Mơ về một thương hiệu cá sấu Việt

Việt Nam có thể vượt Thái Lan

Cá sấu là loài vật bò sát có thể nuôi tốt ở vùng nhiệt đới. Ở Việt Nam, những điều kiện để phát triển nuôi con cá sấu cũng rất thuận lợi, đặc biệt từ Đà Nẵng đổ vào.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy ngoài một vài doanh nghiệp tự mạnh dạn đầu tư, chúng ta chưa có một “đường đi” rõ ràng cho mô hình nuôi cá sấu, dù biết rằng nhu cầu thị trường và giá trị mà nó mang lại là rất tiềm năng. Trong khi đó, một số nước trong khu vực như Thái Lan, đã phát triển con cá sấu trước Việt Nam khoảng 30 năm và thị trường đã dần được hình thành.

Cá sấu được nuôi tại Làng cá sấu Sài Gòn

Ông Nguyễn Ngọc Thành, Trưởng Ban quản lý Làng cá Sấu Sài Gòn (quận 12, TP HCM) cho rằng, với những điều kiện mà nước ta đang có thì việc chỉ chiếm chưa đến 1/1000 lượng cá sấu nuôi của thế giới thì hơi vô lý.

Hiện đã có nhiều hộ dân tiến hành nuôi và đã có thành công bước đầu, song về lâu dài, để Việt Nam thành một thị trường cung cấp cá sấu thịt, các sản phẩm từ cá sấu cần có sự quan tâm của các cấp, các ngành.   

“Việt Nam có thể trở thành một cường quốc nuôi cá sấu ở vùng Đông Nam Á. Nhu cầu cá sấu ngày càng lớn và hiệu quả khi nuôi loài động vật này cũng rất cao, đã có nhiều sản phẩm được nghiên cứu chế biến từ con cá sấu, từ làm thực phẩm đến sử dụng chữa bệnh”, ông Thành nhấn mạnh.

Theo Cơ quan quản lý CITES Việt Nam (CITES - Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp), tổng đàn cá sấu toàn quốc hiện đạt mức 600.000 con.

Cá sấu được nuôi tại 25 tỉnh thành, chủ yếu ở khu vực phía Nam với trên 1.000 hộ dân và công ty đăng ký nuôi. Nhưng hầu hết các trại và hộ gia đình nuôi ở quy mô nhỏ, từ vài con đến vài chục con, một số rất ít nuôi với số lượng trên ngàn con.

Cần có sự quản lý

Để phong trào nuôi cá sấu phát triển bền vững, điều hiển nhiên phải có sự đầu tư, quản lý, kiểm soát từ xuất xứ của giống đến bao tiêu sản phẩm, tạo thị trường xuất khẩu. Nhưng quan trọng hơn, việc phát triển con cá sấu cần phải đúng với những quy định của Chính phủ cũng như Công ước về động vật hoang dã mà Việt Nam đã ký kết.

Theo ông Nguyễn Ngọc Thành, việc phát triển nuôi cá sấu cần có sự đầu tư và kiểm soát khoa học. Bài học từ nước láng giềng Thái Lan cho thấy, sau nhiều năm phát triển, phong trào nuôi cá sấu có thời điểm rơi vào khủng hoảng khi cá nuôi không lớn, chết yểu. Các nhà khoa học đã vào cuộc và đi đến kết luận cá muôi bị “đồng huyết”.

Sản xuất các sản phẩm thời trang bằng da cá sấu tại Làng nghề cá sấu Sài Gòn

Cá sấu nước ngọt (có tên khoa học là Crocodylus siamensis) đã được đưa vào nhóm IB Nghị định 48/2002/TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 22/4/2002 và phụ lục 1 của Công ước CITES mà Việt Nam là thành viên chính thức. Cả hai văn bản này đều quy định cấm đánh bắt từ tự nhiên cá sấu nước ngọt vì mục đích sử dụng hoặc xuất khẩu.

Theo đó, việc nuôi, mua bán, vận chuyển, xuất nhập khẩu cá sấu được quản lý chặt chẽ. Việc xuất khẩu cá sấu nước ngọt chỉ được thực hiện khi đáp ứng các yêu cầu như: Có trại nuôi sinh sản được đăng ký với Chi cục Kiểm lâm địa phương; có sản phẩm từ F2 trở lên (thế hệ F1 là con của cặp bố mẹ được đánh bắt từ tự nhiên (F0), nuôi trong trại nuôi có kiểm soát phối giống sinh ra. Thế hệ F2 là con của cặp bố mẹ F1, giao phối sinh ra trong trại nuôi có kiểm soát); Trại nuôi có đăng ký; có quota xuất khẩu được Ban thư ký Công ước CITES phê chuẩn và chủ trại phải có trách nhiệm ghi chép, lập hồ sơ theo 15 tiêu chí của CITES.

Cũng vì phong trào nuôi cá sấu còn tự phát nên cá sấu Việt Nam chưa có một thương hiệu xứng tầm. Ở góc độ an toàn, nhiều vụ việc đáng tiếc như cá sấu sổng chuồng đã diễn ra ở Khánh Hòa, Cà Mau và gây hoang mang cho dân chúng. Nguyên nhân chính dẫn đến những hiện tượng trên chính là sự thiếu đầu tư về quy mô chuồng trại, kiến thức nuôi còn hạn chế và chế tài xử phạt cũng chưa thực sự đủ mạnh.

Từ thực tế phong trào nuôi cá sấu trong những năm qua, có thể thấy, chỉ có những người nuôi cá sấu có đăng ký, có vốn lớn, đầu tư xây dựng chuồng trại đạt tiêu chuẩn, nguồn gốc cá sấu rõ ràng mới có cơ hội tiêu thụ được dễ dàng và có lãi.

