Siêu mà lại không phải là siêu
Xuất siêu chỉ thật sự là ... siêu khi hàng hoá Việt Nam được xuất ra thị trường thế giới đúng với giá trị thương trường, là những hàng hoá có tỷ lệ giá trị gia tăng cao…
Những ngày này, thông tin về chuyện 2 tháng đầu năm nay nước ta xuất siêu – tức là giá trị hàng xuất khẩu cao hơn giá trị hàng nhập khẩu, đang nổi lên trên nhiều phương tiện thông tin đại chúng và được nhiều người chú ý. Lẽ ra với chuyện xuất siêu như thế thì rất đáng mừng, vì như thế có nghĩa là nền kinh tế đã có bước chuyển, doanh nghiệp sản xuất hàng xuất khẩu đang ăn nên làm ra... Thế nhưng siêu ở đây thật ra không có gì đáng gọi là siêu cả.
Theo số liệu được công bố chính thức, tổng kim ngạch xuất khẩu 2 tháng đầu năm nay là hơn 8 tỷ USD, còn nhập khẩu là khoảng 7,7 tỷ USD. Có nghĩa là xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu gần 300 triệu USD – là xuất siêu?
Thông thường, kết quả cuối cùng của năm tài chính ở nước ta được tính từ ngày 1/1 đến hết ngày 31/12 của năm. Vì thế, thường là kết quả xuất nhập khẩu và chênh lệch cán cân ngoại thương cũng được chốt vào thời điểm này. Lúc đó chuyện xuất siêu hay nhập siêu mới phản ánh chính xác kết quả một năm hoạt động của nền kinh tế. Còn trong thực tế, ta tính kết quả xuất nhập khẩu từng tháng, từng quý, thậm chí từng nửa tháng hay một tuần là để có căn cứ điều chỉnh các hoạt động của nền kinh tế.
Giả sử tháng này có xuất siêu đi nữa thì rất có thể tháng sau mức nhập siêu lại trầm trọng hơn. Kết quả xuất nhập khẩu ngắn hạn này phụ thuộc vào tiến độ và lượng hàng xuất khẩu giao cho khách, vào giá xuất hàng, phụ thuộc vào lượng nguyên nhiên vật liệu nhập về phục vụ sản xuất, vào giá trị hàng tiêu dùng nhập khẩu nữa, mà yếu tố này lại phụ thuộc vào nhu cầu sản xuất hay tiêu dùng ở thị trường trong nước và còn nhiều yếu tố khác nữa. Huống hồ ở đây mức được coi là xuất siêu mới chưa đầy 300 triệu USD. Lẽ ra muốn biết cán cân ngoại thương có thật sự nghiêng về xuất khẩu hay không, cần chờ đến cuối năm.
Mà thật ra, xuất siêu cũng chưa chắc đáng mừng, và nhập siêu cũng chưa chắc đáng lo. Xuất siêu gần 300 triệu USD – những tưởng thành tích, nhưng hoá ra đó chẳng phải là vì xuất được nhiều hàng công nghiệp tiêu dùng, máy móc thiết bị hay nông lâm thuỷ sản chế biến hoặc một loại hàng hoá nào tương tự thế, mà chẳng qua là tái xuất khẩu vàng và xuất khẩu kim loại quý mà thôi. Mà hai loại hàng hoá này rất ít - hay nói thẳng ra là chả nói lên được điều gì về khả năng phát triển sản xuất kinh doanh hay chế biến của doanh nghiệp ở thị trường trong nước cả.
Trong khi đó, giá trị nhiều loại hàng hoá xuất khẩu khác lại giảm khá mạnh, khiến kim ngạch xuất khẩu cũng giảm mạnh. Nghịch lý hơn cả là trong khi giá xuất hàng hoá giảm thì lượng hàng xuất lại tăng, đặc biệt là đối với nhiều hàng hoá trong danh sách hàng xuất khẩu chủ lực.Ví như dầu thô – 2 tháng qua kim ngạch xuất khẩu giảm 42,3% so với 2 tháng năm ngoái cho dù lượng dầu xuất khẩu đã tăng 26,7% . Với mặt hàng da giày, kim ngạch thu về cũng giảm 7,2%, các sản phẩm đồ gỗ giảm 26,4%; hàng điện tử, máy tính và linh kiện các loại hàng này cũng có mức giảm giá trị và tăng lượng hàng tương tự thế.
Thật ra ở một giai đoạn nào đó của nền kinh tế, khi sản xuất trong nước chưa phát triển, thì chuyện nhập siêu, thâm hụt cán cân ngoại thương cũng là chuyện bình thường, được chấp nhận. Đó chính là lúc cần tăng nhập khẩu nguyên liệu cho sản xuất trong nước, thậm chí tăng nhập khẩu lương thực thực phẩm thiết yếu nếu nguồn cung trong nước không đáp ứng đủ.
Cách đây hơn hai chục năm, chúng ta vẫn phải nhập khẩu lương thực là thế. Để rồi sau đó và cho đến tận bây giờ, khi sản xuất nông nghiệp phát triển, chúng ta đã trở thành nước xuất khẩu gạo nhiều nhất nhì thế giới. Rồi lâu nay ta vẫn phải nhập khẩu xăng dầu phục vụ tất cả các hoạt động ở trong nước, vậy mà giờ đây nhà máy lọc dầu Dung Quất đã đưa ra được những tấn xăng thành phẩm đầu tiên phục vụ nền kinh tế. Chắc chắn rằng giờ đây ta không còn tốn ngoại tệ để nhập khẩu lương thực, và từ đây những đồng ngoại tệ lâu nay vẫn dùng để nhập xăng dầu từ nay bắt đầu giảm xuống. Như vậy, nhập siêu chưa chắc đã là không tốt.
Còn xuất siêu chưa chắc đã mừng. Nếu xuất siêu mà chỉ là do tái xuất khẩu vàng, là do xuất khẩu quặng nguyên liệu, xuất khẩu nông sản thô với giá rẻ, không thương hiệu thì siêu đó không phải là siêu. Xuất siêu chỉ thật sự là ... siêu khi hàng hoá Việt Nam được xuất ra thị trường thế giới đúng với giá trị thương trường, là những hàng hoá có tỷ lệ giá trị gia tăng cao, mang lại lợi ích cho nhà sản xuất, nhà kinh doanh và ngân sách nhà nước./.