Tăng trưởng xanh đang trở thành định hướng chiến lược cho phát triển dài hạn của Việt Nam. Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã tạo ra sự thay đổi mang tính nền tảng trong tư duy phát triển, dịch chuyển bảo vệ môi trường, phát triển bền vững và tăng trưởng xanh trong kỷ nguyên mới.

Dự án xanh tiềm ẩn rủi ro “giả xanh”

Tại Diễn đàn “Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh 2026”, tổ chức ngày 23/4, ông Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, chính sách nông nghiệp và môi trường, (Bộ NN&MT) cho biết, thời gian qua Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế ưu đãi, khuyến khích DN chuyển đổi xanh, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, bằng các hoạt động bảo vệ môi trường đã được hỗ trợ toàn diện về đất đai, hạ tầng, vốn và thuế...

Tuy nhiên, ông Thắng cũng chỉ ra những vướng mắc trong quá trình triển khai các cơ chế, chính sách, như hệ thống văn bản hướng dẫn chưa đầy đủ, thiếu sự đồng bộ giữa các lĩnh vực như mua sắm công xanh, tín dụng xanh, trái phiếu xanh hay cơ chế hỗ trợ DN tư nhân.

“Thủ tục hành chính và điều kiện tiếp cận nguồn tài chính xanh vẫn còn phức tạp. Cơ sở dữ liệu và thông tin về các dự án xanh còn thiếu; năng lực xác nhận, giám sát và đánh giá dự án xanh còn hạn chế, tiềm ẩn rủi ro “giả xanh”. Ngoài ra, nguồn lực tài chính hỗ trợ cho bảo vệ môi trường và các dự án xanh còn chưa đáp ứng yêu cầu, hoặc khả năng hấp thụ yếu từ phía các DN nhỏ và vừa”, ông Thắng nêu.

Nhận thấy bối cảnh thị trường quốc tế đang thay đổi nhanh chóng, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn, Phó Chủ tịch Hội khoa học kinh tế Việt Nam cho biết, các nhà nhập khẩu không chỉ quan tâm đến giá và chất lượng sản phẩm, họ ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn về tiêu chí bền vững, đặc biệt là các chỉ số liên quan đến phát thải carbon. Điều này buộc DN phải chủ động chuyển đổi xanh, nếu muốn duy trì và mở rộng thị trường.

Từ đó, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn cho rằng, để xác lập mô hình tăng trưởng mới, cần phát triển đồng bộ 4 kênh tăng trưởng xanh, gồm đầu tư vào năng lượng và hạ tầng; nâng cấp công nghiệp; mở rộng tài chính xanh và tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế. Điểm chung của các kênh này là đều phải đặt trên nền tảng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, qua đó tạo động lực nâng cao năng suất và chất lượng tăng trưởng.

“Để thúc đẩy tăng trưởng xanh một cách thực chất, Nhà nước giữ vai trò then chốt thiết lập nền kinh tế vận hành theo hướng xanh hóa; phát huy vai trò phân bổ nguồn lực thông qua các công cụ như định giá thị trường carbon. DN cần được ưu tiên chuyển đổi trong các lĩnh vực then chốt. Người dân và cộng đồng khi hình thành lối sống xanh, sẽ tạo sức ép và động lực để DN đẩy nhanh quá trình xanh hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh”, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn nêu giải pháp.

Đề cao nguồn lực con người và tài chính

Đặt việc phát triển nguồn nhân lực môi trường phải là yêu cầu cấp thiết trong tăng trưởng xanh, TS. Vũ Văn Doanh, Phó trưởng khoa Môi trường, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội đề xuất, cần triển khai hiệu quả Quyết định 176/QĐ-TTg về Chương trình hỗ trợ phát triển thị trường lao động đến năm 2030 và định hướng tới 2050.

“Trong đó cần gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu và nhu cầu DN thông qua cơ chế đặt hàng đào tạo, tăng cường hợp tác Viện, trường với DN và xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, qua đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ quá trình chuyển đổi xanh. Ngoài ra, cần nâng cao tỷ lệ cán bộ được đào tạo, bồi dưỡng và thường xuyên cập nhật kiến thức, kỹ năng xanh”, ông Doanh đề cập.

Dù đã có bước tiến trong khoảng 1 thập kỷ qua, nhưng TS. Nguyễn Trí Hiếu, Viện trưởng Viện Nghiên cứu và Phát triển thị trường Tài chính và Bất động sản toàn cầu nhận thấy, các công cụ như tín dụng xanh, trái phiếu xanh vẫn còn tương đối mới mẻ tại Việt Nam.

Đáng chú ý, dư địa cho tín dụng xanh đang bị thu hẹp trước áp lực thanh khoản và quy định về tỷ lệ cho vay so với tỷ lệ huy động của các ngân hàng. Trong khi đặc thù của các dự án xanh là thời gian hoàn vốn dài, lợi nhuận trong ngắn hạn thấp lại phải đáp ứng nhiều tiêu chuẩn mới, như ESG hay các chuẩn mực quốc tế khắt khe, tạo thêm áp lực cho cả ngân hàng và DN.

Từ thực tế này, ông Hiếu đề xuất Ngân hàng Nhà nước cần có định hướng mạnh mẽ hơn, trong đó có thể xem xét giao chỉ tiêu cụ thể để nâng tỷ trọng tín dụng xanh lên tối thiểu 5% trong tổng dư nợ của mỗi ngân hàng, thay vì hoàn toàn dựa vào tính tự nguyện.

“Đối với trái phiếu xanh, trong giai đoạn tới sẽ phù hợp hơn với các DN quy mô lớn, đặc biệt là DN có vốn nhà nước. Tuy vậy, nếu được hỗ trợ về chính sách và nâng cao nhận thức thị trường, cả tín dụng xanh và trái phiếu xanh vẫn còn nhiều dư địa phát triển trong thời gian tới”, ông Hiếu nhận định.

Trước bối cảnh và yêu cầu phát triển mới đang đặt ra những thách thức không nhỏ cho tăng trưởng xanh. Việc đánh giá thực trạng một cách thẳng thắn sẽ là cơ sở để hóa giải những hạn chế, bất cập và các “điểm nghẽn” về thể chế, cơ chế phối hợp từ đó phân bổ và sử dụng nguồn lực hiệu quả cho thúc đẩy tăng trưởng xanh.

Phát triển thị trường tín dụng xanh và trái phiếu xanh cần tăng tính hấp dẫn

VOV.VN - Một trong những nguyên nhân kìm hãm sự phát triển của thị trường tín dụng xanh và trái phiếu xanh là khuôn khổ pháp lý chưa hoàn thiện, nhất là còn thiếu các quy định, tiêu chí môi trường, danh mục phân loại xanh ở cấp quốc gia…