Khi “nộp đủ thuế” chưa phải là kết thúc nghĩa vụ

Thực tế thời gian qua cho thấy, không ít người lao động dù đã nộp đủ tiền thuế vẫn bị xử phạt do chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai, quyết toán theo quy định. Đặc biệt, trong bối cảnh nhiều người có thêm nguồn thu nhập ngoài lương, việc không nắm rõ khi nào phải tự quyết toán thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đang trở thành nguyên nhân phổ biến dẫn đến các khoản phạt “không ngờ tới”.

Chị T.T.N (trú tại phường Hoàng Mai, TP. Hà Nội) cho biết, chị là cán bộ của một cơ quan nhà nước nên có thu nhập tương đối ổn định. Hàng năm, chị đều ủy quyền cho kế toán của cơ quan quyết toán thuế thu nhập cá nhân (TNCN) giúp. Tuy nhiên, năm 2024, do có phát sinh thêm khoản thu khác từ các công việc bên ngoài nên kế toán cơ quan không quyết toán TNCN cho chị được mà chị phải tự quyết toán thuế.

“Đấy là lần đầu tiên tôi phải tự nộp hồ sơ quyết toán thuế. Do có khoản thu phát sinh nên tôi phải quay lại đơn vị chi trả xin xác nhận khấu trừ nhưng việc tổng hợp thu nhập và các chứng từ chứng minh số thuế tạm khấu trừ mất rất nhiều thời gian nên mãi tôi mới nộp được tờ khai quyết toán thuế TNCN, sau đó mới nộp được bổ sung số tiền thuế còn thiếu”, chị N. kể lại.

Những tưởng sau khi hoàn tất việc nộp bổ sung tiền thuế là đã kết thúc nghĩa vụ, tuy nhiên thực tế lại không đơn giản như vậy. Tháng 2/2026, chị N. “bất ngờ” nhận được mail thông báo xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn do nộp chậm tờ khai quyết toán thuế thu nhập cá nhân (TNCN). Theo đó, kỳ tính thuế năm 2024, chị đã nộp tờ khai quyết toán chậm 38 ngày so với thời hạn, với số tiền phạt là 3.250.000 đồng.

“Lúc nhận được email tôi còn tưởng lừa đảo vì rõ ràng tôi đã nộp hết tiền thuế nợ và tiền phạt nộp chậm rồi. Sau đó, tôi gọi cho cán bộ thuế để hỏi thì mới tá hỏa ra, hơn 3 triệu đấy là tiền phạt chậm nộp tờ khai quyết toán thuế. Hiện tôi đã ký biên bản nộp phạt và chờ nộp tiền phạt, nhưng không biết liệu còn khoản phạt nào nữa không”, chị N. than thở.

Trường hợp của chị N. không phải là cá biệt. Tương tự, anh N.V.H (ở phường Bạch Mai, TP. Hà Nội) cũng rơi vào tình huống bị xử phạt do chậm kê khai thuế nhưng không nắm rõ từ trước. Anh cho biết, anh nhận được thông báo phạt 2 khoản do chậm nộp tờ kê khai thuế TNCN năm 2023 (quá 24 ngày) và năm 2024 (quá 284 ngày) cho 2 khoản thu, tương ứng 4,7 triệu đồng và 3,6 triệu đồng. Theo đó, anh bị phạt 1,75 triệu đồng cho khoản chậm nộp tờ kê khai thuế quá 24 ngày của năm 2023 và 5,7 triệu đồng cho khoản chậm nộp tờ kê khai thuế quá 284 ngày của năm 2024.

“Trước giờ tôi cứ đinh ninh là mình đã nộp thuế đầy đủ, tự nhiên nhận được “trát” phạt vì lỗi kê khai thuế muộn nên cũng hơi bất ngờ. Nhưng tôi không hiểu sao chậm nộp tờ khai từ năm 2023 mà đến tận mấy năm sau cơ quan thuế mới thông báo cho người nộp thuế? Nếu được thông báo sớm hơn có lẽ tôi đã rút kinh nghiệm cho những kỳ quyết toán thuế sau”, anh H. nói.

Những câu chuyện trên cho thấy một thực tế, nhiều người vẫn nhầm lẫn giữa việc nộp đủ tiền thuế và hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ thuế, trong khi quy định còn bao gồm cả việc kê khai, quyết toán đúng thời hạn.

Chủ động quyết toán để tránh rủi ro và bị xử phạt

Lý giải rõ hơn về các trường hợp này, các chuyên gia cho rằng, nguyên nhân chủ yếu đến từ việc người nộp thuế chưa hiểu đầy đủ nghĩa vụ của mình, đặc biệt khi có nhiều nguồn thu nhập.

