Nhiều doanh nghiệp dùng thủ thuật để trốn thuế

•  Hé lộ đường dây lậu thuế lớn
• Dự thảo quản lý vàng: NHNN là cơ quan duy nhất được xuất vàng
• Chính sách tiền thuê đất: Đánh giá nhiều chiều

TP HCM là địa phương dẫn đầu cả nước về thu ngân sách mỗi năm, song đây cũng là địa bàn có rất nhiều doanh nghiệp có dấu hiệu gian lận, trốn thuế bằng nhiều thủ thuật, trong đó có thủ đoạn kê khai lỗ giả hay còn gọi là “chuyển giá”. Điều này không chỉ gây thất thu ngân sách cho Nhà nước hàng trăm nghìn tỷ đồng mỗi năm mà còn tạo sự bất bình đẳng trong kinh doanh giữa các doanh nghiệp.

Theo lãnh đạo Cục thuế TP HCM thì lâu nay khoảng 60% doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tại TP HCM có báo cáo quyết toán thuế hàng năm đều khai bị lỗ. Tuy nhiên, rất nhiều doanh nghiệp trong số đó lại liên tục đầu tư mở rộng doanh nghiệp. Quả là điều bất hợp lý. Bởi đã lỗ thì làm sao mà phát triển được sản xuất? Không chỉ dừng lại ở khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, nhiều doanh nghiệp trong nước cũng đã nhanh chóng nắm bắt được thủ thuật này, liên tục kê khai lỗ để trốn thuế.

Thủ đoạn mà các doanh nghiệp thường làm để trốn thuế đó là kê giá nguyên liệu đầu vào rất cao, đồng thời tìm mọi cách khai tăng chi phí quảng cáo, khuyến mãi nhằm triệt tiêu lợi nhuận. Ở một trình độ cao hơn, doanh nghiệp còn thành lập một nhóm nhiều doanh nghiệp, trong đó có doanh nghiệp đặt ở TP HCM, có doanh nghiệp đặt ở các tỉnh, thành khác được ưu đãi thuế. Những doanh nghiệp trong nhóm chuyển lãi qua doanh nghiệp đang được hưởng ưu đãi thuế để doanh nghiệp này không phải đóng thuế hoặc đóng rất ít, những doanh nghiệp còn lại thì không phải đóng thuế do không có lãi. Điều này đồng nghĩa với việc TP HCM không chỉ thất thu một khoản thuế lớn mà còn tạo ra sự bất bình đẳng trong kinh doanh giữa các doanh nghiệp.

Ông Đỗ Minh, Kế toán trưởng Công ty trách nhiệm hữu hạn Hân Phương Long, quận 11, TP HCM tâm sự: “Trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ làm ăn chân chính họ đã đóng góp nhiều cho Nhà nước thì cũng có nhiều doanh nghiệp tìm mọi cách để mà trốn thuế. Rất nhiều doanh nghiệp còn kê khai lỗ nhiều năm liền trong khi đó họ lại đầu tư mở rộng doanh nghiệp đây là điều rất phi lý. Tôi nghĩ vai trò và trách nhiệm của Cục thuế là rất quan trọng, phải làm sao để phát hiện ra những thủ thuật của các doanh nghiệp trốn thuế và truy thu số thuế đó đồng thời phải phạt thật nặng, đưa ra xử lý trước pháp luật như vậy mới tạo sự công bằng”.

Qua tìm hiểu cho thấy việc chuyển giá tại các doanh nghiệp không chỉ xuất hiện ở Việt Nam mà còn ở rất nhiều nước trên thế giới. Song công tác kiểm tra, thanh tra các doanh nghiệp chuyển giá rất khó khăn và phức tạp. Thực tế trong quá trình thanh kiểm tra của Cục thuế TP HCM cho thấy: nhiều trường hợp Cục Thuế phát hiện doanh nghiệp có dấu hiệu chuyển giá nhưng đấu tranh rất khó khăn. Để xác định được giá bán của các doanh nghiệp này với các doanh nghiệp có giao dịch liên kết không dễ dàng. Nguyên nhân là do hiện nay chưa có cơ sở cho cơ quan thuế địa phương áp dụng phương pháp tính thuế với doanh nghiệp có dấu hiệu chuyển giá, cũng chưa có quy định pháp lý về giá giao dịch liên kết, giá độc lập trên thị trường.