Hiện nay, ở nước ta chỉ có một số cơ sở đạt tiêu chuẩn đã được tổ chức CITES cấp giấy phép xuất khẩu cá sấu như Tồn Phát, Hoa Cà, Forimex, Suối Tiên (TP Hồ Chí Minh và An Giang)… Tất cả cá sấu xuất khẩu ra nước ngoài không qua những cơ sở được cấp phép đều bị coi là bất hợp pháp, vi phạm quy định của CITES.

“Biến cái mình có thành cái họ cần”

Nói đến những nơi thành công với việc nuôi cá sấu, người ta không thể không nhắc đến cái tên Làng cá sấu Sài Gòn do Công ty TNHH Cá sấu Hoa Cà liên kết cùng Hợp tác xã Xuân Lộc xây dựng từ năm 2003.

Không những nổi tiếng về cung cấp các mặt hàng xuất khẩu từ cá sấu, Làng cá sấu Sài Gòn đã được đầu tư xây dựng thành một quần thể liên hoàn, gồm: Nhà hàng, nhà triển lãm, cửa hàng giới thiệu sản phẩm da, thịt, phòng mổ thịt sấu, công viên… để thu hút khách du lịch.

Thưởng thức các món ăn từ thịt cá sấu

Theo Quyết định số 2988/QĐ-UB ngày 4/8/2003 của UBND TP HCM phê duyệt đề án “Phát triển Làng nghề nông thôn” thì Làng nghề nuôi và chế biến da cá sấu xuất khẩu tại Quận 12, TP HCM này là một trong những làng nghề được chọn có hướng đầu tư phát triển để trở thành khu vực trọng điểm sản xuất những sản phẩm có nguyên liệu từ cá sấu, phục vụ tiêu dùng và xuất khẩu. Đồng thời, nhân rộng mô hình, kỹ thuật cho nông dân đầu tư nuôi cá sấu theo quy mô hộ gia đình.

Với mục tiêu biến Làng cá sấu thành điểm du lịch, một chiến lược đã và đang được thực hiện và bước đầu đạt hiệu quả. Ðến với Làng nghề, du khách sẽ được tham quan trực tiếp trại nhân giống cá sấu, xưởng may sản phẩm da, mua sắm tại showroom hàng thời trang làm bằng da cá sấu và thưởng thức các món đặc sản từ cá sấu trong một khuôn viên mang phong cách chủ đạo miền Tây sông nước.

Theo ông Nguyễn Ngọc Thành, Trưởng Ban quản lý Làng cá Sấu Sài Gòn, chiến lược phải xác định nuôi con cá sấu “không phải để làm cảnh”, mà nuôi để biến nó thành một nghề hiệu quả cao.

Do đó, ngoài việc bán da tươi, da nguyên liệu, bán nguyên con, Làng nghề đã tạo ra sản phẩm phục vụ thị trường nội địa và xuất khẩu như bóp, ví, dây thắt lưng, thịt đóng gói…

Tuy nhiên, ở Việt Nam, những người có tay nghề thuộc da hay thiết kế mẫu cho sản phẩm cá sấu thực sự là rất hiếm. Và điều này cũng ảnh hưởng đến việc hình thành những sản phẩm mang thương hiệu “made in Việt Nam”.

“Sản phẩm làm ra phải hội tụ đủ yếu tố hình thức và chất lượng. Sản phẩm đó phải được người tiêu dùng yêu thích. Điều này chỉ có được khi chúng ta có những người tay nghề cao, thậm chí là nghệ nhân”, ông Thành nhấn mạnh. Chính vậy, công tác đào tạo tay nghề được Làng nghề Cá sấu Sài Gòn chú trọng vì thực tế đội ngũ này rất thiếu.

Làng cá sấu Sài Gòn còn tạo được nhiều việc làm cho các hội viên nông dân của quận 12 bằng chính các sản phẩm từ cá sấu như cung cấp con giống, thức ăn, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm. Với việc phát triển các hộ nuôi vệ tinh, mở rộng quy mô lên hàng nghìn héc ta và chủ động trong lai tạo giống, Làng nghề thực sự đang vươn lên để trở thành một thương hiệu lớn, với ước mơ vươn ra khu vực và thế giới.

“Chỉ có đầu tư có chiến lược mới có bước đột phá. Đừng ỷ lại vào thị trường mà phải chủ động các khâu để có thể biến cái mình có thành cái họ cần. Làm được điều này, ước mơ về thương hiệu cá sấu Việt có thể thành hiện thực”, ông Thành chia sẻ. 

Nghiên cứu cao cá sấu chữa bệnh xương thủy tinh - Giữa năm 2010, Làng cá sấu Sài Gòn thành lập cơ sở hỗ trợ điều trị bệnh Xương thủy tinh qua các liệu pháp tâm lí và vật lí trị liệu, phối hợp với Viện Y học dân tộc TP HCM sản xuất cao xương cá sấu nhằm tăng cường hàm lượng collagen cho người bệnh. - Các ý kiến tại cuộc tọa đàm được tổ chức đầu năm nay với sự tham gia của Sở Y tế TP HCM, các bệnh viện lớn tại TP HCM đánh giá, việc điều trị đạt kết quả tích cực khi những em được điều trị đã giảm đau, số lần gẫy xương giảm, sức khỏe cải thiện…. Các em bị bệnh xương thủy tinh đang được chữa trị tại cơ sở do Làng cá sấu Sài Gòn thành lập