Vì sao hộ kinh doanh vẫn bị truy thu thuế dù đã nộp thuế khoán đầy đủ?

Hộ kinh doanh “đứng ngồi không yên” vì bỗng dưng bị truy thu thuế khoán

Thời gian gần đây, trên các trang mạng xã hội và diễn đàn ngành thuế liên tục chia sẻ thông tin về nhiều trường hợp hộ kinh doanh bị truy thu thuế các năm trước, dù giai đoạn đó đang áp dụng phương pháp thuế khoán. Thực tế này đang gây ra không ít tâm lý hoang mang, bởi trước đó, cơ quan thuế từng khẳng định sẽ không truy thu thuế khoán, và Nghị định 68/2026/NĐ-CP cũng quy định rõ ràng về việc không dùng doanh thu kê khai của năm 2026 để "áp ngược" tính thuế cho giai đoạn trước.

Điển hình cho làn sóng lo ngại này là câu chuyện đang thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng mạng của tài khoản cá nhân DaiBangBacDau-chủ một hộ kinh doanh thuốc tây. Theo chủ hộ, trong suốt giai đoạn 2022-2025, cửa hàng áp dụng phương pháp thuế khoán và luôn nộp đầy đủ theo thông báo của cán bộ thuế địa phương. Do đặc thù bán lẻ cho người tiêu dùng cá nhân, cửa hàng hầu như không xuất hóa đơn đầu ra. Tuy nhiên, vì kinh doanh mặt hàng thuốc, 100% nguồn hàng nhập vào đều có hóa đơn đầu vào từ nhà cung cấp.

Mới đây, cơ quan thuế địa phương đã rà soát, xuất dữ liệu hóa đơn đầu vào này và yêu cầu chủ cửa hàng phải giải trình lý do vì sao lượng hàng nhập lớn nhưng doanh thu khoán khai báo các năm trước lại quá thấp, đồng thời thông báo sẽ truy thu lại thuế kể từ năm 2022. Việc bị truy thu bất ngờ có nguy cơ khiến cửa hàng chịu khoản lỗ lên tới hàng trăm triệu đồng vì giá bán trước đây không đưa chi phí thuế vào giá bán. Đáng nói, dù đã tiếp cận công văn hướng dẫn số 307/CT-PC ngày 19/01/2026 quy định không "áp ngược" doanh thu năm 2026 để truy thu thuế khoán quá khứ, nhưng thực tế rà soát tại địa phương vẫn khiến nhiều chủ hộ rơi vào cảnh "đứng ngồi không yên".

Trường hợp của hộ kinh doanh thuốc tây kể trên là minh chứng rõ nét cho thấy một thực trạng: Nhiều người dân đang hiểu nhầm hoặc hiểu chưa đầy đủ về thông điệp mang tính "cởi trói" của Nghị định 68. Theo các chuyên gia, việc cơ quan thuế cam kết không dùng doanh thu năm 2026 để "áp ngược" không đồng nghĩa với việc các hộ kinh doanh mặc định được "an toàn". Trên thực tế, việc truy thu thuế đối với giai đoạn thuế khoán vẫn hoàn toàn có thể xảy ra nếu cơ quan quản lý thu thập được các dữ liệu đáng tin cậy chứng minh doanh thu thực tế trong quá khứ cao hơn trên 50% so với mức doanh thu khoán đã nộp.

Không dùng doanh thu năm 2026 để "áp ngược" cho giai đoạn thuế khoán

Trao đổi với phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas cho biết, theo khoản 5 Điều 17 Nghị định 68/2026/NĐ-CP, đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khoán từ năm 2025 trở về trước, khi chuyển sang thực hiện kê khai thuế từ ngày 1/1/2026, cơ quan thuế sẽ không sử dụng doanh thu kê khai năm 2026 để xác định lại nghĩa vụ thuế của các năm trước. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng không xử phạt vi phạm hành chính đối với nghĩa vụ thuế đã thực hiện theo phương pháp khoán.

Ông Tuấn khẳng định, quy định này nhằm tạo sự yên tâm cho hộ kinh doanh khi chuyển sang cơ chế kê khai thuế theo doanh thu thực tế.

“Cơ quan thuế sẽ không dùng doanh thu của năm 2026 để làm căn cứ truy thu thuế đối với giai đoạn áp dụng thuế khoán, bao gồm năm 2025 và các năm trước đó”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Ông dẫn ví dụ, nếu doanh thu khoán đã khai báo trong năm 2025 và các năm trước là 1 tỷ đồng, nhưng đến năm 2026 doanh thu kê khai thực tế đạt 2 tỷ đồng, 5 tỷ đồng hoặc thậm chí 10 tỷ đồng thì cơ quan thuế cũng không lấy con số của năm 2026 để yêu cầu hộ kinh doanh giải trình hay tính lại nghĩa vụ thuế của quá khứ.

