Vẫn còn những cơn nóng, lạnh thất thường

•  Đảm bảo tự chủ, an toàn trong hoạt động ngân hàng và tín dụng
• Đề nghị bán ngoại tệ cho doanh nghiệp tham gia bình ổn giá
• Bài học nào từ chính sách tiền tệ hậu khủng hoảng của Trung Quốc?

Năm 2010, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành các chỉ thị và kế hoạch hành động về thực hiện chính sách tiền tệ, đảm bảo an toàn hoạt động ngân hàng, kiềm chế lạm phát. Tuy nhiên, trên thị trường tiền tệ một năm qua vẫn còn nhiều điểm “nóng” phải bàn.

Lãi suất và tỷ giá

Hai tháng cuối năm 2010 lại chứng kiến một cuộc đua lãi suất trên thị trường tài chính tiền tệ. Đây không phải lần đầu thị trường ngân hàng bước vào cuộc đua lãi suất, đẩy lãi suất huy động vốn có thời điểm lên tới 18%/năm và cũng cho kết quả không khác những lần đua trước: Vốn mới đổ vào hệ thống ngân hàng tăng không đáng kể, có chăng chỉ dịch chuyển từ ngân hàng này sang ngân hàng kia, trong khi gây tốn phí lớn cho cả nền kinh tế, rối loạn thị trường.

Sau nhiều ngày căng thẳng, mệt mỏi vì phải lao vào cuộc chạy đua lãi suất huy động, lãnh đạo nhiều ngân hàng đã tạm thở phào khi Thống đốc Ngân hàng Nhà nước chính thức yêu cầu: Lãi suất huy động không được vượt quá 14%/năm.

Trong năm, đã có 2 lần Ngân hàng Nhà nước điều chỉnh tỷ giá. Phân tích rõ hơn về việc liên quan giữa chính sách tỷ giá với nhập siêu, chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh cho rằng, ngoài yếu tố lượng thì còn có yếu tố giá nhiều mặt hàng tăng. Giá thế giới đi lên sẽ đẩy giá trong nước lên. Giá trong nước lên phụ thuộc vào 2 yếu tố: Giá USD tăng và biến động tỷ giá hối đoái.

“Câu chuyện ở đây là chúng ta mới chỉ điều chỉnh được tỷ giá hối đoái chính thức còn giá chợ đen thì không kiểm soát được. Trong số những doanh nghiệp nhập khẩu thì chỉ có một số tiếp cận được với tỷ giá chính thức, còn một số khác thì không tiếp cận được. Đương nhiên là doanh nghiệp phải mua ngoại tệ giá cao để nhập khẩu thì giá bán hàng sẽ phải tăng lên” – ông Ánh nói.

Từ đầu quí 2/2010, Ngân hàng Nhà nước đã có chính sách cho phép doanh nghiệp xuất khẩu được phép vay ngoại tệ để dùng làm vốn lưu động với lý lẽ: Nhiều ngân hàng chưa giải ngân hết số ngoại tệ tiền gửi của dân cư, doanh nghiệp trong khi nguồn cung ngoại tệ cho thị trường còn thiếu và cho doanh nghiệp xuất khẩu vay ngoại tệ sẽ giải quyết được vấn đề trên, đồng thời doanh nghiệp xuất khẩu lại có nguồn thu ngoại tệ từ xuất khẩu để trang trải cho số vay trên.

Thế nhưng thực tế thì sao? Ông Nguyễn Hoàng Hải – Tổng thư ký Hiệp hội các nhà đầu tư Tài chính (VAFI) cho biết: Các doanh nghiệp chế biến và kinh doanh hàng xuất khẩu đã tích cực vay ngoại tệ, các nhà quản lý doanh nghiệp đã tính rằng vay ngoại tệ sẽ được hưởng chi phí lãi vay thấp hơn VND trong hoàn cảnh tỷ giá VND/USD đang bình ổn và chưa có dấu hiệu biến động mạnh. Thống kê sơ bộ của năm nay cho thấy tín dụng ngoại tệ tăng lên rất nhiều so với các năm trước. “Rõ ràng chính sách này đã làm cho cầu ngoại tệ tăng nhanh, dẫn tới việc các ngân hàng thương mại điều chỉnh tăng lãi suất huy động ngoại tệ lên tới mức khoảng 5%/năm. Khi lãi suất tiền gửi ngoại tệ tăng nhanh (khoảng 5%) cộng với những dấu hiệu lạm phát… đã kích thích nhiều người gửi tiền lựa chọn phương thức gửi tiết kiệm ngoại tệ  và như vậy càng làm cho cầu ngoại tệ tăng lên, dẫn tới tỷ giá thị trường tự do tăng theo” – ông Hải nói.

