Xu thế tất yếu

Việc doanh nghiệp thành lập viện nghiên cứu đã trở thành 1 trong 10 sự kiện KHCN tiêu biểu năm 2010.

Ông Trần Văn Tùng, Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ KH - CN: Làm chủ công nghệ mới đứng vững được trên thị trường

** Ông đánh giá như thế nào về việc thành lập Viện nghiên cứu trong doanh nghiệp?

Theo tôi, việc doanh nghiệp (DN) thành lập viện nghiên cứu là một quyết định đầu tư đúng đắn. Kinh nghiệm của các nước phát triển cho thấy, các DN khi phát triển, họ bắt đầu ưu tiên cho đầu tư KHCN. Hoạt động đầu tư cho phát triển đem lại hiệu quả cao trong kinh doanh. Ở Việt Nam, các thế mạnh trước đây như lao động rẻ, đất đai, nguồn tài nguyên… không còn là các yếu tố thuận lợi nữa. DN Việt Nam hiện nay muốn tăng sức cạnh tranh, tồn tại được trên thị trường bắt buộc phải đầu tư cho hoạt động nghiên cứu khoa học.

Phòng thí nghiệm của Viện Nghiên cứu thuỷ sản Bình An

** Việc DN thành lập viện nghiên cứu tạo ra những cơ hội phát triển gì cho DN trong quá trình sản xuất kinh doanh?

Khi DN có viện nghiên cứu, DN hiểu biết về thị trường, biết được thị trường đang yêu cầu các mặt hàng, các sản phẩm có tính năng như thế nào. Khi DN làm chủ được công nghệ sẽ tạo ra những loại sản phẩm có mẫu mã luôn thay đổi; giá cả hợp lý, chất lượng ngày càng được nâng cao làm cho sản phẩm có tính cạnh tranh cao. Theo tổng kết của các nhà nghiên cứu cho thấy, các DN tồn tại được qua khủng hoảng là những DN đầu tư nhiều cho nghiên cứu và phát triển.

** Việc thành lập các viện nghiên cứu trong DN là điều không mới ở các nước phát triển, nhưng ở Việt Nam hiện mới có một số DN bắt đầu. Ông có cho rằng như thế là quá muộn?

Chúng ta không nên đặt ra vấn đề sớm hay muộn. Việc thành lập một đơn vị nghiên cứu trong DN phụ thuộc vào khá nhiều yếu tố như vai trò của người lãnh đạo, quản lý DN; nguồn kinh phí đầu tư; năng lực của DN. Thực tiễn cho thấy, các DN khi phát triển giai đoạn đầu họ chưa nghĩ đến việc thành lập viện nghiên cứu trong DN. Thời gian đầu mới thành lập, DN dùng các phương pháp khác để thu lợi nhuận một cách nhanh nhất, đơn giản nhất. Tuy nhiên, khi DN bắt đầu phát triển, bước vào cuộc cạnh tranh thực sự thì DN phải đi con đường tất yếu là thành lập viện nghiên cứu của mình để làm chủ công nghệ mới có thể đứng vững trên thị trường.

** Qua những đợt khảo sát mà Bộ KH-CN thực hiện, ông có chia sẻ gì với khó khăn của DN khi thành lập viện nghiên cứu?

Chính phủ đã có Nghị định 81/2002/NĐ-CP, sau đó Bộ KH-CN có các thông tư hướng dẫn chi tiết việc thành lập và đăng ký hoạt động các tổ chức KH-CN. Tuy nhiên, các DN thường lúng túng trong việc hoàn thiện các thủ tục thành lập viện nghiên cứu. Vì vậy, công tác tuyên truyền phổ biến các văn bản quy phạm pháp luật đến DN thời gian tới sẽ được chúng tôi đẩy mạnh hơn. Hiện nay, chúng tôi có phân cấp rõ ràng, trong đó đa phần việc thành lập các tổ chức KHCN đăng ký tại Sở KH-CN ở các tỉnh, thành, chỉ một số ít là đăng ký tại Bộ KH-CN. Bộ KH&CN luôn tạo điều kiện thuận lợi cho DN thành lập viện nghiên cứu. Chúng tôi cử người làm việc với DN, hướng dẫn, trao đổi với họ để nhanh chóng hoàn tất các thủ tục thành lập viện.

