Thắt chặt thêm chính sách tiền tệ

Ngân hàng Nhà nước ngày 17/5 thông báo tiếp tục nâng lãi suất trên thị trường mở (OMO) thêm 100 điểm cơ bản (1%), từ mức 14% lên 15%/năm. Đây là lần điều chỉnh thứ hai liên tiếp trong vòng 2 tuần trở lại đây. Và nếu tính từ đầu tháng 11/2010 đến nay, lãi suất trên OMO đã được điều chỉnh tăng tới 800 điểm cơ bản, các điều chỉnh cũng diễn ra liên tục trong thời gian ngắn.

Dấu hiệu căng thẳng hơn

Việc điều chỉnh tiếp lãi suất trên OMO cho thấy tín hiệu tiếp tục thắt chặt trong chính sách tín dụng năm nay của NHNN. Trước đó, khi lạm phát gia tăng, ngay từ cuối tháng 4/2011, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cũng đã điều chỉnh lãi suất tái cấp vốn và lãi suất tái chiết khấu tăng thêm 100 điểm cơ bản lên mức lần lượt là 14% và 13%. Việc thắt chặt thêm nữa sẽ tác động trực tiếp đến diễn biến của OMO và khả năng tiếp cận nguồn vốn của các NH thương mại. Bởi việc điều chỉnh lãi suất OMO sẽ càng làm lãi suất trên thị trường liên NH đang ở mức cao (18-20%) tiếp tục tăng thêm khi chi phí vốn của các NH tăng lên, dẫn đến việc cho vay ra ngoài thị trường chắc chắn sẽ phải cao hơn.

Như vậy, ở một khía cạnh nào đó, các NH thương mại có lý do tiếp tục huy động vốn với mức lãi suất cao hơn 14% như quy định bởi lãi suất trên OMO hiện đã cao hơn mức trần này. Và như vậy, kỳ vọng giảm lãi suất của các doanh nghiệp tiếp tục gặp khó khăn.

Trong khi đó, để tiếp tục giảm lạm phát, NHNN sẽ rút bớt tiền về. Theo một thống kê, đến ngày 13/5, lượng tiền bơm vào và hút ra qua OMO được NHNN thực hiện là 2.012.130 tỉ đồng và 2.007.098 tỉ đồng. Như vậy, mức bơm ròng thời gian qua là hơn 5.000 tỉ đồng. Nhưng chỉ trong một tuần từ ngày 9 - 17/5 vừa qua, theo thống kê từ Công ty Chứng khoán Thăng Long, NHNN đã hút ròng 2.500 tỉ đồng qua OMO.

Còn cân nhắc việc tăng dự trữ bắt buộc

Hiện cơ hội để giảm lãi suất trong ngắn hạn là rất thấp khi lạm phát tháng 5 được dự báo sẽ chỉ giảm nhẹ so với tháng 4 (3,32%). Nhiều dự báo hiện đưa ra con số lạm phát tháng 5 ở ngưỡng quanh 2%. Do đó, một số nhận định cho rằng, nếu lạc quan thì tín hiệu để giảm lãi suất sẽ bắt đầu vào giữa hoặc cuối quý III. Còn ở mức thận trọng hơn thì phải cuối quý III hoặc sang đầu quý IV lãi suất mới có thể giảm nhiệt. Tuy nhiên, mức giảm cũng sẽ không nhiều (chỉ từ 1-2%).

Còn nếu lạm phát tháng 5 tiếp tục ở mức cao như hồi tháng 4 thì khả năng sẽ phải dùng đến biện pháp mạnh hơn là tăng các lãi suất chủ chốt như thời gian qua vẫn áp dụng. Biện pháp đó có thể là tăng dự trữ bắt buộc như theo kiến nghị của Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia trước đó, thay cho quy định NH thương mại chỉ được cho vay 80% số tiền huy động được như hiện nay. Tuy nhiên, tăng dự trữ bắt buộc là biện pháp mạnh, tác động trực tiếp vào nguồn vốn và thanh khoản của các NH thương mại.

Trong khi thanh khoản của các NH nhỏ đang khó khăn và tăng trưởng tín dụng cũng ở mức rất thấp (4 tháng đầu năm chỉ tăng 5,01%). Do đó, nếu tăng dự trữ bắt buộc sẽ làm tăng chi phí vốn của các NH và làm cho thanh khoản thêm căng thẳng, áp lực vốn của các doanh nghiệp càng nặng nề. Chính vì vậy, thời gian qua dù lạm phát tăng cao nhưng NHNN vẫn chưa sử dụng tới biện pháp mạnh này mà cân nhắc chỉ mới áp dụng biện pháp tăng các lãi suất chủ chốt như tái cấp vốn, tái chiết khấu, lãi suất trên OMO.

Tăng thanh khoản cho NH nhỏ

Trao đổi bên lề Hội thảo công bố Báo cáo hàng năm kinh tế Việt Nam 2011, ngày 17/5, TS. Lê Xuân Nghĩa, Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính Quốc gia cho biết, hiện lãi suất các NH cho nhau vay hiện đã vênh quá xa so với lãi suất cấp vốn của NHNN trên OMO. Bởi trên thực tế, từ lâu các NH đã vay mượn của nhau ở trên mức trần, có khi lãi suất trên thị trường liên NH lên tới 22-23%/năm. Trong khi đó, nếu tăng lãi suất trên OMO kể từ ngày 17/5 theo quyết định mới nhất của NHNN thì cũng chỉ ở mức 15%. Do đó, “thay vì quá lo lắng tới lãi suất huy động từ dân cư, NHNN nên quan tâm nhiều hơn tới lãi suất trên thị trường liên NH. Nếu thị trường liên NH ổn định, tức khắc bên ngoài sẽ ổn”, TS Lê Xuân Nghĩa nói.

Cũng theo TS. Lê Xuân Nghĩa: “Hiện vốn NHNN bơm ra trên OMO lại chủ yếu rơi vào tay ông lớn, để rồi ông ấy quay trở lại cho các ông nhỏ vay với lãi suất cao. Do đó, khi thiếu vốn thì làm sao mà các NH nhỏ không tăng lãi suất lên”. Chính vì vậy, việc cần làm là hỗ trợ thanh khoản cho các NH nhỏ để các NH này tăng thanh khoản, không phải huy động vốn với lãi suất quá cao. Việc tăng thanh khoản cho các NH nhỏ sẽ phải đi kèm với điều kiện ràng buộc để đảm bảo vốn bơm ra sẽ quay về nguyên vẹn.

Ông Lê Xuân Nghĩa khuyến cáo: “Việc điều hành phải linh hoạt, phân bố sự thắt chặt hay nới lỏng một cách đồng đều trong năm, tránh tình trạng giật cục, lúc thắt thì quá mức, rồi đến khi thả lại quá nhanh khiến doanh nghiệp trở tay không kịp”./.