Bài toán lãi suất cơ bản

Theo chuyên gia kinh tế Vũ Đình Ánh, vẫn để lãi suất cơ bản ở 9% là vô lý, nhất là trong điều kiện hiện nay. Thực tế, ngoài thị trường hiện nay đã huy động lên đến 14-15% /năm và cho vay giao động khoảng 18-20%/năm,  “Nếu để lãi suất cơ bản như vậy thì chẳng có tác dụng gì” – ông Ánh nói.

Trả lời phỏng vấn VOVNews, nguyên Bộ trưởng Kế hoạch – Đầu tư Trần Xuân Giá cho rằng, khái niệm “lãi suất cơ bản” cần được nhìn nhận lại. Thực chất đây chỉ là “trần” lãi suất cho vay. Chúng ta phấn đấu mãi mới bỏ được việc can thiệp bằng biện pháp hành chính về lãi suất, được áp dụng từ năm 2003. Tuy vậy, vào những thời điểm cần thiết, chính phủ hầu hết các nước vì lợi ích của toàn xã hội vẫn can thiệp vào thị trường bằng cách quy định các “trần” về giá, lãi suất không được vượt qua.

Còn với Việt Nam, ông Trần Xuân Giá cho rằng không nhất thiết phải tồn tại cái gọi là “lãi suất cơ bản”. Ngân hàng Nhà nước có thể quy định “trần” lãi suất cho vay hoặc khung lãi suất cho vay. Nhưng phải áp dụng đồng bộ.

Thí dụ, kinh nghiệm lịch sử hình thành giá cả, lãi suất ở nước ta cho hay, trong những trường hợp cụ thể như hiện nay cần áp dụng khung lãi suất, mà giới hạn dưới là khống chế lãi suất huy động, còn giới hạn trên của khung này là để khống chế lãi suất cho vay. Các Ngân hàng thương mại (NHTM) chỉ được hoạt động trong khung đó thôi và điều quan trọng là lãi suất cho vay không quá cao, quá sức chịu đựng của DN cũng như nền kinh tế. Đương nhiên khi tình hình trở lại bình thường thi sẽ áp dụng lãi suất thị trường cho cả đầu ra lẫn đầu vào.

Ông Trần Xuân Giá cho rằng việc chỉ dùng một mức “lãi suất cơ bản” khi thì để khống chế đầu ra như trước tháng 11/2010, khi thì để khống chế đầu vào như hiện nay là rất khó thành công, tình hình lãi suất vẫn tiếp tục rối.

Định hướng nhiệm vụ ngân hàng năm 2011, Thống đốc Nguyễn Văn Giàu nhấn mạnh, NHNN sẽ tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ một cách thận trọng, chủ động và linh hoạt, theo nguyên tắc thị trường; phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa và các chính sách kinh tế vĩ mô khác nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Tổng phương tiện thanh toán tăng 21-24%, tín dụng đối với nền kinh tế tăng khoảng 23%, tập trung tín dụng cho sản xuất.

Lãi suất và tỷ giá được điều hành ở mức phù hợp với các cân đối kinh tế vĩ mô, đảm bảo an toàn hệ thống, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước của NHNN. Tỷ giá và quản lý ngoại hối linh hoạt hơn theo tín hiệu thị trường, phù hợp với diễn biến lãi suất, cân đối hài hòa cung – cầu ngoại tệ, tăng tính thanh khoản cho thị trường và thúc đẩy xuất khẩu, hạn chế nhập siêu, giảm dần tình trạng đô la hoá trong nền kinh tế; thực hiện đa dạng hóa ngoại tệ trong thanh toán. NHNN sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan theo dõi, quản lý chặt chẽ thị trường vàng và thị trường ngoại tệ.

NHNN tiếp thực thi các biện pháp nâng cao chất lượng tín dụng, đánh giá thực trạng chất lượng tín dụng của các TCTD…/.