Đạo lý, pháp lý và thực thi công lý
Vì sao một bản án dân sự có đủ điều kiện thi hành mà không thể thực thi? Báo TNVN trở lại câu chuyện này và phân tích chi tiết các yếu tố đạo lý - pháp lý và thực thi công lý
Câu chuyện về một bản án đã có hiệu lực từ năm 2003 nhưng nhiều năm không thể thi hành án đã từng được Báo TNVN phản ánh trong bài phóng sự “Bản án bị bỏ bùa” cách đây 2 năm.
Bài báo đã nhận được rất nhiều sự chú ý của công luận và Ban chỉ đạo thi hành án huyện Ý Yên - Nam Định, nơi vụ án diễn ra, đã nhiều lần cam kết sẽ tổ chức cưỡng chế thi hành án để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.
Tuy nhiên, đến thời điểm này, bản án vẫn không được thi hành và thậm chí sự việc còn trở nên bế tắc bởi sự xuất hiện của một văn bản vô cùng khó hiểu của Công an tỉnh Nam Định.
Vì sao một bản án dân sự có đủ điều kiện thi hành mà không thể thực thi? Báo TNVN trở lại câu chuyện này và phân tích chi tiết các yếu tố đạo lý - pháp lý và thực thi công lý.
Câu chuyện được bắt đầu theo một cách không thể buồn hơn đối với cô gái trẻ tên là Vân Anh (khi đó còn là một sinh viên Sư phạm). Đó là một ngày hè cách đây hơn 8 năm, Vân Anh tất tả xuyên màn đêm từ Hà Nội về Ý Yên (Nam Định) để thăm người cha đang ốm nặng. Cô gái không biết rằng, khi về đến quê nhà, cô sẽ mất tất cả.
Đêm 27/5/2001, khi Vân Anh về đến nhà thì ông Phạm Sao Mai, cha cô đã qua đời trước đó ít phút. Và cũng ngay trong đêm đó, hai người chú của cô đã khởi sự một âm mưu để chiếm đoạt toàn bộ tài sản mà anh trai mình để lại cho cô con gái độc nhất. Một người chú giữ toàn bộ số tiền gần 200 triệu đồng, người chú kia thì chuyển đến ở trong ngôi nhà trên mảnh đất mặt đường quốc lộ 10 của anh trai. Ngay sau đám tang, họ đuổi cô gái ra khỏi nhà, thậm chí còn không công nhận cô gái là người trong họ.
Hành động ngang ngược ấy của hai người chú khiến ngay cả những người trong họ tộc cũng không khỏi bất bình, ba cuộc họp họ đã được tổ chức để yêu cầu hai ông chú trả lại tài sản cho Vân Anh nhưng đều bị làm ngơ. Phẫn nộ, nhưng không thể làm gì giúp cô gái, ông trưởng họ chỉ còn biết khuyên cô nhờ đến pháp luật. Hai phiên toà đã diễn ra, và cuối năm 2003, bản án phúc thẩm dân sự của TAND tỉnh Nam Định đã đưa ra quyết định cuối cùng, yêu cầu hai ông chú phải trả lại tài sản cho cô cháu gái. Sau đó, TAND Tối cao cũng đã có văn bản khẳng định, không có cơ sở để xem xét lại bản án, bản án có hiệu lực pháp luật. Mặc dù vậy, đến nay đã hơn 6 năm, bản án vẫn chưa được thi hành, cô sinh viên năm nào, giờ đã là một nữ giáo viên dạy văn, đã lấy chồng, sinh con nhưng vẫn phải đi ở nhờ và không thể thờ phụng cha mình trong ngôi nhà của ông.
Hai cấp toà đã xử, TAND Tối cao cũng có văn bản khẳng định giá trị của bản án, công lý trên giấy tờ đã đứng về phía cô gái bằng bản án có hiệu lực pháp luật. Song, những quyết định của toà thể hiện qua bản án vẫn không được thực hiện. Việc chậm trễ thi hành án, thông thường xuất phát từ lý do cơ quan thi hành án không nhiệt tình thực thi pháp luật. Yếu tố này không xuất hiện trong vụ việc kể trên.
Theo báo cáo của Thi hành án dân sự huyện Ý Yên: Từ năm 2004 đến nay đã có tổng cộng 12 buổi họp bàn về việc cưỡng chế thi hành bản án. Tất cả các buổi họp đều thống nhất quan điểm phải cưỡng chế ngay, thậm chí cơ quan thi hành án còn đặt vấn đề phải khởi tố hình sự đối với đối tượng về hành vi không chấp hành bản án... Tuy nhiên, mọi quyết tâm của cơ quan Thi hành án huyện Ý Yên đều trở nên vô vọng khi mà Công an huyện Ý Yên không đưa ra phương án bảo vệ theo quy trình hỗ trợ cưỡng chế thi hành án dân sự. Và sự chờ đợi vẫn kéo dài từ năm này sang năm khác...
