Trăn trở phường rối Đào Thục

Men theo triền đề sông Cà Lồ với một màu xanh ngát của thảm cỏ, bờ tre, vườn chuối...ctôi tới thăm phường múa rối nước làng Đào Thục (xã Thụy Lâm, huyện Đông Anh, Hà Nội) vào một chiều nắng đẹp. Ngôi làng nhỏ yên bình nằm ngay bên sông này được biết đến như là nơi gìn giữ môn nghệ thuật rối nước dân gian.

Thật vui khi ngôi làng nhỏ được biết đến với nghề múa rối nước nổi tiếng vẫn đang thường xuyên diễn múa rối nước cho khách thập phương. Ông Ngô Minh Phong (54 tuổi, phó Phường múa rối nước Đào Thục), cho biết: “Hiện nay phường rối nước Đào Thục biểu diễn trung bình 20 buổi/tháng, chủ yếu phục vụ khách du lịch nước ngoài tại làng và đi diễn lưu động. Sắp tới đoàn múa rồi Đào Thục sẽ lưu diễn tại Festival Hoa Đà Lạt và sau đó là diễn tại Văn Miếu Hà Nội trong 3 ngày Tết Nguyên đán".

Tâm điểm của làng Đào Thục là Thủy Đình, "sân khấu" múa rối nước. Thủy Đình nằm trong một khuôn viên khá đẹp, phía trước là ao và hàng cây râm mát, ngay cạnh là Đình làng với khoảng sân rộng và phía sau Đình là Chùa. Có thể nói đây là một quần thể kiến trúc tiêu biểu cho một làng quê Bắc Bộ. Hiện tại con đường vào làng đang được trải nhựa để xe cỡ lớn có thể vào tận sân Đình.

Ông Phong giải thích thêm: “Nghề múa rối nước của làng có từ nhiều đời nay. Từ năm 2005 trở lại đây nhu cầu xem múa rối nước tăng lên, do vậy ở làng đã tổ chức múa rối thường xuyên cho khách du lịch đến xem tại làng. Hiện làng chúng tôi đã hợp tác thường xuyên với 5 công ty du lịch để họ đưa khách đến xem rối. Chỉ cần có một đoàn khách 10 người là chúng tôi diễn”.

Tôi được xem một buổi diễn múa rối nước tại làng cho khách du lịch. Tiếng trống, tiếng đàn, tiếng hát ngân lên, từng tiết mục rối được diễn ra tuần tự. Những con rối bằng gỗ bỗng trở nên có hồn và sinh động, từng động tác rối ăn khớp với lời thoại lời hát khiến người bị cuốn hút theo.

Ghé thăm hậu trường bên trong thủy đình, tôi thấy có 6 người diễn, tất cả đều lội trong nước ngập quá bụng. Chỉ mỗi bác Phong- phó trưởng đoàn, phụ trách phần âm nhạc và ánh sáng, là ở trên bờ. Có thể thấy ngay sự ăn ý nhịp nhàng của 7 người diễn, chả ai phải bảo ai câu nào, tất cả cứ diễn ra tuần tự, thuần thục.

Sau buổi diễn tôi có gặp Thu, một cô gái trong những người diễn rối nước. Thu là con nhà nòi, đã theo bố diễn được 3 năm. Thu tâm sự: “Trước đây rất ít con gái được tham gia múa rồi. Gần đây con gái mới được tham gia diễn. Trong tương lai nếu em lấy chồng ở xa thì chắc em sẽ không diễn nữa còn nếu lấy chồng ở làng thì em sẽ vẫn tham gia diễn rối nước”.

Khi hỏi về lãi lỗ của nghề kinh doanh rối nước, ông Phong tâm sự: “Nghề này chẳng làm giàu được, tôi và cả đoàn đều diễn vì yêu nghề. Cũng may nhờ có cơ sở vật chất sẵn có của làng và phòng văn hóa cho mượn để diễn nên mới có thu nhập chút đỉnh”.

Tìm hiểu thêm, tôi được biết, mỗi buổi diễn cho khách du lịch làng chỉ thu được khoảng 2 triệu đồng. Nếu chia cho cho tổng số người tham gia khoảng 10 người và trừ đi tiền điện, xăng chạy máy phát và khấu hao con rối thì có thể thấy, khó có thể mở rộng và phát triển mạnh mẽ nghề rối nước ở làng; chưa nói đến đầu tư vào cơ sở vật chất và đào tạo nghề.

Rời làng lúc trời đã xẩm tối, đường làng tối thui không có đèn chiếu sáng, tôi thấy quả thực để thu hút khách du lịch trong và ngoài nước đến làng xem múa rối không phải dễ, đặc biệt với những người nông dân chân chất như ông Phong và Thu. Thật đáng tiếc!