Xoá bỏ thị trường ngoại tệ tự do để giảm dần tình trạng đô la hoá

Thực hiện Nghị quyết số 11/NQ-CP ngày 24/2/2011 của Chính phủ về những giải pháp chủ yếu tập trung kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội, trong những ngày vừa qua, Ngân hàng Nhà nước đã phối hợp cùng các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát việc tuân thủ các quy định về thu đổi ngoại tệ, kinh doanh vàng. Thị trường ngoại tệ tự do, sau hàng loạt động thái mạnh tay từ cơ quan chức năng, đã lặng sóng, các điểm mua bán USD đã ngưng giao dịch.

Vẫn còn những ý kiến hoài nghi về hiệu quả lâu dài của các biện pháp mà cơ quan quản lý đang triển khai. Một số chủ hiệu vàng cho biết, không có chuyện ngưng giao dịch USD mà chỉ là thận trọng hơn trước những đợt thanh, kiểm tra của cơ quan chức năng. 

Rõ ràng, việc xoá bỏ thị trường ngoại tệ tự do ở nước ta là  vấn đề  phức tạp, khó khăn. Pháp lệnh Ngoại hối năm 2005 quy định trên lãnh thổ Việt Nam, mọi giao dịch, thanh toán, niêm yết, quảng cáo của người cư trú, người không cư trú không được thực hiện bằng ngoại hối, trừ các giao dịch với tổ chức tín dụng, các trường hợp thanh toán qua trung gian gồm thu hộ, uỷ thác, đại lý và các trường hợp cần thiết khác được Thủ tướng Chính phủ cho phép.

Tuy nhiên, thị trường ngoại tệ tự do vẫn tồn tại và hoạt động rất sôi động. Tình trạng quảng cáo, niêm yết, định giá và thanh toán bằng ngoại tệ khá phổ biến. Hiếm có nơi nào trên thế giới, việc mua, bán, thanh toán bằng ngoại tệ ngoài khu vực ngân hàng lại diễn ra dễ dàng, thuận lợi như ở Việt Nam. Các nhu cầu ngoại tệ của cá nhân, và cả doanh nghiệp, có thể dễ dàng được đáp ứng, từ một vài trăm đến hàng ngàn, thậm chí hàng trăm ngàn đô la.

Hầu như ai cũng biết hành vi mua, bán, thanh toán bằng ngoại tệ trên  thị trường tự do là bất hợp pháp, nhưng mọi thứ vẫn diễn ra  như công khai,  như đó là chuyện đương nhiên, thường ngày. Có thời gian dài, tỷ giá đô la trên thị trường tự do còn được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng, cứ như đó là thông tin giao dịch của thị trường chính thức vậy.

Sự tồn tại của thị trường ngoại tệ tự do khiến một khối lượng lớn đô la trôi nổi trong dân cư không được kiểm soát và làm gia tăng tình trạng đô la hoá trong nền kinh tế. Đây cũng là mảnh đất màu mỡ nuôi dưỡng các hoạt động kinh tế ngầm và các hoạt động kinh doanh bất hợp pháp khác. Điều đó cho thấy sự tồn tại của thị trường ngoại tệ tự do không chỉ gây bất ổn cho thị trường ngoại hối, gây khó khăn cho điều hành chính sách tiền tệ, tỷ giá của Ngân hàng Nhà nước, mà còn góp phần gây trở ngại cho các cơ quan chức năng trong việc kiểm soát các hoạt động kinh tế ngầm, ngăn ngừa các hoạt động kinh doanh bất hợp pháp khác.

Đã có thời gian, cơ quan chức năng mở đợt kiểm tra, xử lý các điểm kinh doanh ngoại tệ trái phép. Tuy nhiên, sau đó, do thiếu kiên quyết, triệt để và sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các cơ quan chức năng, đâu lại hoàn đó. Thị trường tự do vẫn  hoạt động trở lại, thậm chí còn ngang nhiên, sôi động hơn trước.

