Bước ngoặt quan trọng trong tư duy

Năm 2026 được xem là năm bản lề - tái định hình lại nền kinh tế đất nước sau 40 năm đổi mới. Trong kỷ nguyên vươn mình, với khát vọng trở thành nước thu nhập cao, yêu cầu bắt buộc đặt ra là nền kinh tế phải phát triển bền vững, trong đó các thành phần kinh tế phải cùng nhau liên kết thành một khối và kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, dẫn dắt các thành phần kinh tế khác.

Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế Nhà nước, nhiều chuyên gia cho rằng, Nghị quyết ra đời là một bước ngoặt quan trọng trong đổi mới tư duy và hành động đối với khu vực kinh tế Nhà nước, không chỉ tiếp tục khẳng định vị trí chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mà còn mở đường, tháo gỡ những rào cản, hạn chế đã tồn tại kìm hãm kinh tế Nhà nước bấy lâu nay.

Theo GS Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân, nút thắt lớn nhất của khu vực kinh tế Nhà nước từ trước đến nay là có sự lẫn lộn giữa nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ kinh doanh của doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) – tức là chưa tách bạch nhiệm vụ sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ thông thường của DNNN với nhiệm vụ cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích do nhà nước kiểm soát, điều tiết giá.

“Nghị quyết 79 đã giải quyết việc này bằng cách yêu cầu tách bạch rõ ràng nhiệm vụ chính trị, công ích với hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời hạch toán đầy đủ, minh bạch theo nguyên tắc thị trường – tức là khi Nhà nước giao DNNN thực hiện nhiệm vụ chính trị, thì phải bảo đảm nguồn lực tương ứng, không thể vừa giao nhiệm vụ, vừa yêu cầu doanh nghiệp tự bù lỗ. Ngược lại, DNNN phải tuân thủ nguyên tắc thị trường, đánh giá bằng hiệu quả, năng suất và khả năng sinh lời trên vốn. Đây là cơ sở để chấm dứt tình trạng vừa kinh doanh, vừa gánh chính sách, gây méo mó khi đánh giá hiệu quả hoạt động của DNNN”, GS Đạt nhấn mạnh.

Việc tái định vị vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước như đã nêu trong Nghị quyết, có ý nghĩa rất quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên mới, ông Bùi Quý Thuấn, Trưởng Ban Nghiên cứu, Liên Chi hội Tài chính Khu Công nghiệp Việt Nam (VIPFA) cho rằng, điều này giúp nền kinh tế tạo ra các cực tăng trưởng mới, giải quyết bài toán “bẫy thu nhập trung bình”, đồng thời thúc đẩy mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

“Tuy nhiên, DNNN hiện vẫn chịu sự can thiệp của nhiều bộ, ngành, ví dụ một quyết định đầu tư lớn phải qua nhiều quá trình - tầng nấc phê duyệt, việc này rất mất thời gian và làm mất đi tính thời điểm, cơ hội kinh doanh của DNNN. Khi chiếc áo hành chính đã trở nên quá chật cho sự phát triển thì cần được tháo gỡ và cởi bỏ”, ông Thuấn nêu quan điểm.

Để Nghị quyết không dừng lại ở chủ trương

Nghị quyết 79 với các quan điểm chỉ đạo và giải pháp cụ thể đã mở ra lộ trình vươn xa cho kinh tế nhà nước. Theo GS Trần Thọ Đạt, để Nghị quyết không dừng lại ở chủ trương, cần khẩn trương thể chế hóa Nghị quyết bằng các Luật, Nghị định, cơ chế, chính sách thực thi rõ ràng.

“Bên cạnh đó, việc nâng cao năng lực quản trị và đổi mới sáng tạo trong DNNN là yếu tố quyết định – tức là phải đổi mới tư duy quản lý, chuyển từ sợ sai sang quản trị rủi ro một cách minh bạch, vì khi sợ sai, sợ trách nhiệm sẽ thu mình trong vùng an toàn, như vậy dù cơ chế có cởi mở đến đâu, thì cũng khó có thể bứt phá”, GS Đạt nói.

Để hiện thực hóa Nghị quyết, cần có một cuộc cải cách mạnh mẽ cả về thể chế và cơ chế tổ chức thực thi, lúc này vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước không nằm ở quy mô, mà ở khả năng mở đường, kiến tạo và dẫn dắt phát triển. TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cho rằng, kinh tế nhà nước sẽ không thể giữ vai trò chủ đạo, nếu Nhà nước không tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng.

“Cần chấm dứt cơ chế vừa đá bóng, vừa thổi còi, không để tình trạng các bộ ngành vừa xây dựng chính sách, vừa trực tiếp chỉ đạo hoặc hưởng lợi từ doanh nghiệp thuộc phạm vi quản lý của mình. Xây dựng sân chơi công bằng – tức là cả DNNN và tư nhân đều phải tuân thủ cùng một hệ quy tắc về thuế, đầu tư, đấu thầu, đất đai, trách nhiệm xã hội... Kinh tế Nhà nước cần chuyển từ thế độc quyền sang hợp tác, tạo hiệu ứng lan tỏa; phát triển theo mô hình dẫn dắt chuỗi giá trị, hỗ trợ các doanh nghiệp vệ tinh, nhà cung ứng nhỏ và vừa cùng phát triển”, ông Dũng nêu quan điểm.

Nghị quyết 79 không chỉ tái khẳng định vai trò chủ đạo, dẫn dắt của kinh tế Nhà nước, mà còn là “bản tuyên ngôn chiến lược” để kinh tế Nhà nước chuyển mình, giúp sức cho khát vọng trở thành nước thu nhập cao của Việt Nam. Để Nghị quyết tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, cần sự phối hợp nhất quán, thông suốt giữa các Bộ, ngành, địa phương trong quá trình triển khai, qua đó giúp phát hiện sớm những vướng mắc để kịp thời điều chỉnh. Một khi được triển khai đồng bộ, Nghị quyết sẽ góp phần củng cố ổn định vĩ mô, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong giai đoạn mới, điều này cũng đồng nghĩa với việc nếu kinh tế nhà nước được “tái định hình” theo tinh thần mới - tiên phong, kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường cùng thể chế mới và phương thức vận hành mới, thì hoàn toàn có thể trở thành trụ cột kinh tế vững chắc cho một Việt Nam tự cường trong kỷ nguyên mới.

Nghị quyết 79 đưa doanh nghiệp Nhà nước vươn tầm quốc tế

VOV.VN - Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế Nhà nước, phấn đấu đến năm 2030 có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; từ 1 - 3 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Đây là mục tiêu lớn lao và nhiều thách thức, cần khẩn trương thực hiện ngay từ thời điểm này

Nghị quyết 79 tạo đà cho doanh nghiệp nhà nước bứt phá

VOV.VN - Mới đây, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước, nhiều chuyên gia cho rằng, đây là sự điều chỉnh rất quan trọng, xuất phát từ thực tiễn những tồn tại, hạn chế, vướng mắc vốn đã kéo dài nhiều năm, kìm hãm sự phát triển của khu vực này.