Ngày 3/8/2009, trước những bức xúc của dư luận nhân dân về sự chậm trễ này, Chủ tịch UBND huyện Ý Yên, Trưởng ban chỉ đạo thi hành án, đã tổ chức một cuộc họp giao cho các cơ quan chức năng để lên kế hoạch, tổ chức cưỡng chế thi hành bản án trong tháng 10/2009. Ngay lập tức, Thi hành án huyện Ý Yên đã lên kế hoạch, phương án chi tiết, gửi Công an huyện Ý Yên để triển khai phương án bảo vệ cưỡng chế theo quy trình. Song, trái ngược với sự quyết tâm của Ban chỉ đạo thi hành án, ngày 16/10/2009, Công an huyện Ý Yên có công văn gửi Ban chỉ đạo thi hành án huyện đề nghị Ủy ban phải... bố trí nơi ở mới cho đối tượng bị cưỡng chế. Tiếp đó, ngày 27/10/2009, Công an tỉnh Nam Định cũng gửi Công an huyện Ý Yên và UBND huyện Ý Yên (để biết) với nội dung: 1-Việc Toà án đã xử phúc thẩm và bản án đã có hiệu lực phải thi hành, song bản án không được lòng dân. 2- Nếu xã chưa chuẩn bị được chỗ ở mới cho hộ ông Thuỳ (đối tượng bị cưỡng chế thi hành án - PV) thì chưa thể cưỡng chế.
Theo quy trình cưỡng chế thi hành án dân sự thì một cuộc cưỡng chế chỉ có thể thực hiện nếu có phương án bảo vệ của công an. Tuy nhiên, với những điều kiện mà Công an huyện Ý Yên và Công an tỉnh Nam Định đặt ra thì việc cưỡng chế thi hành bản án sẽ chưa thể được tiến hành nếu như UBND huyện Ý Yên không bố trí được nơi ở mới cho đối tượng bị thi hành án.
Xét về mặt pháp lý, đây là một văn bản có vấn đề bởi vì bản án đã có hiệu lực thi hành theo khoản 1, khoản 2, khoản 3, điều 115 (cưỡng chế trả nhà, giao nhà) của Luật Thi hành án dân sự, tức là ông Phạm Xuân Thuỳ phải thực hiện vô điều kiện. Theo quy trình hỗ trợ cưỡng chế thi hành án dân sự, được ban hành theo Quyết định số 1501/2008/QĐ-BCA của Bộ Công an thì: “Hỗ trợ cưỡng chế thi hành án dân sự khi có yêu cầu của cơ quan thi hành án là trách nhiệm của lực lượng công an nhân dân, trong đó lực lượng cảnh sát bảo vệ và hỗ trợ tư pháp là nòng cốt nhằm bảo vệ trật tự an toàn cho việc cưỡng chế, phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý kịp thời mọi hành vi vi phạm pháp luật; góp phần bảo vệ lợi ích của nhà nước, lợi ích chính đáng của cá nhân, tổ chức”.
Trở lại với những công văn của cơ quan Công an huyện Ý Yên và Công an tỉnh Nam Định, rõ ràng nội dung của những công văn này đi ngược lại mục đích “bảo vệ lợi ích của Nhà nước và lợi ích chính đáng của tổ chức, cá nhân”. Trong vụ việc này, lợi ích của Nhà nước là bản án được tuyên “Nhân danh nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam” cần được thi hành. Còn lợi ích chính đáng của tổ chức, cá nhân là cô giáo Vân Anh được nhận lại ngôi nhà của cha mình theo phán quyết của Toà. Ông Phạm Xuân Thuỳ, đối tượng phải thi hành án là người đã chiếm giữ, sử dụng trái phép nhà và đất thuộc về chị Vân Anh trong nhiều năm qua. Về mặt pháp lý, ông Thuỳ phải trả lại nhà và đất một cách vô điều kiện, không có bất cứ điều khoản pháp lý nào quy định phải bố trí nơi ở mới cho ông Thuỳ. Vì vậy, việc các cơ quan công an đề nghị UBND huyện Ý Yên phải bố trí nơi ở mới cho ông Thuỳ là không có cơ sở, do đó gián tiếp tạo ra những khó khăn, cản trở việc thi hành án để đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.
|
Ông Nguyễn Văn Minh, Phó Trưởng thi hành án huyện Ý Yên chua chát nói: “Nếu cứ đi cướp nhà của người khác rồi được bố trí nơi ở mới thì ai cũng muốn được thi hành án!”. Theo khoản 1, khoản 2, khoản 3 điều 115 của Luật Thi hành án dân sự, ông Phạm Xuân Thuỳ phải thực hiện trả nhà vô điều kiện. |
Song, trong Công văn số 327/PC16 ngày 27/10/2009 của Công an tỉnh Nam Định, có một vấn đề được đề cập, đó là “Bản án đã có hiệu lực phải thi hành, song bản án không được lòng dân”. Với một nhận định như vậy nhưng cơ quan Công an tỉnh Nam Định lại không đưa ra được những căn cứ cụ thể rằng bản án không được lòng dân ở khía cạnh nào.
Trong phần tiếp theo của loạt bài này, Báo TNVN sẽ phân tích yếu tố đạo lý của vụ án để bạn đọc có thể hình dung một cách cụ thể hơn./.