Lộ trình giá điện theo cơ chế thị trường

• Cấu hình cọc cạch 
• Chưa đủ căn cứ tăng giá điện vào 1/6

Quyết định số 24/2011/QĐ-TTg, ngày 15/4/2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc giá điện tại Việt Nam được điều chỉnh theo cơ chế thị trường và có hiệu lực từ ngày 1/6 đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Đa số ý kiến đều cho rằng, đây là bước đi cần thiết để giảm thiểu sự thiếu hụt điện năng như hiện nay.

Chưa điều chỉnh giá điện từ 1/6

Theo nội dung của Quyết định 24, bên bán điện được phép điều chỉnh giá tối đa 4 lần trong một năm. Việc tăng hoặc giảm giá phải thực hiện công khai, minh bạch. Trong trường hợp cần thiết, Nhà nước sẽ sử dụng quỹ bình ổn giá điện và các biện pháp khác để giảm thiểu tác động đến ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội. Văn bản này còn quy định khoảng cách giữa 2 lần điều chỉnh giá điện liên tiếp tối thiểu là 3 tháng, thay vì chỉ điều chỉnh mỗi năm một lần như hiện nay. Quyết định 24 quy định giá điện chỉ được xem xét điều chỉnh khi ba thông số đầu vào cơ bản gồm: tỷ giá, giá nhiên liệu, cơ cấu sản lượng điện phát có biến động lớn, từ 5% trở lên.

Trong cuộc họp báo ngày 22/4, ông Hoàng Quốc Vượng, Thứ trưởng Bộ Công thương khẳng định, về nguyên tắc, ngành điện có quyền được điều chỉnh giá ngay từ ngày 1/6 (vì đợt điều chỉnh giá gần đây nhất là 1/3/2011, đã cách 3 tháng). Tuy nhiên, tại thời điểm hiện nay, Bộ Công thương đang phối hợp với Bộ Tài chính soạn thảo Thông tư hướng dẫn tính toán giá bán điện theo ba thông số đầu vào nêu trên. Cho nên, dù thời điểm này ngành điện còn gặp nhiều khó khăn song cũng không thể khẳng định giá điện sẽ tăng vào ngày 1/6 tới.

Còn ông Đinh Quang Tri, Phó Tổng Giám đốc EVN khẳng định, chưa đủ cơ sở để điều chỉnh giá điện ngay vào thời điểm 1/6/2011. Ông Tri phân tích, phương án giá điện mới phải chờ Thông tư hướng dẫn của Bộ Công thương và Bộ Tài chính. Hiện nay, đã cuối tháng 4, nếu tháng 5 có văn bản hướng dẫn thì cũng không kịp điều chỉnh giá điện ngay vào thời điểm 1/6. Bên cạnh đó, ông Đinh Quang Tri nhấn mạnh, EVN là một tập đoàn Nhà nước nên ngoài nhiệm vụ kinh tế còn phải đảm nhiệm nhiệm vụ chính trị, vì thế không thể tăng giá điện vào những thời điểm nhạy cảm. Việc điều chỉnh giá điện, còn phải cân nhắc làm sao để người dân chịu đựng được.

Tại buổi họp báo, ông Hoàng Quốc Vượng cho biết, chúng ta đang xây dựng thị trường điện Việt Nam phát điện theo 3 giai đoạn. Cụ thể, thị trường điện sẽ được phát triển từ năm 2015 - 2022, giai đoạn phát triển sau năm 2022 là thị trường điện bán lẻ cạnh tranh, và những người mua điện có thể chọn người bán điện cho mình.

Về việc xây dựng và vận hành thị trường điện cạnh tranh, theo Thứ trưởng Hoàng Quốc Vượng thì từ 1/7 đã có thể vận hành thí điểm thị trường phát điện cạnh tranh. Hiện nay, Bộ Công thương đang xây dựng văn bản pháp luật, phát triển mạng, đường truyền… nhằm bảo đảm tiến độ cho thị trường phát điện cạnh tranh bắt đầu đúng thời gian như đã đề ra.