Nhưng nay tình hình đã có những thay đổi  khiến chúng ta có cơ sở  hy vọng các biện pháp quản lý ngoại tệ của cơ quan chức năng sẽ mang lại hiệu quả. Sau cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu cùng những diễn biến bất ổn về tình hình kinh tế, xã hội ở nhiều quốc gia trên thế giới, chắc hẳn người dân nước ta càng thấy rõ hơn ý nghĩa quan trọng của vấn đề ổn định kinh tế vĩ mô, rằng sự bất ổn của thị trường tiền tệ, thị trường ngoại hối và hệ thống ngân hàng sẽ có tác động rất tiêu cực đến hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp và đời sống sinh hoạt của  người dân. 

Do vậy, khi mà tình hình thế giới 2 tháng đầu năm 2011 tiếp tục có những diễn biến phức tạp, cả về kinh tế và chính trị-xã hội, lạm phát, giá dầu thô, giá lương thực thực phẩm và nguyên vật liệu cơ bản tăng cao, cộng với những khó khăn từ trong nước, việc Chính phủ ban hành Nghị quyết 11/NQ-CP với chủ trương thực thi chính sách tiền tệ, tài khoá thắt chặt để kiểm chế lạm phát, ổn định vĩ mô, bảo đảm an sinh xã hội đã  nhận được sự chia sẻ và đồng tình ủng hộ của đông đảo dư luận, kể cả các nhà kinh tế, các tổ chức tài chính tiền tệ quốc tế. Đối với một chủ trương, chính sách, sự đồng thuận của xã hội là yếu tố rất quan trọng, bởi thế có cơ sở để tin rằng các biện pháp tăng cường kiểm soát đối với hoạt động kinh doanh ngoại tệ và vàng sẽ được thực thi có hiệu quả . 

Tuy vậy, để xoá bỏ thị trường ngoại tệ tự do, giảm dần tình trạng đô la hoá trong nền kinh tế, cần có những giải pháp đồng bộ, toàn diện nhằm nâng cao tính chuyển đổi của đồng tiền Việt Nam. Đó là duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững, nâng cao sức cạnh tranh cho hàng hoá, dịch vụ của Việt Nam (yếu tố cơ bản tạo sức mạnh và niềm tin lâu dài cho đồng nội tệ ); điều hành linh hoạt lãi suất, tỷ giá để kiềm chế lạm phát, ổn định tiền tệ; phát triển vững chắc thị trường tài chính (thị trường vốn, thị trường tiền tệ, thị trường ngoại hối ) để đáp ứng các nhu cầu giao dịch của nền kinh tế… 

Trước mắt, cùng với việc tăng cường kiểm tra, xử lý các hoạt động kinh doanh ngoại tệ trái phép, hệ thống ngân hàng cần đáp ứng kịp thời các nhu cầu ngoại tệ hợp pháp  của người dân (đi học tập, du lịch, chữa bệnh ở nước ngoài…). Nếu nhu cầu ngoại tệ hợp pháp của người dân không được đáp ứng kịp thời, đầy đủ, thị trường ngoại tệ tự do, dưới các hình thức khác nhau, sẽ có điều kiện hoạt động trở lại, làm giảm hiệu quả của các biện pháp hành chính.

Ngân hàng Nhà nước cần có giải pháp cụ thể để chuyển dần quan hệ huy động-cho vay bằng ngoại tệ  sang quan hệ mua-bán ngoại tệ, như   thu hẹp đối tượng được vay bằng ngoại tệ,  tăng mạnh tỷ lệ dự  trữ bắt buộc  đối với tiền gửi bằng ngoại tệ của khách hàng tại TCTD… Khi tỷ lệ dự  trữ bắt buộc bằng ngoại tệ tăng, lãi suất huy động tiền gửi ngoại tệ của TCTD sẽ giảm, kéo theo nguồn tiền gửi ngoại tệ giảm; và nếu lạm phát được kiểm soát, tỷ giá mua ngoại tệ của các TCTD hợp lý, thì một lượng lớn ngoại tệ trong dân sẽ được bán lại cho các TCTD. Lợi ích đối với hệ thống ngân hàng và nền kinh tế khi đó là rất lớn./.

Cổng Thông tin NHNN