Quản lý chặt sản xuất và phân phối

Thị trường còn nhiều bất cập

Báo cáo của Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT) cho biết, năm 2009, qua kiểm tra 859 mẫu phân bón của 17 tỉnh thành thì có tới 419 mẫu không đạt chất lượng, chiếm gần 50%, tăng 1,6% so với năm 2008. Trong số các mẫu phân không đạt chất lượng có 58% là phân vô cơ, 23% phân hữu cơ và 19% phân bón lá. Tỷ lệ thuận với những con số trên qua ước tính của Hiệp hội Phân bón Việt Nam là khoảng 1.200 tỷ đồng thiệt hại cho nông dân mỗi năm.

Theo Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam Nguyễn Hạc Thúy: Cho đến nay, tình hình sản xuất, kinh doanh phân bón kém chất lượng vẫn đang diễn biến phức tạp, gây thiệt hại không nhỏ cho người nông dân và các doanh nghiệp sản xuất phân bón chân chính. Năm 2010, nhu cầu phân bón trong cả nước cần khoảng 9,1 triệu tấn, trong khi đó sản xuất trong cả nước mới đáp ứng  được 60%, phần còn lại phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.

“Về tổ chức sản xuất kinh doanh, cung ứng tiếp thị cũng chưa đồng bộ, còn quá nhiều khâu trung gian, chồng chéo. Cùng một loại phân bón, trong Nam đưa ra Bắc, ngoài Bắc đưa vào Nam. Thậm chí, nhiều lúc, nhiều nơi còn xảy ra tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, thổi phồng trong kinh doanh… làm bất lợi cho người nông dân”- ông Nguyễn Hạc Thúy nói.

Ông Phan Đình Đức, Tổng giám đốc Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (DPM), đơn vị quản lý Nhà máy Đạm Phú Mỹ đồng tình với ý kiến này và cho biết: Hiện, hoạt động phân phối sản phẩm của hầu hết các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh phân bón chưa trực tiếp đưa được sản phẩm của mình đến tận tay người nông dân, mà còn qua quá nhiều tầng nấc. Ông Đức cho rằng, trước tình hình giá cả thị trường bất ổn, liên tục tăng cao, các doanh nghiệp cần tham gia vào khâu phân phối sâu rộng. Như vậy vừa gia tăng chuỗi giá trị và phục phụ bà con nông dân một cách hiệu quả nhất. Bên cạnh đó cũng góp phần thực hiện chương trình hành động kiềm chế lạm phát và bình ổn thị trường.

Hiệp hội Phân bón Việt Nam cũng cho rằng, thị trường phân bón việt Nam chưa có chiến lược phát triển rõ ràng. Dự báo nhu cầu sử dụng phân bón trong nước hằng năm cũng chưa thực sự chuẩn xác nên dẫn đến việc thừa, thiếu và người nông dân phải mua giá cao khi nhu cầu sử dụng phân bón tăng cao là điều không tránh khỏi. Theo số liệu nghiên cứu của Khoa kinh tế Truờng đại học An Giang cho thấy: Nông dân hiện phải chấp nhận mua phân bón với giá bị đội từ 30-40% so với giá bán ra của nhà sản xuất.

Bên cạnh đó, vấn đề kiểm định phân bón cũng đang gặp nhiều khó khăn. Hiện có quá nhiều doanh nghiệp sản xuất phân bón NPK và phân bón hữu cơ không chú ý tới điều kiện kỹ thuật, phân tích, áp dụng công nghệ cũ nên chất lượng phân bón sản xuất ra chất lượng kém. Trong khi đó, các cơ quan quản lý nhà nước mới chỉ đủ sức quản lý các doanh nghiệp sản xuất phân bón lớn; còn các doanh nghiệp sản xuất phân bón nhỏ lẻ vẫn hoạt động ngoài tầm kiểm soát.

Theo ý kiến của nhiều đại biểu thì khâu kiểm soát chất lượng khó nhất là phân bón NPK và phân bón vi sinh hỗn hợp. Lực lượng quản lý thị trường dù có đến tận đơn vị các huyện cũng không làm xuể, vì hệ thống máy móc phân tích định giá chất lượng kém, không phát hiện được.

Đáng chú ý, việc cấp giấy chứng nhận kinh doanh phân bón còn chồng chéo. Thêm vào đó, với quy định hiện nay “phân bón là mặt hàng kinh doanh có điều kiện nhưng không cần giấy chứng nhận điều kiện kinh doanh” đã tạo “kẽ hở” cho một số doanh nghiệp có cơ hội tuồn phân bón giả, kém chất lượng ra thị trường.

Để đối phó với tình trạng phân bón kém chất lượng tràn lan hiện nay, nhiều đại biểu cũng thống nhất cần mạnh tay hơn nữa trong việc thu hồi giấy phép các cơ sở sản xuất nhỏ, không đảm bảo.

Quản chặt cả sản xuất và phân phối

Tại Hội nghị "Quy hoạch, phát triển sản xuất kinh doanh và tiêu thụ phân bón đến năm 2020" sáng 12/10, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Nam Hải nhấn mạnh, phân bón là mặt hàng chiến lược phục vụ cho sự phát triển của nông nghiệp và đảm bảo an ninh lương thực quốc gia.