Theo vị chuyên gia, đây là cơ sở quan trọng giúp hộ kinh doanh mạnh dạn mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh và kê khai đúng doanh thu thực tế mà không phải lo ngại doanh thu tăng trong năm 2026 sẽ bị sử dụng để truy xét lại giai đoạn nộp thuế khoán trước đó.

Vẫn có thể bị truy thu nếu doanh thu thực tế trong quá khứ cao hơn trên 50%

Tuy nhiên, Giám đốc Thuế Keytas cũng lưu ý, nhiều người đang hiểu chưa đầy đủ về quy định này. Việc không sử dụng doanh thu năm 2026 để truy thu không đồng nghĩa với việc cơ quan thuế từ bỏ quyền kiểm tra, xác minh doanh thu thực tế của giai đoạn trước.

Theo khoản 4 Điều 13 Thông tư 40/2021/TT-BTC ngày 1/6/2021, khi doanh thu thực tế biến động trên 50% so với doanh thu khoán đã xác định, người nộp thuế có trách nhiệm thông báo với cơ quan thuế để điều chỉnh lại mức thuế khoán tương ứng.

“Trong thực tế, không ít trường hợp hộ kinh doanh không chủ động thông báo điều chỉnh hoặc kê khai doanh thu thấp hơn thực tế nhằm giảm nghĩa vụ thuế. Có những trường hợp doanh thu thực tế cao gấp nhiều lần mức doanh thu khoán đã đăng ký”, ông Tuấn cho biết.

Khi cơ quan thuế có đủ căn cứ chứng minh doanh thu thực tế trong giai đoạn áp dụng thuế khoán tăng trên 50% so với doanh thu đã kê khai, họ hoàn toàn có quyền yêu cầu người nộp thuế giải trình, xác định lại nghĩa vụ thuế và thực hiện truy thu theo quy định.

Từ các quy định hiện hành, ông Tuấn cho rằng, có thể thấy rõ quan điểm quản lý của cơ quan thuế ở ba điểm:

Thứ nhất, cơ quan thuế không sử dụng doanh thu phát sinh trong năm 2026 để truy thu thuế đối với giai đoạn áp dụng thuế khoán trước đây.

Thứ hai, việc truy thu chỉ đặt ra khi có cơ sở dữ liệu đáng tin cậy cho thấy doanh thu thực tế trong giai đoạn thuế khoán tăng trên 50% so với doanh thu đã khai báo.

Hộ kinh doanh lo bị truy thu khi chuyển sang kê khai thuế, cơ quan thuế nói gì?

VOV.VN - Trong giai đoạn đầu tiên của phương thức kê khai thuế đối với hộ kinh doanh, trọng tâm của cơ quan thuế không phải là vấn đề kiểm tra, xử phạt mà là tập trung hỗ trợ thực chất, để hộ kinh doanh có thể thực hiện đúng ngay từ kỳ kê khai đầu tiên.

Thứ ba, trong trường hợp người nộp thuế không hợp tác, cố tình che giấu doanh thu hoặc có dấu hiệu trốn thuế với số tiền lớn, vụ việc có thể bị xử lý nghiêm, thậm chí bị khởi tố theo quy định pháp luật.

Ông Tuấn lấy ví dụ cụ thể: Nếu doanh thu khoán của năm 2025 và các năm trước được xác định là 1 tỷ đồng, nhưng cơ quan thuế có dữ liệu chứng minh doanh thu thực tế trong cùng giai đoạn vượt mốc 1,5 tỷ đồng (tức tăng trên 50%), cơ quan thuế sẽ yêu cầu hộ kinh doanh giải trình và xác định lại nghĩa vụ thuế để thực hiện truy thu.

Đáng chú ý, nguồn dữ liệu phục vụ công tác xác minh này có thể đến từ nhiều kênh như: hóa đơn đầu vào, dữ liệu từ các sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển hoặc các nguồn thông tin hợp pháp khác mà cơ quan quản lý thuế thu thập được.

“Do đó, khi không có cơ sở số liệu chắc chắn về biến động doanh thu thực tế của giai đoạn thuế khoán, cơ quan thuế sẽ không làm khó hay yêu cầu hộ kinh doanh giải trình chỉ vì doanh thu thực tế của năm 2026 có sự biến động lớn”, ông Tuấn nhận định.