Tinh hoa nghề đậu bạc Định Công

Nghề đậu bạc biểu trưng cho sự tinh xảo của nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống, hoàn toàn làm thủ công và không thể thay thế bằng máy móc.

Nghề đậu bạc có từ thế kỷ thứ VII, thời Tiền Lý do ba ông Tổ nghề Trần Điền - Trần Điện - Trần Hòa truyền lại cho dân làng, nhưng đến nay gần như mai một. Trong giai đoạn khó khăn nhất của nghề cổ cha ông để lại, vẫn còn những người tâm huyết với nghề mà quyết tâm gìn giữ. Nghệ nhân Quách Văn Hiểu là một trong số ít người của làng vẫn còn hoài cổ với nghề đậu bạc này.

Những năm đầu của thế kỷ XIX, làng Định Công (huyện Thanh Trì, Hà Nội) có từ 50-60% gia đình theo nghề kim hoàn. Nhưng dần dần, số gia đình theo nghề đậu bạc ở Định Công còn trên đầu ngón tay. Tiền công làm ra chẳng đáng kể so với các ngành nghề khác nên nhiều gia đình gác nghề đậu bạc lại để chuyển đổi sang công việc khác có thu nhập tốt hơn.

Đến nay chỉ có gia đình nghệ nhân Quách Văn Hiểu và một vài nhà khác cố níu kéo nghề cổ này cho dù cuộc sống của những người làm nghề rất đạm bạc.

Nghệ nhân Quách Văn Hiểu tâm huyết với nghề cổ đậu bạc của cha ông

Nghề đậu bạc biểu trưng cho sự tinh xảo của nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống, hoàn toàn làm thủ công và không thể thay thế bằng máy móc. Ông Quách Văn Hiểu thừa nhận: “Ngoài đôi bàn tay khéo léo, người thợ đậu bạc phải có con mắt thẩm mỹ cao và sự kiên nhẫn vô bờ mới có thể làm được một tác phẩm hoàn hảo”.

Trước tiên, người nghệ nhân phải nấu bạc thành thoi sau đó cán kéo và rút thành từng sợi nhỏ như sợi chỉ hoặc tóc. Tiếp đến họ xe hai hoặc ba sợi giống như sợi dây thừng rồi dát mỏng dẹt sợi bạc này để uốn thành những họa tiết nhỏ như cành hoa, con bướm, hoa bèo, hoa phù dung…

Kỹ thuật đậu cũng làm ra những hạt bạc nhỏ li ti rồi dùng vẩy hàn gắn kết lại với nhau thành sản phẩm. Người thợ đậu có tay nghề cao khi đậu các hoa văn đính trên sản phẩm đạt độ đều, không được lộ ra những mối hàn thì cũng phải học tới vài năm.

Sinh ra và lớn lên ở mảnh đất Định Công, sống trong một gia đình đã có 5 đời làm nghề đậu bạc, dường như nghề đậu bạc đã ngấm sâu vào con người nghệ nhân Quách Văn Hiểu từ thuở nhỏ. Biết phụ nghề từ khi còn 10 tuổi, đến năm 16-17 tuổi, ông đã trở thành thợ cả trong gia đình. Mặc dù qua nhiều năm nghề đậu bạc bị thăng trầm nhưng chưa khi nào ông có ý nghĩ bỏ nghề.

Nhìn các sản phẩm đậu bạc nghệ nhân tạo ra mới cảm nhận được sự khéo léo, tinh tế của ông qua từng nét uốn mềm mại, tinh xảo. Nhiều tác phẩm ông làm đạt đến nghệ thuật hoàn hảo như hộp quạt Xuân Hương, tú cầu hoa, ví trang sức...

Đặc biệt, hộp quạt Xuân Hương là một trong 6 tác phẩm đoạt giải thưởng ASEAN dành cho tác phẩm xuất sắc về nghệ thuật và thủ công mỹ nghệ các nước trong khối ASEAN tổ chức năm 2008 và là tác phẩm duy nhất của Việt Nam đoạt giải./.