** Hiện chúng ta có cơ chế gì để khuyến khích DN thành lập viện nghiên cứu?

Trong Luật Chuyển giao công nghệ năm 2006 có những quy định về chính sách ưu đãi, khuyến khích hoạt động phát triển KHCN ở các DN. Hiện Bộ KH-CN đang triển khai các thông tư, nghị định hướng dẫn triển khai Luật Chuyển giao công nghệ. Trong Luật Chuyển giao công nghệ và trong văn bản hướng dẫn có đề cập việc DN có thể bỏ ra những phần chi phí cho nghiên cứu và phát triển. Những kinh phí đó gọi là chi phí hợp lý trước thuế để DN đầu tư cho phát triển KHCN. Nghị định 119 cũng quy định, hỗ trợ 30% cho DN khi đổi mới công nghệ. Các DN có thể tiếp cận Quỹ Phát triển khoa học công nghệ quốc gia là đơn vị đang chủ trì triển khai Nghị định 119.

TS.Trần Thế Trung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu công nghệ FPT: Viện sẽ tạo ra môi trường gắn kết, thu hút và quy tụ nhiều "chất xám"

Việc tăng năng suất lao động, năng lực cạnh tranh là bài toán mà các DN Việt Nam cần phải giải quyết. Để giải quyết vấn đề này thì phương án sử dụng lợi thế công nghệ là phương án mà các DN cần phải nghĩ đến. Các DN có thể khởi động bằng cách tìm ra giá trị đặc trưng của mình mà các đơn vị khác không có, sau đó dùng đòn bẩy là nghiên cứu để phát triển. Đòn bẩy này được tiếp sức từ đội ngũ các nhà nghiên cứu KHCN.

Viện chúng tôi được thành lập hướng tới mục tiêu cao nhất là tạo ra môi trường gắn kết, thu hút và quy tụ nhiều “chất xám” không chỉ ở Việt Nam mà còn trên thế giới để nghiên cứu, phát triển các ngành công nghiệp. Hiện Viện đang tập trung vào 4 hướng nghiên cứu chính là ứng dụng công nghệ thông tin, năng lượng sạch và tiết kiệm năng lượng, công nghệ sinh học, và công nghệ vũ trụ.

Khó khăn mà viện gặp phải trong quá trình hoạt động là năng lực thẩm định công nghệ. DN chúng tôi luôn phải đối mặt với những công nghệ mới. Chúng tôi phải dành rất nhiều thời gian, chi phí để tìm được nhà thẩm định, nguồn thông tin thẩm định xác đáng, phân tích mọi thông tin để ra quyết định đầu tư với chi phí và rủi ro thấp nhất. Khó khăn nữa là sự tiếp cận nguồn đầu tư từ bên ngoài công ty. Chúng tôi có thể dựa vào nguồn đầu tư của Nhà nước. Tuy nhiên, khoảng thời gian từ lúc chúng tôi đề xuất đến lúc nhận được tài trợ kéo dài nên nhiều khi chúng tôi phải tự đầu tư trước rồi nhận tài trợ sau.

Nhà nước có nhiều chính sách thúc đẩy phát triển KHCN. Tuy nhiên, việc tuyên truyền chính sách đến DN chưa tốt nên nhiều DN không biết được việc đổi mới KHCN được Nhà nước hỗ trợ tốt như thế nào. Chúng ta cũng cần minh bạch hóa những thông tin và quy trình đăng ký, xét duyệt các quỹ mà Nhà nước đầu tư cho phát triển KHCN. Mở rộng quỹ này cho mọi thành phần kinh tế tham gia một cách công bằng theo năng lực nghiên cứu.

TS.Nguyễn Hoài Châu, Viện trưởng Viện Công nghệ Môi trường: Hướng đi phù hợp với tình hình mới

Những DN mạnh ở các nước hàng đầu thế giới đều thành lập viện nghiên cứu riêng phục vụ cho sự phát triển DN. DN Việt Nam cũng vậy, muốn lớn mạnh thì bản thân DN phải nỗ lực chứ không thể trông đợi vào sự trợ giúp của Nhà nước. Mô hình DN thành lập viện nghiên cứu là hướng đi phù hợp với tình hình mới, thúc đẩy DN phát triển bền vững và chủ động hội nhập quốc tế. Thời gian qua, có một số DN đã thành lập viện nghiên cứu. Ví dụ, Công ty cổ phần Thủy sản Bình An đã thành lập Viện Nghiên cứu thủy sản Bình An. Hội đồng khoa học của Viện này có 22 thành viên thì có đến 20 vị là giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Tôi tin rằng, với những công ty đầu tư chiều sâu như thế sẽ ngày một trưởng thành và vững mạnh./.