Thiết bị “nội” - Khó chen chân trên sân nhà?

• Thâm nhập thị trường Saudi Arabia
• Triển lãm hỗ trợ hơn 8.000 doanh nghiệp chế tạo và sản xuất phụ kiện
• Khuyến khích Nhật Bản đầu tư vào ngành công nghiệp phụ trợ

Theo thống kê của Bộ Công thương, khoảng 83% tổng kim ngạch nhập khẩu của nước ta hiện nay dành cho nhóm máy móc, thiết bị.

Dây chuyền sản xuất tại Nhà máy bọc ống dầu khí Phú Mỹ - Nhà máy bọc ống dầu khí đầu tiên tại Việt Nam

Nỗi niềm của doanh nghiệp sản xuất

Việc thực hiện tốt các biện pháp tăng cường sử dụng thiết bị, máy móc, vật tư, nguyên liệu trong nước sẽ thúc đẩy sản xuất và giảm đáng kể nhập siêu. Tuy nhiên trên thực tế, tỷ lệ sử dụng thiết bị trong nước đã sản xuất được còn thấp.

Đem nỗi niềm của doanh nghiệp (DN) tới bàn Hội nghị (ngày 27/9, tại Hà Nội) sơ kết một năm thực hiện Chỉ thị 21 của Bộ Công thương về các biện pháp tăng cường sử dụng thiết bị, máy móc, vật tư trong nước trong công tác đấu thầu các dự án vốn ngân sách Nhà nước, ông Trần Anh Thái, Phó Giám đốc Cty TNHH Hệ thống kỹ thuật ứng dụng cho biết, DN đủ tự tin khẳng định sản phẩm đáp ứng rất tốt các yêu cầu kỹ thuật nhưng lại khó chen chân vào một số dự án của các DN Nhà nước.

“Tiêu chuẩn dự thầu thậm chí cao đến mức phi lý, hơn giá trị thực của dự án. Như vừa rồi chúng tôi đấu thầu cung cấp hệ thống điều khiển bảo vệ tự động hóa máy tính cho dự án trạm điện 500kV Hiệp Hòa. Tại thời điểm này, hơn một nửa số trạm 500kV (khoảng 5 - 6 trạm) đang sử dụng hệ thống của chúng tôi. Khi TCty truyền tải đưa ra tiêu chí về kinh nghiệm, chúng tôi bị đánh giá là chưa đủ kinh nghiệm, trong khi hệ thống đã dùng thiết bị của chúng tôi 7 - 8 năm nay”, ông Thái dẫn chứng.

Theo ông Nguyễn Văn Thụ, Chủ tịch Hiệp hội DN cơ khí Việt Nam, với 8 nhóm hàng thuộc danh mục các sản phẩm cơ khí trọng điểm quốc gia, một số sản phẩm cơ khí của Việt Nam đã chiếm lĩnh thị trường, được các chủ đầu tư lựa chọn như,  thiết bị cho các nhà máy nhiệt điện, thủy điện, cơ khí thủy công, cầu trục, đường ống dẫn khí, khung nhà kho, tổng thầu EPC các nhà máy nhiệt điện. Bước tiến lớn của ngành cơ khí Việt Nam được đánh dấu mốc vào ngày 10/9 vừa qua, khi dàn khoan dầu khí tự nâng 90m do đội ngũ kỹ sư, công nhân Việt Nam thiết kế, thi công đã được hạ thủy. Khẳng định được chất lượng, nhưng việc sản phẩm cơ khí trong nước vào được các dự án có vốn Nhà nước hay không, phụ thuộc rất nhiều vào cách nhìn nhận của chủ đầu tư.

Theo nhận định của Hiệp hội DN cơ khí Việt Nam, nhập siêu trong lĩnh vực sản phẩm cơ khí trọng điểm là rất lớn, chủ yếu là các thiết bị công nghệ của các công trình công nghiệp như nhiệt điện, thủy điện, xi măng, hóa chất, khai khoáng… mà nhiều đơn vị cơ khí trong nước đã sản xuất được. Dường như các chủ đầu tư thích tổng thầu EPC “tới tận hàng rào”, và Luật Đấu thầu hiện hành đang tạo ra những rào cản, khi khó kiểm soát các thông số kỹ thuật do các DN dự thầu đưa ra, “giá thấp” sẽ là sự lựa chọn được trúng thầu, DN Việt không cạnh tranh được với nhà thầu nước ngoài trong nhiều dự án. 

