan dự báo nhưng dự báo của cơ quan nào chính xác để làm phản ứng chính sách cho công tác điều hành từng tháng, từng quý thì chúng ta vẫn còn có những bất cập.

** Điều đó khiến cho công tác dự báo của chúng ta chưa có hiệu quả?

Ông Nguyễn Tiến Thoả: Tôi hoàn toàn tán thành với đánh giá ấy. Nếu bây giờ chúng ta tính toàn bộ năng lực từ con người, từ cơ sở vật chất kỹ thuật và từ các kiến thức của các tổ chức trong nước của chúng ta thì rất nhiều nơi có trình độ dự báo rất tốt. Nhưng mà cũng có thể là mỗi một đơn vị, mỗi một cơ quan, mỗi một viện có thể tiếp cận một vấn đề ở những khía cạnh khác nhau. Cho nên tổng hợp chung, đánh giá chung về dự báo kinh tế thế giới có tác động đến những mặt nào, cụ thể như thế nào đến Việt Nam và đối sách của Việt Nam đối với vấn đề đó như thế nào thì chưa có.

Mục tiêu điều hành CPI 17% cả năm là rất khó

** Ông nhận diện thế nào về áp lực lạm phát từ giờ đến cuối năm, đặc biệt là khả năng chúng ta khó có thể kiểm soát được chỉ số giá là 17% như Chính phủ đã đề ra?

Ông Nguyễn Tiến Thoả: Từ nay đến cuối năm chúng ta phải đối mặt với rất nhiều áp lực sẽ đẩy lạm phát trong nước tăng cao. Thứ nhất là áp lực từ kinh tế thế giới. Kinh tế thế giới phát triển không thuận, tác động của khủng hoảng nợ công, thâm hụt ngân sách của rất nhiều nước đặc biệt là khu vực châu Âu và những nước kinh tế đầu tàu như Mỹ, Nhật đang ảnh hưởng rất lớn. Đáng chú ý là tình hình lạm phát có xu hướng tăng cao ở các nước mà chúng ta đang nhập siêu như Trung Quốc sẽ tác động vào nền kinh tế nước ta.

Thứ hai đối với tình hình trong nước, chúng ta biết rằng nguồn cung của hàng hóa dịch vụ thiết yếu từ nay đến Tết sẽ có một số suy giảm cũng có thể ngay bây giờ chúng ta đã thấy được sự suy giảm đó, ví như thực phẩm, nếu chúng ta không tái đàn nhanh thì không đáp ứng nhu cầu.

Thứ ba là các yếu tố đầu vào. Yếu tố đầu vào của sản xuất vẫn còn đang khá cao. Đối với lãi suất ngân hàng chúng ta sẽ tùy tín hiệu của lạm phát để điều hành nhưng cũng chưa thể giảm xuống đến mức bớt khó khăn cho doanh nghiệp. Bên cạnh đó, các chi phí nhiên, nguyên vật liệu của chúng ta cũng đang ở mức khá cao và chỉ số giá sản xuất được công bố vừa rồi ở mức cao nên có tác động vào giá tiêu dùng những tháng cuối năm.

Một điểm nữa là nhu cầu tiêu dùng vào những tháng cuối năm, đặc biệt là những tháng giáp Tết cũng sẽ tăng cao, và nó sẽ tác động đến mặt bằng giá. Ngoài ra, tình hình lạm phát ở nhiều nước đã tăng cao cũng tác động lên kênh lạm phát của nước ta qua con đường xuất nhập khẩu. Do đó có thể thấy mục tiêu điều hành 17% cả năm là rất khó khăn.

** Với những thách thức như vậy, theo ông, những biện pháp quan trọng trong việc điều hành giá từ nay đến cuối năm cần phải chú trọng là gì?

Ông Nguyễn Tiến Thoả: Biện pháp vĩ mô quan trọng Chính phủ đã tiếp tục khẳng định là chúng ta phải thực hiện quyết liệt không nao núng về các giải pháp của NQ11 và phải đảm bảo tài khóa, tiền tệ và xuất nhập khẩu phải đồng bộ để giảm tổng cầu của nền kinh tế thì mới có hy vọng kéo mặt bằng chung xuống.

Thứ hai, không được để xảy ra mất cân đối cung cầu hàng hóa dịch vụ ở trong từng vùng cũng như cả nước thông qua những biện pháp như điều hòa giữa sản xuất và xuất nhập khẩu. Ví như với mặt hàng rất thiết yếu như gạo, chúng ta vừa phải đảm bảo an ninh lương thực trong nước nhưng vẫn phải dành một lượng xuất khẩu nhất định, xuất khẩu trong bối cảnh giá thế giới đang tăng cũng sẽ có tác động đến giá trong nước.

Các giải pháp bảo đảm cân đối cung cầu nữa là các giải pháp về tháo gỡ khó khăn cho sản xuất, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp cận vốn tốt hơn và phải đưa vốn hướng mạnh về khu vực sản xuất vật chất, đặc biệt là khu vực nông nghiệp nông thôn đảm bảo những nhu cầu tối cơ bản tiêu dùng của nhân dân.

Ngoài ra, còn phải thực hiện một loạt chính sách khác như lãi suất, xuất nhập khẩu, rồi chính sách hỗ trợ khác để khôi phục, tái đàn đối với gia súc gia cầm, khống chế kịp thời có hiệu quả các dịch bệnh trên gia súc gia cầm và trên cây trồng. Cùng với đó là tiếp tục thực hiện các chính sách hỗ trợ các  chương trình bình ổn giá mà các địa phương đã làm nhưng trên tinh thần mở rộng mạng lưới, mở rộng điểm bán hàng để tác động của nó lan tỏa không chỉ ở khu vực thực hiện bán hàng hóa bình ổn giá mà ở cả nơi cung cấp hàng hóa cho khu vực bán bình ổn giá.

Thứ ba, tiếp tục thực hiện nhất quán cơ chế giá thị trường để tạo ra sức cạnh tranh về giá mạnh hơn, có hiệu quả hơn và xóa bao cấp qua giá đối với một số mặt hàng còn bao cấp nhưng phải phù hợp với tín hiệu của lạm phát. Nếu chúng ta làm quá dồn dập, làm với liều lượng quá cao nó sẽ đẩy lạm phát cuối năm lên thì rất khó kiểm soát.

Thứ tư, các địa phương, các bộ, ngành phải có biện pháp mạnh hơn trong những thời điểm thị trường diễn biến bất bình thường. Ví như trong bối cảnh chúng ta đang thiếu hàng, mà chúng ta tiếp tục mua vét, mua gom để chuyển qua các nước có chung đường biên giới với nước ta thì sẽ tạo ra tình trạng khan hàng trong nước, nó sẽ đẩy giá lên.

** Xin cảm ơn ông./.