Điều chỉnh giá điện theo cơ chế thị trường - người tiêu dùng sẽ được hưởng lợi?

Giá đầu vào linh hoạt, không làm “méo” hệ thống giá

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, Nghị định 84 ngày 15/10/2009 về việc kinh doanh xăng dầu, quy định cơ chế điều chỉnh giá xăng dầu; Quyết định số 24/2011/QĐ-TTg, ngày 15/4/2011 của Thủ tướng Chính phủ về việc giá điện tại Việt Nam được điều chỉnh theo cơ chế thị trường là cần thiết. Việc điều chỉnh giá năng lượng linh hoạt theo tín hiệu của thị trường là để xóa “bao cấp” qua giá, tránh làm “méo mó” toàn bộ hệ thống giá và ngăn chặn tình trạng buôn lậu xăng dầu qua biên giới đang diễn biến rất phức tạp.

Trao đổi với phóng viên, TS. Lê Xuân Nghĩa, Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia bày tỏ sự cần thiết về việc điều chỉnh giá điện theo cơ chế thị trường. Theo ông Lê Xuân Nghĩa, giá điện, xăng, dầu, than… là chi phí đầu vào của quá trình sản xuất. Vì nguyên nhân nào đó, khi giá năng lượng đầu vào của quá trình sản xuất thấp hơn giá thị trường, không thể hiện đúng giá trị của nó sẽ làm hệ thống giá bị “méo mó”. Do vậy, số liệu phục vụ để  tính toán các chỉ tiêu kinh tế, CPI, GDP… sẽ không được thống kê chính xác. Từ đây, những báo cáo tổng hợp khó đưa ra được những quyết định kịp thời, chính xác cho công tác điều hành nền kinh tế.

Đồng tình với quan điểm của TS. Lê Xuân Nghĩa, TS. Nguyễn Minh Phong (Hà Nội) cho hay, khi giá đầu vào của một loại hàng, dịch vụ nào đó không thể hiện đúng giá trị, nó sẽ gây ra việc giá cả trên thị trường bị “méo mó”. Dần dần, nó sẽ hình thành một mặt bằng giá cả không chính xác trên thị trường.

** Tại Điều 4 của Quyết định 24 về nguyên tắc điều chỉnh giá điện, có 2 yếu tố cơ bản hình thành giá điện, đó là yếu tố biến động và yếu tố cố định. Đề nghị Thứ trưởng làm rõ, cơ quan nào sẽ xác nhận những yếu tố cố định cấu thành giá điện để áp dụng điều chỉnh cho phù hợp với Quyết định 24?

Chúng ta phải xác định rõ ràng rằng, Quyết định 24 chỉ đề cập việc điều chỉnh giá điện khi các thông số đầu vào cơ bản có biến động. Cụ thể, các thông số đầu vào cơ bản là: Tỷ giá, giá nhiên liệu, cơ cấu phát điện. Ba thông số này, chúng ta hoàn toàn có thể kiểm soát được. Về cơ cấu phát điện hàng năm, nếu kế hoạch phát điện thực tế của ngành điện khác với kết cấu phát điện đã được Bộ Công thương phê duyệt từ trước thì Bộ vẫn hoàn toàn có thể kiểm soát được. Chúng ta có thể hoàn toàn yên tâm rằng, khi Chính phủ ban hành Quyết định 24, cho phép ngành điện điều chỉnh giá điện theo biến động của thị trường thì vẫn đảm bảo việc kiểm soát, việc điều chỉnh là công khai, minh bạch.

** Quyết định 24 không có quy định bắt buộc EVN phải điều chỉnh giảm giá nếu như các chi phí như: nhiên liệu, tỷ giá giảm từ 5% trở lên. Nếu EVN cố tình không giảm giá thì sao và cơ sở nào buộc EVN phải giảm giá?

