Nghị quyết 27-NQ/TW tổ chức lại không gian phát triển

VOV.VN - Nghị quyết 27-NQ/TW đặt phát triển vùng vào vị trí là một phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia, đồng thời là công cụ để tổ chức lại không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tổ chức lại không gian phát triển

Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới.

Nghị quyết nêu rõ, sau hơn 3 năm thực hiện các nghị quyết của Bộ Chính trị khóa XIII về phát triển kinh tế-xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh 6 vùng kinh tế-xã hội, vai trò của phát triển vùng đã được nhận thức rõ hơn, liên kết vùng được tăng cường, tiềm năng và lợi thế của từng địa phương từng bước được khai thác.

nghi quyet 27-nq tw to chuc lai khong gian phat trien, tang cuong lien ket vung hinh anh 1 — Mở rộng không gian phát triển

Tuy nhiên, thực tế vẫn cho thấy nhiều điểm nghẽn: quy hoạch còn chồng lấn, thiếu đồng bộ; kết cấu hạ tầng chưa đáp ứng yêu cầu; hành lang kinh tế, cụm liên kết ngành phát triển chậm; một số cực tăng trưởng chưa phát huy đầy đủ vai trò dẫn dắt và liên kết vùng chưa thật sự hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 27 đặt phát triển vùng vào vị trí là một phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia, đồng thời là công cụ để tổ chức lại không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, khi quy mô nhiều địa phương được mở rộng, tạo điều kiện tích hợp tốt hơn các không gian đô thị, công nghiệp, nông nghiệp, biển, cửa khẩu và logistics.

Theo ông Lê Trung Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính), Nghị quyết số 27-NQ/TW đang mở ra yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển theo hướng phát huy thế mạnh và tăng cường liên kết giữa các địa phương.

Thực tế 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy Đồng bằng sông Hồng đang hình thành mô hình phát triển dựa trên ba động lực là công nghiệp chế biến, chế tạo công nghệ cao; logistics và hạ tầng kết nối; đổi mới sáng tạo và dịch vụ hiện đại. Đây cũng là cơ sở để hình thành những cực tăng trưởng mới, có sức lan tỏa rộng hơn trong toàn vùng và cả nước.

Nghị quyết số 27-NQ/TW cũng xác định hoàn thiện cơ chế phối hợp, điều phối và huy động nguồn lực vùng thật sự mạnh, thực chất, hiệu quả là một khâu đột phá. Đối với các công trình liên vùng, nguyên tắc được đặt ra là các địa phương cùng quyết định, cùng góp vốn, cùng chịu trách nhiệm và cùng hưởng lợi; những công trình có ý nghĩa chiến lược quốc gia phải có cơ chế điều phối thống nhất và một đầu mối chịu trách nhiệm.

Dẫn ra hàng loạt các thí dụ thực chứng về vấn đề này, GS, TS Ngô Thắng Lợi, giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế Quốc dân nêu rõ, phân hóa thu nhập giữa các vùng, miền vẫn còn lớn, trong khi tác động tích cực của tăng trưởng đối với vấn đề giảm nghèo và cải thiện các chỉ tiêu phát triển con người có xu hướng giảm.

Tăng cường liên kết vùng

Nghị quyết số 27-NQ/TW khi Trung ương thẳng thắn chỉ ra, việc phát triển các vùng chưa đạt mục tiêu đề ra, như: quy hoạch còn chồng lấn, thiếu đồng bộ, thiếu liên kết; kết cấu hạ tầng vẫn là điểm nghẽn; hành lang kinh tế, cụm liên kết ngành phát triển chậm; một số đô thị lớn, cực tăng trưởng chưa phát huy đầy đủ vai trò hạt nhân, lan tỏa...

nghi quyet 27-nq tw to chuc lai khong gian phat trien, tang cuong lien ket vung hinh anh 2 — Tăng cường liên kết vùng để phát triển

Theo Tiến sỹ Huỳnh Thanh Điền, chuyên gia kinh tế, giảng viên Trường đại học Nguyễn Tất Thành, lâu nay liên kết vùng dù đã được đề cập nhiều nhưng trên thực tế vẫn chủ yếu triển khai theo địa giới hành chính.

Mỗi địa phương tự quy hoạch, đầu tư hạ tầng, chuẩn bị nguồn lực, thu hút đầu tư; thậm chí có tình trạng nhiều địa phương cùng theo đuổi những mục tiêu và ngành nghề tương tự dù lợi thế khác nhau. Điều này dễ dẫn đến đầu tư phân tán, trùng lặp và thiếu kết nối.

Đặc biệt, điểm mới của Nghị quyết số 27-NQ/TW là chuyển từ phát triển riêng lẻ từng địa phương sang xem toàn vùng như một hệ sinh thái thống nhất. Trong không gian đó, mỗi địa phương được phân vai theo chức năng, tiềm năng và lợi thế, đồng thời kết nối với nhau thông qua chuỗi giá trị, hạ tầng, lao động, dữ liệu và các hành lang kinh tế.

Cách tiếp cận này cũng đồng nghĩa với việc không phải địa phương nào cũng cần phát triển đầy đủ mọi ngành, lĩnh vực hay cùng theo đuổi một cơ cấu kinh tế giống nhau. Địa phương có thế mạnh nông nghiệp có thể tập trung phát triển vùng nguyên liệu; nơi có lợi thế công nghiệp đẩy mạnh chế biến, chế tạo; các đô thị lớn đảm nhiệm vai trò trung tâm tài chính, thương mại, khoa học, công nghệ, đào tạo và logistics.

Còn Tiến sỹ Lê Văn Hùng, Phó Viện trưởng Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, bản chất của phát triển vùng là định hướng và thúc đẩy tổ chức không gian phát triển có tính bổ trợ, hợp tác chứ không phải mỗi địa phương làm tất cả mọi thứ.

Mỗi vùng cần xác định và tập trung tận dụng những lợi thế nổi trội và năng lực cạnh tranh đặc thù, từ đó hình thành các ngành/chùm ngành chuyên môn hóa có quy mô đủ lớn.

Theo Tiến sỹ Lê Văn Hùng, chuyên môn hóa giúp tránh tình trạng mỗi địa phương đều xây dựng cảng, sân bay, trung tâm logistics, trường đại học, trung tâm nghiên cứu hay phát triển cùng một nhóm sản phẩm, dẫn tới phân tán nguồn lực và cạnh tranh thiếu lành mạnh giữa các địa phương trong vùng.

Vì vậy, quy hoạch vùng cần đóng vai trò “kiến trúc sư” của tăng trưởng, xác định vùng nào làm gì, liên kết với nhau như thế nào và nguồn lực quốc gia cần ưu tiên vào đâu.

Tiến sỹ Lê Văn Hùng cho biết, quy hoạch địa phương vẫn rất quan trọng nhưng phải được đặt trong mục tiêu phát triển vùng và phát huy được lợi thế của địa phương trong vùng. Đây chính là sự khác biệt giữa cộng các kế hoạch địa phương với tổ chức phát triển vùng.

Năng lực cạnh tranh quốc gia được hình thành từ năng lực cạnh tranh của các vùng nhưng không tự động xuất hiện nếu thiếu tổ chức không gian và liên kết vùng. Do đó, phát triển vùng cần chuyển từ tư duy mỗi địa phương một chiến lược tăng trưởng sang tư duy hợp tác để vùng tạo ra chuỗi sản phẩm cạnh tranh quốc tế và mỗi địa phương trong vùng là một mắt xích.