Nói dễ nhưng làm thì khó

Nhiều năm liền, thương mại trong nước có tốc độ tăng trưởng cao gấp 1,5-2 lần tốc độ tăng trưởng GDP. Năm 2008, tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ tiêu dùng xã hội tăng 31% so với 2007 (loại trừ yếu tố tăng giá, vẫn tăng trên 8%). Qui mô thị trường nội địa đến nay đã đạt 60 tỷ USD (gần tương đương với kim ngạch xuất khẩu).

Với trên 70% dân số (khoảng 64 triệu người), nhu cầu mua sắm ngày càng cao…, thị trường nông thôn nước ta là mỏ vàng lớn chưa được khai thác xứng tiềm năng. Tuy nhiên, “chạm” đến thị trường này mới thấy có quá nhiều việc phải làm.

“Tù mù” thông tin

Nói về hiểu biết của người tiêu dùng, đặc biệt người tiêu dùng nông thôn, đối với các loại hàng hoá trên thị trường hiện nay, ông Hồ Tất Thắng - Chủ tịch Hội tiêu chuẩn bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho rằng: Hầu hết là “ù ù cạc cạc, u u mê mê”. Trên thực tế, người nông dân không hề được dùng hàng giá rẻ, trong khi chất lượng hàng đa số rất kém. Lý do lớn nhất là tình trạng “tù mù” thông tin về hàng hoá.

Ngoài ra, theo ông Thắng, người tiêu dùng còn chịu hàng loạt thiệt thòi khác “Họ không được quyền định đoạt về giá cả (Nhà nước và doanh nghiệp đã định đoạt); không được quyền bàn thảo hợp đồng (hợp đồng điện, nước, điện thoại…) và là người gánh chịu tất cả mọi rủi ro (nếu gặp hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không đảm bảo chất lượng ATVSTP)”.

Một thực tế hiện nay là người tiêu dùng “sính” ngoại nên đẩy giá các mặt hàng ngoại nhập lên rất cao. Ví dụ như sữa nội và sữa ngoại đều chứa các vi chất như nhau nhưng tại sao sữa ngoại vẫn đắt gấp 2 lần sữa nội mà người ta vẫn đổ xô đi mua. Nguyên nhân chính, theo giải thích của ông Hồ Tất Thắng, là người ta tin rằng sữa ngoại được kiểm soát chất lượng tốt hơn rất nhiều.

Sau một thời gian đưa hàng về nông thôn bán, bà Nguyễn Thị Hồng Hương, Giám đốc Công ty Thương mại Vinatex (trực thuộc Tập đoàn Dệt may Việt Nam) đưa ra nhận xét: “Bà con rất thật thà và khó nhận biết hàng thật, hàng giả. Đây chính là mảnh đất mầu mỡ cho các hoạt động gian lận thương mại gia tăng”.

Từ các kết quả thu được sau những đợt đưa hàng về nông thôn, bà Hồng Hương cho biết: “Trước đây, chúng tôi chỉ tập trung đại lý ở những thành phố lớn. Đến nay, chúng tôi đã thay đổi tư duy này, phát triển các đại lý chân rết ở các vùng nông thôn”.

Trước tình trạng thôn tin về hàng hoá ở nông thôn quá mù mờ, nhiều nhà phân tích thị trường lo ngại các doanh nghiệp làm ăn chính đáng rất dễ bị rơi vào tình trạng “lập lờ đánh lận con đen”.

 Lấy tiền đâu để mua hàng?

Trao đổi với VOVNews, TS Lê Đức Thịnh - Viện Nghiên cứu Chiến lược phát triển Nông nghiệp-Nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) nhận xét: Nhiều khi người ta coi nông thôn giống như “giỏ rác”, tất cả hàng kém chất lượng, hàng rẻ thì đưa về nông thôn. Kích cầu nông thôn không phải là chuyện đưa hàng không xuất khẩu được về đó bán. Bài toán đặt ra ở đây là phải tăng nguồn thu nhập cho nông dân bằng cách tiêu thụ các nông sản. Nông dân có bán được nông sản thì mới có được thu nhập, mới tính đến các nhu cầu tiêu dùng khác.

Bằng kinh nghiệm nghiên cứu của mình, ông Thịnh cho biết: “Trong phát triển kinh tế, những nước khôn khéo nhất thường hướng kích cầu vào khu vực nông thôn nói riêng và trong nước nói chung. Phải làm thế nào để người dân của mình đủ tiền mua hàng trong nước trước đã. Hay về chất lượng cũng vậy. Người dân của tôi mà không được dùng hàng tốt thì làm sao tôi có thể sản xuất cho người khác tốt hơn?”.

Thu nhập từ nông nghiệp rất thấp. Trong các chuỗi giá trị nông sản, nông dân rất bị thua thiệt. Nhưng trong điều kiện của Việt Nam có nhiều sản phẩm chỉ cần gia cố một chút thì thay đổi hẳn giá trị. Khi nói đến tăng thu nhập cho nông dân thì phải quan tâm đến chính sách vĩ mô và hướng dẫn cụ thể trong hoạt động sản xuất (giúp nông dân tổ chức sản xuất hiệu quả), phải xuất phát từ điều kiện cụ thể, đừng chỉ hô khẩu hiệu đầu tư, thâm canh… rồi chẳng có hành động cụ thể nào cả.

