Phòng vệ thương mại ngày càng yêu cầu tính tuân thủ cao hơn

Từ ngày 2/6/2026, Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã công bố kết luận điều tra theo Mục 301, Đạo luật Thương mại 1974, liên quan đến việc các nền kinh tế chưa ban hành (hoặc thực thi chưa hiệu quả) lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức.

Doanh nghiệp như ngồi trên lửa

Theo kết luận này, Việt Nam nằm trong danh sách các quốc gia bị xác định chịu tác động trực tiếp từ các biện pháp trừng phạt thương mại. USTR đề xuất áp thuế bổ sung theo hai mức: 10% đối với các nền kinh tế đã có lệnh cấm hoặc cam kết kiểm soát, và 12,5% áp dụng diện rộng với các nền kinh tế còn lại, trong đó có Việt Nam.

Các động thái về chính sách mới từ phía Mỹ đã đặt cộng đồng DN xuất khẩu Việt Nam trước tình thế rủi ro thương mại nghiêm trọng. Khi Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, việc áp đặt mức thuế bổ sung 12,5% trên diện rộng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh, biên lợi nhuận của các ngành xuất khẩu chủ lực của Việt Nam, bao gồm dệt may, da giày, đồ gỗ, điện tử và thủy sản…

Nhận định về tình huống này, ông Cao Hữu Hiếu, Tổng Giám đốc Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) cho rằng, lo ngại lớn nhất của dệt may Việt Nam là mức thuế của Mỹ áp đối với sản phẩm của Việt Nam sẽ cao hơn Trung Quốc.

“Trong suốt thời gian dài, sản phẩm dệt may của Trung Quốc có mức thuế cao nhất khi xuất khẩu vào Mỹ, nhưng khi mức thuế đối ứng đồng đều về 10%, kim ngạch xuất khẩu dệt may của Trung Quốc vào Mỹ đã tăng khủng khiếp. Vì thế, nếu Mỹ thực thi Mục 301 và mức thuế nhập khẩu sản phẩm dệt may của Việt Nam vào Mỹ cao hơn Trung Quốc, khả năng cạnh tranh sản phẩm dệt may Việt Nam tại Mỹ sẽ vô cùng khó khăn. Đây cũng là vấn đề đánh vào tâm lý các nhà mua hàng, nên hiện nay họ đặt hàng rất dè dặt, có thể tổng đơn hàng khoảng 500.000 sản phẩm, nhưng họ không đặt hết trong 1 lần, họ chia ra làm nhiều đợt nhỏ lẻ, muốn chờ xem mức thuế mới, sau đó sẽ quyết định gây khó khăn cho nhiều DN”, ông Hiếu quan ngại.

Trước tình huống nghiêm trọng này, cơ quan quản lý đã rà soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi cung ứng; triển khai quy trình truy xuất nguồn gốc nguyên liệu đầu vào, nhằm triệt tiêu hoàn toàn các yếu tố liên quan đến cáo buộc lao động cưỡng bức, coi đây là 1 yêu cầu mang tính cấp thiết đối với các DN.

Nhận định về vấn đề này, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho rằng, việc Mỹ điều tra theo Mục 301 và điều tra phòng vệ thương mại (PVTM) gồm các công cụ pháp lý khác nhau, nhưng trong bối cảnh hiện nay, cả hai công cụ này đều cho thấy môi trường thương mại quốc tế ngày càng có những đòi hỏi chặt chẽ hơn, yêu cầu tuân thủ cao hơn đối với các mặt hàng nhập khẩu.

Tăng hiệu quả hệ thống cảnh báo sớm

Xác định nguy cơ các mặt hàng xuất khẩu Việt Nam ngày càng tiếp tục phải đối diện với các vụ việc PVTM, ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ Thương mại (Bộ Công Thương) nêu rõ, đây là xu hướng đã diễn ra trong nhiều năm qua và nhiều khả năng sẽ tiếp tục diễn ra, khi quy mô xuất khẩu của Việt Nam tiếp tục tăng trưởng ngày càng lớn.

“Nguyên nhân xuất phát từ sự thay đổi chính sách thương mại của các nền kinh tế trên thế giới; cùng đó là do tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam đang theo chiều hướng khá tích cực, kim ngạch xuất khẩu tăng lên nhiều, kéo theo tăng rủi ro phát sinh PVTM. Quy luật này đang phổ biến chung trong thương mại quốc tế, các nền kinh tế có độ mở và năng lực xuất khẩu lớn đều là đối tượng thường xuyên gặp phải”, ông Trung nhận định.

Để hỗ trợ cho các DN xuất khẩu trong bối cảnh chính sách thương mại thay đổi nhanh, khó đoán định, ông Trung cho biết, Bộ Công Thương tiếp tục nâng cao hiệu quả của hệ thống cảnh báo sớm về PVTM, trên cơ sở theo dõi diễn biến nhập khẩu các mặt hàng, các thị trường để kịp thời cung cấp thông tin cảnh báo đến cho DN nhằm chủ động chuẩn bị phương án ứng phó.

Cùng với đó, Bộ Công Thương tiếp tục tăng cường công tác tập huấn, nâng cao năng lực cho các DN trước và khi ứng phó với PVTM. Quá trình nâng cao năng lực này bao gồm tăng năng lực quản trị dữ liệu; quản trị chi phí cũng như năng lực hiểu và tuân thủ các quy định pháp lý trong quá trình điều tra, góp phần nâng cao tỷ lệ thành công của DN khi ứng phó với các vụ điều tra PVTM.

“Cục PVTM đang phối hợp chặt chẽ với các hiệp hội, ngành hàng cũng như các địa phương để hướng dẫn DN tuân thủ đúng các quy định về xuất xứ hàng hóa, về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng, nhập khẩu nguyên liệu và sử dụng thành phần nguyên liệu qua các khu vực có vấn đề về lao động”, ông Trung nêu giải pháp.

Ngoài các biện pháp đã đề ra, Cục PVTM thường xuyên tuyên truyền đến cộng đồng DN tiếp tục nâng cao năng lực quản trị, xây dựng hệ thống tuân thủ nội bộ, đồng hành cùng Bộ Công Thương chủ động phối hợp trong quá trình tham gia vào các vụ việc điều tra PVTM. Ông Trung tin rằng, bằng việc chủ động sớm, cả hệ thống thương mại sẽ đạt được những kết quả tích cực trong quá trình ứng phó và xử lý với các vụ điều tra PVTM từ nước ngoài.

Thua kiện phòng vệ thương mại khi các doanh nghiệp thiếu dữ liệu đồng bộ

VOV.VN - Thiếu sự liên kết và đồng thuận giữa các doanh nghiệp trong việc chia sẻ thông tin, dữ liệu và phối hợp hành động, rất khó xử lý thành công các vụ kiện phòng vệ thương mại, nhất là những vụ việc phức tạp tại các thị trường lớn.