Chính phủ đã ủy quyền cho Bộ Công Thương phê duyệt Quy hoạch phát triển hệ thống sản xuất và hệ thống phân phối phân bón. Quy hoạch khi được phê duyệt sẽ có tác động rất lớn tới thị trường phân bón trong nước, đặc biệt là 2 loại phân bón NPK và phân bón hữu cơ, là những mặt hàng phân bón dễ bị làm giả nhất hiện nay.

Ông Nguyễn Hạc Thúy cho rằng, sản xuất nông nghiệp là một ngành sản xuất quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Trong các biện pháp tăng nhanh năng suất lúa, cây trồng  thì phân bón bón chiếm 40%. Vì vậy việc quy hoạch phát triển hệ thống sản xuất và hệ thống phân phối mặt hàng phân bón rất quan trọng. Theo ông Thúy, việc xây dựng hệ thống sản xuất phân bón phải đáp ứng tối đa nhu cầu sử dụng trong nước; phát triển công nghiệp sản xuất phân bón phải gắn liền với phát triển phân phối và bảo vệ môi trường, nhằm góp phần xây dựng một nền nông nghiêp hàng hóa lớn, có năng suất và chất lượng cao; khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia vào các dự án lớn về sản xuất phân bón và mạng lưới phân phối tới vùng sâu, vùng xa.

Ông Nguyễn Hạc Thúy đề nghị: “Để quy hoạch, phát triển ngành phân bón nước ta từ nay đến năm 2020, chúng ta cần định hình được lượng phân bón các loại. Khi quy hoạch ngành phân bón chỉ cho các doanh nghiệp có điều kiện như vốn, công nghệ sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực phân bón. Và cơ quan quản lý thị trường, cơ quan kiểm định chất lượng phải thống nhất từ Trung ương đến cơ sở.

Cục trưởng Cục Hóa chất (Bộ Công Thương) Phùng Hà cho biết, theo dự thảo Quy hoạch, hệ thống phân phối phân bón sẽ được phát triển dựa trên các yếu tố: Sự hình thành các vùng kinh tế nông nghiệp; nhu cầu phân bón của từng vùng kinh tế; đặc điểm của hoạt động kinh tế vùng và tập quán mua bán của nông dân...với tiêu chí hệ thống phân phối vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, giảm bớt khâu trung gian, giảm chi phí, đảm bảo cung ứng phân bón chất lượng tốt, giá cả hợp lý.

Theo đó, từ nay đến 2015, hệ thống phân phối sản phẩm phân bón sẽ phát triển ở 14 trung tâm phân phối vùng tại Lào Cai, Phú Thọ, Bắc Giang, Hải Dương, Ninh Bình, Nghệ An, Đà Nẵng, Bình Định, Đăk Lăk, Lâm Đồng, Long An, An Giang, Cần Thơ và Kiên Giang.

Từ 2016-2020 sẽ mở rộng hoặc phát triển thêm 8 trung tâm phân phối mặt hàng phân bón.

Ông Phùng Hà cho biết, Cục Hóa chất đang đề xuất phương thức quản lý sản xuất, kinh doanh phân bón thay đổi theo hướng: đưa phân bón thành loại hình sản xuất kinh doanh có điều kiện, cần được cấp giấy chứng nhận điều kiện sản xuất, kinh doanh; đồng thời đi kèm với các quy định hậu kiểm. Theo đó,  tất cả các doanh nghiệp muốn sản xuất kinh doanh phân bón NPK và phân hữu cơ phải đáp ứng một số điều kiện: Có đội ngũ cán bộ phù hợp; có trang thiết bị phù hợp, có thiết bị phân tích, có hệ thống kho bãi...

“Như vậy, những doanh nghiệp sản xuất kinh doanh quy mô quá nhỏ, lạc hậu sẽ tự động giải thể, còn cơ quan quản lý nhà nước sẽ ngăn chặn được ngay từ đầu các cơ sở sản xuất phân bón kém chất lượng tuồn sản phẩm ra thị trường”- ông Hà nhấn mạnh.

Đồng tình với những đề xuất của Cục Hóa chất (Bộ Công thương), đại diện Cục Trồng trọt, Bộ Nông nghiệp và phát triển Nông thôn Nguyễn Trí Ngọc đề xuất: Cần thống nhất đầu mối quản lý các hoạt động về phân bón từ khâu sản xuất, nhập khẩu, lưu thông, tránh chồng chéo giữa các Bộ, Ngành. Xây dựng mạng lưới thanh tra chuyên về phân bón hoặc kết hợp với các vật tư nông nghiệp khác, thường xuyên lấy mẫu phân bón ngay từ khâu sản xuất, nhập khẩu và lưu thông trên thị trường. Hoàn chỉnh việc xây dựng các Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia, Tiêu chuẩn Quốc gia trong lĩnh vực điều kiện sản xuất, chất lượng đối với từng nhóm phân bón để làm hàng rào kỹ thuật trong công tác quản lý phân bón.

Dự kiến, Quy hoạch hệ thống sản xuất và phân phối phân bón sẽ được phê duyệt trong tháng 10 này./.