EVN là một tập đoàn kinh tế của Nhà nước, nên EVN phải tuân thủ và thực hiện đúng các quy định của Quyết định 24. Trong Quyết định 24 đã quy định rất rõ, trường hợp các yếu tố đầu vào cơ bản làm cho giá điện bình quân giảm thì EVN phải xem xét giảm giá điện một cách tương ứng. Cho nên, chúng ta tin tưởng rằng, nếu các yếu tố đầu vào giảm, làm cho giá điện bình quân giảm, EVN có thể giảm giá bán điện.

** Hiện nay, giá điện chưa tiếp cận thị trường. Việc quy định tại Khoản 2, Điều 3 áp dụng giá điện hiện hành là giá để làm căn cứ tính toán cho lần điều chỉnh tiếp theo. Liệu có khó cho người tiêu dùng cũng như nhà quản lý và doanh nghiệp khi yêu cầu EVN giảm giá?

Trong Quyết định 24 có nói, giá bán điện hình thành là cơ sở để chúng ta xem xét lần điều chỉnh tiếp theo. Có nghĩa rằng, khi chúng ta xem xét điều chỉnh giá điện thì phải căn cứ vào giá bán điện hiện hành, giá mà chúng ta đang áp dụng để xem giá điện bình quân có tăng hay giảm so với giá bán điện hiện hành. Nó tăng bao nhiêu, giảm bao nhiêu thì sẽ điều chỉnh tăng, giảm giá điện tương ứng như vậy.

Ông Nguyễn Hữu Lộc, Giám đốc Công ty CP Bia Sài Gòn - Hà Nội: Người tiêu dùng sẽ được hưởng lợi

Trong suốt thời gian dài, quy định thời gian điều chỉnh giá điện một lần/năm đã tác động lớn đến các doanh nghiệp có hoạt động sản xuất chủ yếu phụ thuộc vào nguồn điện. Bởi lẽ, chi phí đầu vào cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp sẽ phải chịu mức giá cứng nhắc đó trong cả một năm. Vì vậy, giá bán sản phẩm chậm thay đổi vì giá bán điện không thay đổi. Có giai đoạn, doanh nghiệp buộc phải tăng cường bán hàng ra để gia tăng doanh thu bù đắp chi phí nhưng hiệu quả thu được rất nhỏ.

Với giá bán điện theo cơ chế thị trường, trong đó quy định thời gian điều chỉnh giá bán điện giữa hai lần liên tiếp tối thiểu là ba tháng đã phần nào tháo gỡ được gánh nặng về giá điện của doanh nghiệp. Từ sự linh hoạt trong tính giá bán điện, trên cơ sở tính toán các chi phí đầu vào, doanh nghiệp sẽ tính được giá thành sản phẩm hợp lý. Cuối cùng, người tiêu dùng sẽ được hưởng lợi.

Ông Đỗ Duy Thái, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần thép Việt (Pomila): Doanh nghiệp phải linh hoạt kế hoạch sản xuất

Giá năng lượng ở Việt Nam thấp sẽ làm “méo mó” hệ thống giá. Sự điều chỉnh giá điện theo cơ chế thị trường là bước đi đúng đắn, từng bước xây dựng thị trường điện cạnh tranh ở Việt Nam. Khi giá điện được điều chỉnh theo cơ chế thị trường, thời gian điều chỉnh tối thiểu giữa hai lần liên tiếp là 3 tháng/lần, doanh nghiệp sản xuất, dịch vụ cũng phải linh hoạt trong việc điều chỉnh kế hoạch sản xuất của mình. Bên cạnh đó, Quyết định 24 nêu rõ, việc điều chỉnh giá điện được thực hiện công khai, minh bạch; Trường hợp cần thiết, Nhà nước sử dụng Quỹ bình ổn giá điện và các biện pháp khác để bình ổn giá bán điện, giảm thiểu tác động đến hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp. Từ đó, hạn chế những tác động bất lợi đến mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội./.