Trông vào sự thông thái của người tiêu dùng

• “Hành động vì quyền lợi Người tiêu dùng” năm 2011
• Người tiêu dùng bị móc túi hàng nghìn tỷ đồng
• Hàng trăm công nhân nhập viện do ngộ độc thực phẩm

Luật Bảo vệ người tiêu dùng chính thức có hiệu lực từ 1/7/2011. Tuy nhiên, ngay cả khi đã có luật, nhiều người vẫn lo ngại vào sự nghiêm chỉnh chấp hành của các đối tượng được điều chỉnh.

Vi phạm vẫn gia tăng

Ông Đỗ Gia Phan – Phó Chủ tịch Hội tiêu chuẩn và bảo vệ NTD Việt Nam cho rằng: “Người tiêu dùng (NTD) và bảo vệ NTD là khái niệm khá mới ở Việt Nam. Vì thế, nhận thức của cơ quan quản lý và NTD về quyền NTD còn hạn chế; vấn đề NTD cũng chưa được quan tâm đúng mức. NTD chưa ý thức được vị trí, quyền lực của mình trên thị trường ra sao; quyền, trách nhiệm, làm thế nào để bảo vệ quyền lợi của mình…”.

Theo Hiệp hội Bảo vệ NTD, trung bình những năm gần đây, Hội đã phải tiếp nhận và giải quyết trên 1.000 khiếu nại các loại. Nhưng trong đó có khoảng 80% số vụ được giải quyết bằng phương pháp hoà giải. Như vậy, quyền lợi NTD có được bảo vệ thoả đáng hay không vẫn phải chờ doanh nghiệp tự nguyện. Đó là lý do tại sao khi bị thiệt hại, NTD ngại đến các cơ quan chức năng để giải quyết.

Một khảo sát xã hội học do Viện Khoa học pháp lý thực hiện, thì có đến 64,9% số người được hỏi khẳng định bị thiệt hại do hàng hoá dịch vụ không đảm bảo chất lượng.

Còn theo Báo cáo Khảo sát thực trạng xâm phạm quyền lợi NTD và thực tiễn bảo vệ NTD ở Việt Nam do Cục quản lý cạnh tranh (Bộ Công thương) và Dự án Mutrap III thực hiện, quyền lợi NTD trong các lĩnh vực được khảo sát, các hành vi vi phạm chủ yếu là về qui định chất lượng, ghi nhãn hàng hoá, đo lường, kinh doanh hàng giả. Cũng theo báo cáo này, các vi phạm về chất lượng xảy ra ở hầu hết các mặt hàng tiêu dùng với một số hành vi chủ yếu như hàng hoá không có chất lượng hoặc có nhưng chất lượng không đúng, không đủ như công bố, đặc biệt là đối với các mặt hàng tiêu dùng cá nhân, thực phẩm, mỹ phẩm, dược phẩm, vật tư nông nghiệp… 

Hiện nay, đang gia tăng các trường hợp quyền lợi NTD bị xâm hại (điển hình như tình trạng ngộ độc ở các trường học, khu công nghiệp…). “Hành vi xâm phạm quyền lợi NTD chưa có xu hướng giảm cho thấy những biện pháp mà Nhà nước thực hiện trong thời gian qua vẫn chưa phát huy đầy đủ tác dụng mong muốn” – GS. TS Lê Hồng Hạnh - Viện trưởng Viện Khoa học Pháp lý (Bộ Tư pháp) khẳng định.

Doanh nghiệp đã quan tâm hơn?

Doanh nghiệp Việt Nam đã có những thay đổi đáng ghi nhận về nhận thức trách nhiệm với sản phẩm của mình, chuyển từ ít quan tâm sang có quan tâm. Một số ít trong đó có sự phấn đấu để đạt được những chuẩn cần thiết về sản phẩm nhằm đáp ứng mong đợi của NTD.

Tuy nhiên, “Có thể nói rằng, mức độ tuân thủ pháp luật trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam còn thấp so với yêu cầu chung và so với các nước trong khu vực, quốc tế” – GS. TS Lê Hồng Hạnh khẳng định.