Việc định giá giao dịch độc lập trên thị trường rất khó khăn vì phải xác định đúng giá của ngày giao dịch trên thị trường thì doanh nghiệp mới chấp nhận. Bên cạnh đó là thời gian cho công tác đấu tranh chống chuyển giá ở Việt Nam còn rất ngắn, thường chỉ khoảng 6 tháng trong khi ở nước ngoài là 2 năm.

Ông Nguyễn Nam Bình, Trưởng phòng Kiểm tra 1, Cục thuế TP HCM cho biết: “Hiện nay trong quản lý, vướng mắc nhất là theo Thông tư 66 về xác định giá thị trường trong các giao dịch của các bên liên kết. Hiện nay cơ sở để xác định giá thị trường rất khó vì ở Việt Nam hiện nay chưa có một cơ quan Nhà nước nào để pháp lý hóa cũng như tập hợp để xác định rằng giá như vậy là giá thị trường, đồng thời chưa có cơ quan nào đảm bảo pháp lý hóa cơ sở dữ liệu về giá để đủ cơ sở đấu tranh với doanh nghiệp khi họ bán thấp hơn giá thị trường”.

Để ngăn chặn được tình trạng này, giải pháp đầu tiên mà Cục thuế TP HCM lựa chọn để đấu tranh trực diện với các doanh nghiệp chuyển giá là mời họ đến làm việc, yêu cầu doanh nghiệp giải trình vì sao doanh nghiệp lỗ liên tục trong khi doanh thu tăng cao theo từng năm hoặc vẫn đầu tư mở rộng nhà xưởng, trang thiết bị.

Theo ông Nguyễn Trọng Hạnh, Phó Cục trưởng Cục thuế TP HCM: Qua 2 năm đấu tranh chống chuyển giá, ý thức của nhiều doanh nghiệp đã tốt lên sau khi cơ quan thuế đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền song song với thanh tra, kiểm tra các doanh nghiệp nghi nhờ có dấu hiệu chuyển giá. Năm 2010, số doanh nghiệp FDI kê khai có lãi tăng hơn 8%, chủ yếu rơi vào những doanh nghiệp kê khai lỗ nhiều năm. 7 tháng đầu năm 2011, số thu ngân sách tại TP HCM đạt 66% kế hoạch cả năm, tăng khoảng 22% so với cùng kỳ. Con số tăng chủ yếu do nguồn thu từ các doanh nghiệp FDI thông qua việc Cục thuế TP HCM “siết” khai lỗ giả.

Trong tổng số 170.000 doanh nghiệp đang hoạt động ở TP HCM hiện nay thì có khoảng 10% trong số này được xếp vào nhóm doanh nghiệp có rủi ro chuyển giá rất cao. Và mới đây nhất Cục thuế TP HCM cũng đã chuyển 5 hồ sơ lỗ giả nhiều năm liền cho công an kinh tế điều tra.

Ông Nguyễn Trọng Hạnh, Phó Cục trưởng Cục thuế TP HCM cho biết: “Bước đầu khi phát hiện, đưa ra các biện pháp quản lý tuy chưa phải là triệt để nhưng đã có những tác dụng nhất định. Song để làm việc này triệt để thì phải Luật hóa các quy định. Vừa qua chúng ta mới chỉ quản lý ở cấp độ Thông tư. Đây là một vấn đề lớn, không chỉ ở Việt Nam mà ở cả các nước trên thế giới. Để làm được việc cần phải đưa vào quy định trong các văn bản, ít nhất là văn bản Luật chứ không phải là Thông tư”.

Nhiều chuyên gia kinh tế cũng cho rằng: Nhà nước cần ban hành những văn bản pháp lý, quy định cụ thể trách nhiệm của từng đơn vị nhằm có sự phối hợp nhịp nhàng giữa hải quan, thuế vụ, công an, viện kiểm soát, ngân hàng và báo chí... Bên cạnh đó là việc kết hợp tuyên truyền, cung cấp thông tin, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động giao dịch liên kết và chuyển giá.

Ngành thuế Việt Nam đang chuẩn bị sửa đổi luật quản lý thuế, trong đó sẽ đề cập vấn đề quản lý lỗ giả. Dự kiến đến năm 2012 sẽ được Quốc hội thông qua, hy vọng đây sẽ là công cụ pháp lý hiệu quả để quản lý tình trạng chuyển giá. Ngoài việc hoàn thiện hệ thống pháp lý, có mức chế tài đủ mạnh đối với các doanh nghiệp chuyển giá thì Việt Nam cũng có thể áp dụng kinh nghiệm chống chuyển giá của một số nước trên thế giới./.