Đã nói đến nông thôn thì nguồn thu nhập chính là từ nông nghiệp. Nguồn thu nhập này bị ảnh hưởng bởi thời tiết, thiên nhiên. Chính vì thế ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý chi tiêu của nông dân. Ở Việt Nam, trong kinh tế người ta ít nói đến tâm lý tiêu dùng hoặc tâm lý chi tiêu. Hãy tưởng tượng khi một người có việc làm ổn định thì anh ta sẽ sẵn sàng mua sắm vượt lương. Nhưng nếu một người vẫn có lương 10 triệu đồng mà không biết mất việc lúc nào thì chắc chắn anh sẽ không dám tiêu hết 10 triệu mà chỉ tiêu trong khoảng 5 triệu thôi để phòng khi thất bát. Câu chuyện này làm cho tiêu dùng trong nước, tiêu dùng nông thôn bị chững lại.

Ông Lưu Duy Dần – Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội làng nghề Việt Nam cho rằng để nông thôn phát triển bền vững hơn Nhà nước cần quan tâm phát triển vùng nguyên liệu. “Hiện nay chúng ta mới chỉ quan tâm khai thác thì một vài năm nữa chúng ta lấy đâu ra nguồn. Chúng ta đang trong tình trạng báo động về qui hoạch vùng nguyên liệu”. Ông Dần đưa ra dẫn chứng: Hàng lụa tơ tằm hiện nay chủ yếu nhập từ Trung Quốc, hàng sản xuất trong nước thì cũng pha đến quá nửa là nguyên liệu của Trung Quốc. Lý do tại sao lại có tình trạng này? Vì hầu hết vùng đất trồng dâu đã bị lấy để xây lò gạch nên không thể phát triển nghề nuôi tằm tơ được nữa.

Bên cạnh đó, mối gắn kết giữa các hội, hiệp hội làng nghề ở các địa phương cũng chưa chặt chẽ. Trong khi, chính quyền địa phương còn quá thờ ơ với hoạt động, sự phát triển của các làng nghề. Có những địa phương cắm cọc bê tông cấm xe chở hàng trên 2 tấn vào làng. “Làm nhưng vậy thì làm sao có thể bán được hàng” – ông Dần bức xúc nói.

 Thêm một cú “hích”

Sau một thời gian gần như bị “quên lãng”, các doanh nghiệp Việt Nam giờ đây nhận ra rằng, thị trường trong nước mới là một kho báu để khai thác. Bà Vũ Kim Hạnh – nguyên Giám đốc Trung tâm xúc tiến thương mại thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: “Phải thừa nhận thực tế rằng, chúng ta chưa chăm sóc đúng mức cho thị trường nội địa. Điều này không có nghĩa khi xuất khẩu thuận lợi thì doanh nghiệp lại bỏ thị trường nội địa”.

Và để tiếp sức cho các doanh nghiệp, Bộ Công Thương đã tiến hành chương trình “Xúc tiến thị trường, thương mại nội địa năm 2009”. Chương trình này nhằm quảng bá cho hàng Việt Nam, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của doanh nghiệp đối với người tiêu dùng và người tiêu dùng đối với hàng Việt Nam để thúc đẩy tiêu thụ hàng hoá do các doanh nghiệp trong nước sản xuất, mở rộng khai thác thị trường nội địa.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Cẩm Tú khẳng định: “Đây chỉ là một cú “hích” của cơ quan Nhà nước đối với thị trường nội địa. Doanh nghiệp là đối tượng chính thực hiện nhiệm vụ này. Hỗ trợ doanh nghiệp, khuyến khích tiêu dùng kết hợp với công tác tuyên truyền (nhằm liên kết các hiệp hội, liên kết hàng hoá trong nước với người tiêu dùng trong nước). Hỗ trợ doanh nghiệp trong nước sản xuất hàng hoá, người Việt Nam dùng hàng Việt Nam chứ không phải là việc tiền đâu để mua hàng. Ngay ở thành phố, người dân cũng chưa có điều kiện tiếp cận hàng Việt Nam.

Bà Kim Hạnh cũng nêu rõ: “Xúc tiến thương mại không có nghĩa là Nhà nước ôm hết các công việc của doanh nghiệp. Các chương trình hỗ trợ của Nhà nước với doanh nghiệp phải không vi phạm các cam kết của WTO và Nhà nước không thể làm thay doanh nghiệp được. Nhà nước chỉ tạo môi trường thông thoáng để doanh nghiệp dựa trên nền tảng đó để phát triển”.

Còn ông Hoàng Thọ Xuân - Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết, mục tiêu của chương trình này là xác định được người tiêu dùng, phân khúc thị trường, doanh nghiệp nào, hàng hoá nào được đưa về nông thôn. Nguyên tắc để chọn doanh nghiệp đưa hàng về nông thôn là dựa trên kết quả điều tra kết hợp với khả năng của doanh nghiệp chứ không phải chỉ định, lựa chọn.

“Hàng đưa về nông thôn thì giá cả phải hợp lý, hàng đảm bảo chất lượng, đủ tiêu chuẩn… và đưa về nông thôn bằng phương thức thuận tiện nhất, phù hợp nhu cầu nông dân chứ không phải chỉ là hàng rẻ bằng một nửa giá thành phố” – ông Hoàng Thọ Xuân nói./.