Để làm rõ hơn, ông Đỗ Gia Phan phân tích: Cốt lõi của doanh nghiệp là lợi nhuận, nên họ làm mọi cách để có lãi cao. Do hiểu biết của NTD còn hạn chế nên nhiều doanh nghiệp đã có những hành vi không tốt để trục lợi trên sự thiếu hiểu biết của NTD (quảng cáo sai lệch, khoa trương hoặc đánh lừa NTD). Một số doanh nghiệp làm ăn bài bản, có uy tín cũng đã hiểu được vai trò của NTD nên đã có chính sách làm ăn đúng đắn.

Được biết, tại Hà Nội từ tháng 2/2011, nhiều chương trình khuyến mãi, chăm sóc khách hàng… đã được các doanh nghiệp triển khai trong “Tuần vì người tiêu dùng” diễn ra trong tháng 3/2011. Đại diện hệ thống siêu thị điện máy Pico Plaza cho biết, ngay từ tháng 2/2011, doanh nghiệp này đã tiến hành một số hoạt động vì NTD như: miễn phí vận chuyển hàng hoá trong bán kính 100km; với hoá đơn thanh toán trên 5 triệu đồng/khách hàng, Pico sẽ vận chuyển miễn phí cho khách hàng trong bán kính từ 200km trở lên trong thời gian tham gia chương trình. Ngoài ra, doanh nghiệp này còn bảo hành miễn phí điều hoà của khách hàng (không phân biệt mua hàng từ doanh nghiệp nào) và bảo trì, bảo dưỡng laptop PC…

Đại diện siêu thị Co.op mart cho biết, doanh nghiệp này có các chương trình riêng đối với khách hàng thân thiết. Trong thời gian tham gia bán hàng vì quyền lợi người tiêu dùng, Co.op mart sẽ có hoạt động tư vấn cho khách hàng về chất lượng sản phẩm. “Nhiều người tiêu dùng còn chưa rõ về chất lượng hàng hoá, sản phẩm nên chúng tôi sẽ có thông tin thêm cho khách hàng, tập trung vào các mặt hàng mỹ phẩm và đồ điện máy”.

Trong khi tỷ giá, lãi suất cho vay, giá nguyên liệu đầu vào… đều tăng, nhiều doanh nghiệp cho rằng, người tiêu dùng đã chia sẻ với các doanh nghiệp trong nước bằng việc lựa chọn và sử dụng sản phẩm, dịch vụ của họ, nên đây là lúc các doanh nghiệp trong nước phải thể hiện sự chia sẻ của mình với NTD.

Hãy là NTD thông thái

PGS Nguyễn Như Phát - Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật cho rằng: trong khi pháp luật tạo cho NTD những cơ hội tốt hơn thì bản thân NTD cũng phải phấn đấu để trở thành những “NTD thông thái” và để biết liên kết, tự bảo vệ mình, trước khi cần đến sự trợ giúp của pháp luật.

Theo ông Đỗ Gia Phan, một trong những biện pháp bảo vệ NTD tốt nhất là làm thế nào để họ hiểu được quyền lợi, vị trí của mình để có những kỹ năng nhất định trong tiêu dùng và có khả năng tự bảo vệ.

Ông Phan đưa ra ví dụ, nhiều người đi mua hàng trong các siêu thị chỉ quan tâm đến thông tin về ngày sản xuất và hạn sử dụng mà không chú ý đến nhiều thông tin quan trọng khác. Đơn cử như thông tin về chất béo Trans (Trans fat- loại chất béo nguy hiểm nhất trong nhóm các chất béo gây hại) rất ít người biết. Tại Việt Nam, vấn đề Trans fat trong thực phẩm vẫn còn là điều khá mới mẻ đối với rất nhiều người. Đến nay vẫn chưa có bất kỳ quy định nào liên quan đến việc quản lý Trans fat và cũng mới chỉ có một số ít doanh nghiệp sản xuất thực phẩm ghi rõ thông tin Trans fat trên bao bì.

Với vai trò của mình, Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cũng đã kêu gọi cơ quan nhà nước sớm đưa ra các quy chuẩn, quy định bắt buộc, các biện pháp quản lý chất béo độc hại Trans fat và yêu cầu các doanh nghiệp không sử dụng các loại nguyên liệu sản sinh ra chất béo độc hại này để bảo vệ NTD.

Trong thời gian chờ đợi qui định của pháp luật và hành động của doanh nghiệp, NTD hãy biết bảo vệ mình bằng sự hiểu biết của chính mình./.