Thuận lợi xen lẫn khó khăn

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đổ vào các nước đang phát triển đạt hơn 410 tỷ USD trong năm 2011. Có được kết quả này là do các nhà đầu tư đang rất lạc quan về triển vọng phục hồi kinh tế toàn cầu, dẫn đầu là các nước đang phát triển. Việc nguồn vốn FDI vào các quốc gia đang phát triển tăng cao là tín hiệu đáng mừng trong thời điểm hiện nay.

Điểm sáng trong bức tranh FDI

Đối với Việt Nam, vốn đầu tư đăng ký trong năm 2010 đạt gần 18,6 tỷ USD, bằng 82,2% so với cùng kỳ năm trước. Mặc dù chưa đạt mục tiêu thu hút vốn FDI đề ra là 22 - 25 tỉ USD nhưng trong bối cảnh hiện nay, kết quả này cho thấy các nhà đầu tư vẫn tin tưởng vào môi trường kinh doanh Việt Nam.  

Trong năm qua, có 55 quốc gia và vùng lãnh thổ có dự án đầu tư tại Việt Nam, Singapore vươn lên dẫu đầu trong danh sách các nhà đầu tư vào Việt Nam, với tổng vốn đầu tư đăng ký cấp mới và tăng thêm là hơn 4,4 tỷ USD chiếm gần 24% tổng vốn đầu tư vào Việt Nam, tiếp theo là Hà Lan và Hàn Quốc.

Kết thúc năm 2010, FDI đã có mặt ở 63 tỉnh, thành phố trong cả nước. Trong đó, TP.HCM vẫn là nơi thu hút vốn nhiều nhất, với hơn 3.500 dự án còn hiệu lực, vốn đăng ký gần 30 tỷ USD, chiếm 29% tổng số dự án và 16,4% tổng vốn đăng ký cả nước. Top 10 tỉnh, thành phố thu hút nhiều vốn FDI nhất chiếm hơn 75% tổng vốn đăng ký của cả nước, với gần 146 tỷ USD.

Năm 2010, giải ngân vốn FDI tiếp tục khả quan. Có thể nói đây là điểm sáng trong bức tranh FDI của Việt Nam năm qua. Các dự án FDI đã giải ngân được 11 tỷ USD, tăng 10% so với cùng kỳ năm trước. Có được kết quả này là do những biện pháp tích cực và hiệu quả được thực hiện trong thời gian qua.

Tiến sĩ Đỗ Nhất Hoàng, Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Kế hoạch và Đầu tư phân tích: “Chúng tôi cùng với các địa phương và các bộ ngành đang tăng cường hỗ trợ các dự án để tăng tỷ lệ giải ngân lên. Mặc dù vẫn còn những khó khăn do cơ chế chính sách, nhưng chúng ta cần chủ động điều chỉnh luật pháp chính sách cho phù hợp”.

Xuất khẩu của khu vực FDI (kể cả dầu khí) trong năm 2010 đạt gần 39 tỷ USD, tăng gần 28% so với cùng kỳ và chiếm hơn một nửa tổng xuất khẩu cả nước. Với con số này, khu vực FDI xuất siêu gần 2,4 tỷ USD, góp phần đáng kể trong việc giảm tỷ lệ nhập siêu của cả nước. Đánh giá về những kết quả đạt được, Tiến sĩ Lê Đăng Doanh cho biết: “Vị thế chiến lược của Việt Nam vẫn là một trong những điểm hấp dẫn. Hơn nữa, Việt Nam đã hội nhập và ngày càng hội nhập sâu hơn, cho nên điều kiện đầu tư vào Việt Nam để xuất khẩu sang nước thứ ba rất thuận lợi…”.

Về ngành nghề đầu tư, lĩnh vực công nghiệp chế biến và chế tạo thu hút được nhiều vốn FDI nhất, tiếp theo là các lĩnh vực như bất động sản, xây dựng, dịch vụ lưu trú và ăn uống, sản xuất, phân phối điện, nước, khí, điều hòa. Điều này cho thấy định hướng thu hút FDI trong thời gian qua đã phát huy hiệu quả.

Nhiều bất cập khiến nhà đầu tư  còn do dự khi quyết định đầu tư vào Việt Nam (ảnh: Internet)

Vẫn còn những bất cập

Lý giải về việc lượng vốn FDI thu hút năm qua chưa đạt được mục tiêu, đại diện Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho rằng, bên cạnh những tác động từ tình hình kinh tế thế giới, thực trạng cơ sở hạ tầng nước ta vẫn chậm được cải thiện, nguồn nhân lực chưa đáp ứng được nhu cầu của các nhà đầu tư… là những nguyên nhân khiến một số đối tác còn “chần chừ” khi quyết định đầu tư vào nước ta. Bên cạnh đó, một trong những yếu tố dẫn đến sự sụt giảm FDI là do các địa phương đã “tỉnh táo” hơn trong việc cấp phép đầu tư, sau hàng loạt dự án “tỉ đô ảo” hoặc triển khai ì ạch.