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam về vấn đề này, Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn Thuế Trọng Tín cho biết, nộp thuế TNCN là nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi người lao động có phát sinh thu nhập chịu thuế. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít cá nhân rơi vào tình trạng nộp thiếu hoặc kê khai sai thuế, dẫn đến bị cơ quan thuế truy thu và xử phạt.

Theo ông Được, người nộp thuế sẽ phải tự quyết toán thuế TNCN trong các trường hợp: có số thuế tạm nộp cao hơn số thuế phải nộp và có nhu cầu được hoàn thuế, có số thuế phải nộp cao hơn số thuế đã tạm khấu trừ mà không thuộc trường hợp được ủy quyền cho tổ chức trả thu nhập quyết toán thay hoặc có thu nhập từ hai nơi trở lên mà có số thuế phải nộp cao hơn số thuế đã được tạm khấu trừ…

Theo đó, người nộp thuế có thể chủ động vào hệ thống thuế Etax Mobile để tra cứu nếu thấy số thuế phải nộp hoặc có số thuế nộp thừa thì nên thực hiện quyết toán thuế chậm nhất ngày 30/4 trừ trường hợp hoàn thuế có thể nộp chậm hơn.

“Người nộp thuế nên truy cập ứng dụng Etax sau ngày 31/3 thì dữ liệu về thu nhập sẽ được cập nhật chính xác cao hơn do thời gian này các tổ chức, cá nhân trả thu nhập đã tổng hợp và quyết toán thuế thu nhập cá nhân. Đối với các năm tính thuế trước nếu phát hiện có số thuế phải nộp mà chưa thực hiện quyết toán thuế hoặc đã thực hiện nhưng chưa chính xác thì người nộp thuế cũng cần sớm điều chỉnh và khắc phục hậu quả để giảm nhẹ trách nhiệm pháp lý theo quy định. Đây cũng là 1 biện pháp hạn chế rủi ro, tránh trường hợp phải nộp phạt không đáng có”, ông Nguyễn Văn Được lưu ý.

Trong bối cảnh thu nhập của người dân ngày càng đa dạng, việc phụ thuộc hoàn toàn vào đơn vị chi trả để quyết toán thuế có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu phát sinh thêm nguồn thu ngoài. Đây cũng là lý do khiến nhiều cá nhân rơi vào tình trạng bị xử phạt dù không cố ý vi phạm.

Ở góc độ quản lý, cơ quan thuế cũng nhấn mạnh trách nhiệm chủ động của người nộp thuế trong việc theo dõi và thực hiện nghĩa vụ của mình.

Tự quyết toán thuế thu nhập cá nhân online: Làm thế nào để tránh sai sót?

VOV.VN - Việc quyết toán thuế thu nhập cá nhân theo mẫu 05/QTT-TNCN có thể thực hiện trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công ngành Thuế, giúp tổ chức, cá nhân chi trả thu nhập tiết kiệm thời gian và chủ động trong quá trình kê khai. Người nộp cần rà soát kỹ thông tin, ký số và lưu thông báo nộp thành công để tránh sai sót.

Cũng liên quan tới vấn đề này, một đại diện của Cục Thuế cho biết, cá nhân có từ 2 nguồn thu nhập trở lên phải tự quyết toán thuế hàng năm. Ngành thuế hỗ trợ người nộp thuế tra cứu khoản thuế thu nhập cá nhân trong các năm và thực hiện quyết toán thuế trên ứng dụng Etax.

“Người nộp thuế có thu nhập từ 2 nguồn trở lên phải tự quyết toán. Đây là trách nhiệm của người nộp thuế, không thể nói không biết. Trường hợp cá nhân không nắm được khoản nợ thuế do thay đổi địa chỉ, không thông báo cập nhật cho cơ quan thuế. Vì vậy, cá nhân có thể không nhận được email, thư thông báo nợ thuế”, đại diện Cục Thuế cho hay.

Từ thực tế trên có thể thấy, rủi ro về thuế không chỉ đến từ việc “nộp thiếu tiền” mà còn nằm ở những sai sót tưởng chừng nhỏ như chậm nộp tờ khai hay không theo dõi đầy đủ nghĩa vụ kê khai. Trong bối cảnh nguồn thu nhập của nhiều người ngày càng đa dạng, việc chủ quan hoặc thiếu cập nhật quy định có thể khiến người nộp thuế phải trả giá bằng những khoản phạt không hề nhỏ, thậm chí phát sinh sau nhiều năm.

Do đó, thay vì chỉ quan tâm đến việc đã nộp đủ tiền thuế hay chưa, mỗi cá nhân cần chủ động rà soát toàn bộ nghĩa vụ của mình, từ kê khai, quyết toán đến cập nhật thông tin với cơ quan thuế. Nếu không, những “khoản phạt bất ngờ” hoàn toàn có thể xảy ra, và khi đó, cái giá phải trả không chỉ là tiền bạc mà còn là sự bị động và rủi ro pháp lý kéo dài.