Thủ tướng Chính phủ đã có Chỉ thị số 494/CT-TTg ngày 20/4/2010 về việc sử dụng vật tư, hàng hóa sản xuất trong nước trong công tác đấu thầu các dự án vốn ngân sách Nhà nước đã được Bộ Công thương cụ thể hóa bằng Chỉ thị 21 của Bộ này, theo đó Bộ Công thương đã ban hành danh mục máy móc, thiết bị vật tư, nguyên liệu trong nước đã sản xuất. Nhưng dường như, từ văn bản chỉ đạo tới thực hiện trên thực tế còn là khoảng cách xa. Theo ông Nguyễn Văn Thụ, cần có giải pháp và cơ chế đủ mạnh để hạn chế phần nhập siêu thiết bị này.

Lễ hạ thuỷ và gắn biển công trình Giàn khoan tự nâng 90m nước do Việt Nam tự thiết kế, chế tạo

Giãi bày của chủ đầu tư

Ông Ninh Viết Định, Trưởng ban quản lý đấu thầu, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định: Hiện nay 100% thiết bị cơ khí trong nước sản xuất được, đã được sử dụng tại các công trình điện. Lý giải việc nhiều dự án điện nêu tiêu chuẩn quá cao, DN trong nước không đáp ứng được, ông Định cho biết, đã rà soát lại các dự án, thấy “mắc” này từ nguồn vốn. Với nguồn vốn vay như vốn ODA Nhật Bản, thường có ràng buộc, đòi hỏi tiêu chuẩn rất cao. EVN cũng rất vất vả để đàm phán, để đối tác “hạ” tiêu chuẩn, DN sản xuất trong nước có cơ hội tham gia.

Liên quan tới Luật Đấu thầu, hiện nay chúng ta chưa có tiêu chuẩn, hàng rào kỹ thuật, đánh giá nguồn gốc xuất xứ sản phẩm để cho điểm, do vậy chỉ dựa vào giá. Đây là hạn chế cơ bản mà sắp tới cần được làm rõ khi sửa đổi Luật Đấu thầu.

Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN) - DN được đánh giá cao về việc triển khai “nội hóa” các thiết bị, công nghệ, thời gian qua đã có những dự án tiêu biểu cho việc sử dụng thiết bị trong nước, như đối với các dự án điện, phần lớn công tác gia công cơ khí, cung cấp cấu kiện, thiết bị, kết cấu kim loại đều do nhà thầu trong nước cung cấp. Đối với các dự án khí, TCty Khí Việt Nam đã vận hành nhà máy bọc ống dầu khí đầu tiên tại Việt Nam từ tháng 6/2010, cung cấp ống dẫn khí công nghiệp cho nhiều dự án mà trước đây phải nhập khẩu 100%.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Anh Tuấn,  Phó ban đấu thầu (thuộc PVN), hiện còn nhiều rào cản để thiết bị, vật tư “nội” vào các dự án của Tập đoàn, như một số máy móc, thiết bị vật tư, nguyên liệu trong nước có chất lượng và giá cả chưa cạnh tranh với hàng nhập khẩu. Trong nhiều trường hợp, máy móc thiết bị đều thuộc các gói hợp đồng trọn gói, do vậy rất khó khăn cho chủ đầu tư khi yêu cầu các nhà thầu phải sử dụng các sản phẩm tương thích trong nước.

Nỗ lực từ nhiều phía

Trên thực tế, năng lực của các DN cơ khí Việt Nam còn nhiều hạn chế. Bản thân các DN phải nâng cao năng lực sản xuất, đầu tư trang thiết bị công nghệ để phát triển các sản phẩm, theo xu hướng thời đại là thân thiện với môi trường, tiết kiệm năng lượng để nâng cao tính cạnh tranh.

Với các DN, Tập đoàn kinh tế Nhà nước, cần phải coi việc đầu tư, mua sắm thiết bị vật tư trong nước là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thực hiện nghiêm túc Chỉ thị 494 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường sử dụng thiết bị, vật tư trong nước trong đấu thầu.

Việt Nam đã hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới, DN phải vươn lên, không thể trông chờ bảo hộ của Nhà nước. Vận dụng những “bảo hộ” có thể, được phép trong cam kết gia nhập WTO, chúng ta cần xây dựng hàng rào kỹ thuật, khung pháp lý, là điểm tựa cho các DN./.