Tiến sĩ Hà Xuân Từ, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế đối ngoại, Bộ Kế hoạch và Đầu tư phân tích: “Quan điểm của Bộ Kế hoạch - Đầu tư và của Nhà nước, của Chính phủ là luôn luôn phát triển kinh tế - xã hội và môi trường. Cho nên trước đây, một số địa phương thu hút dự án không tính toán đến vấn đề đó nhưng bây giờ đã được quan tâm hơn nhiều…”.

Một vấn đề đáng báo động trong việc quản lý các doanh nghiệp FDI hiện nay là hơn 50% số doanh nghiệp liên tục khai lỗ, phần lớn các liên doanh đã chuyển sang hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài. Nhưng nghịch lý ở chỗ, mặc dù khai báo lỗ triền miên, nhưng các doanh nghiệp này vẫn liên tục mở rộng sản xuất - kinh doanh? Điều này cho thấy, đây là biểu hiện của tình trạng doanh nghiệp FDI trốn thuế và chuyển giá. Nhiều dự án đã bị địa phương rút giấy phép đầu tư cũng xuất phát từ nguyên nhân đầu tư ảo rất đáng lo ngại này.

Vấn đề đặt ra lúc này là cần có chính sách nâng cao chất lượng FDI bằng cách ưu đãi cho các dự án công nghệ cao, những dự án phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, chứ không chỉ chạy theo con số. Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu đầu tư nước ngoài, Tiến sĩ Phan Hữu Thắng nhìn nhận: “Đến thời điểm này, chúng ta có cơ hội và điều kiện để lựa chọn những dự án phù hợp hơn với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, tập trung cho mục tiêu công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước. Tôi nghĩ rằng, những dự án phù hợp với mục tiêu và quy hoạch thì chúng ta sẵn sàng tiếp thu”.

Còn Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài, Tiến sĩ Nguyễn Mại cho rằng, đây là thời điểm cần thiết phải điều chỉnh định hướng và chính sách để nâng cao chất lượng FDI vào nước ta. Các dự án được ưu tiên là công nghệ điện tử, tin học, dịch vụ cao cấp, đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao, cơ sở y tế và chăm sóc sức khỏe hiện đại, xây dựng hạ tầng kỹ thuật.

Đồng tình với quan điểm này, PGS-TS Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam đánh giá: “Chúng ta có nhiều cơ sở và đủ năng lực để lựa chọn, vậy tại sao chúng ta chỉ quan tâm đến thành tích. Hiện nay, chúng ta có quyền căn cứ vào định hướng phát triển của mình để chọn những dự án phù hợp với khả năng phát triển của mình. Đã qua rồi giai đoạn dựa vào khai thác theo chiều rộng để tranh thủ FDI, chúng ta cần hướng tới những dự án chất lượng cao hơn, công nghệ tốt, hướng tới những dự án tạo ra sức lan toả lớn hơn”.

Với những kết quả đạt được trong năm 2010, cộng với những điều kiện thuận lợi trong nước và quốc tế trong năm 2011, dự báo vốn FDI thực hiện năm tới có thể đạt từ 11-12 tỷ USD, vốn đăng ký đạt khoảng 20 tỷ USD. Để hiện thực hoá những mục tiêu này, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư, ông Đặng Huy Đông khẳng định: “Định hướng năm 2011 sẽ tập trung thu hút những dự án có quy mô lớn, gắn với các đối tác lớn tạo điều kiện để Việt Nam gia tăng và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu…”.

Một bài học của năm 2010 trong thu hút FDI rất cần phát huy trong năm 2011, là việc chúng ta đã mạnh dạn rút giấy phép đầu tư của một số dự án chậm triển khai hoặc những dự án không có khả năng thực hiện. Đây là biện pháp cần thiết để dành nguồn lực đất đai cho những dự án có tính khả thi cao hơn, mang lại hiệu quả cho nền kinh tế cũng như việc làm cho người lao động. Đây cũng chính là biện pháp nâng cao chất lượng của hoạt động thu hút FDI trong năm 2011 và các năm tiếp theo, phù hợp với mục tiêu và nhu cầu phát triển của Việt Nam trong thời gian tới./.