Nga lập đế chế UAV, 6.200 chiếc Geran sẵn sàng xuất kích

Trong cuộc chiến với Ukraine, Nga được cho là đang mở rộng cách thức sử dụng máy bay không người lái, từ việc dùng các UAV động cơ cánh quạt sang xây dựng mạng lưới cơ sở phóng cố định, phân tán. Các cơ sở này được thiết kế để triển khai đồng thời hàng chục UAV tấn công một chiều, trong đó có những biến thể UAV ngày càng nhanh và mang tải trọng lớn hơn.

Công ty tình báo UAV DroneSec đã xác định ít nhất 10 địa điểm phóng UAV của Nga, với tổng cộng 59 bệ phóng. Khoảng 20 bệ phóng có chiều dài lớn hơn đáng kể so với các bệ còn lại và được cho là phù hợp với những biến thể Geran mới sử dụng động cơ phản lực. 7 trong số 10 địa điểm này được xác định có liên quan đến các cuộc tấn công nhằm vào Ukraine, trong đó, một số cơ sở được cho là có khả năng lưu trữ hơn 1.000 UAV. Quy mô này có thể thu hút sự quan tâm của Mỹ và các nước NATO.

Những diễn biến trên cho thấy Nga không chỉ tập trung gia tăng số lượng UAV mà còn đầu tư vào cơ sở hạ tầng, kho chứa, hệ thống thông tin liên lạc, năng lực phóng và hậu cần cần thiết để duy trì hoạt động của một lực lượng UAV quy mô lớn. Với tầm bay ngày càng được mở rộng, một số biến thể mới có khả năng vươn tới các khu vực nằm ngoài lãnh thổ Ukraine.

Dấu vết từ các công trình bê tông

Một trong những địa điểm đáng chú ý nằm gần Tsymbulova, thuộc vùng Oryol của Nga, cách biên giới Ukraine khoảng 160 km. Hình ảnh vệ tinh do Business Insider công bố đầu năm nay cho thấy Nga đang xây dựng tại đây các bệ phóng dài khoảng 85 m. Khi đó, các nhà phân tích nhận định những công trình này có thể được thiết kế cho các biến thể Geran mới sử dụng động cơ phản lực.

Quy mô cơ sở này tiếp tục được mở rộng. Phân tích hình ảnh vệ tinh gần đây do trang điều tra Slidstvo.Info của Ukraine thực hiện ngày 20/8 cho rằng, Tsymbulova, còn được gọi là sân bay UAV Orlando, là một trong những khu phức hợp phóng lớn nhất của Nga dành cho các biến thể Geran sử dụng động cơ phản lực.

Các hình ảnh mới cho thấy 7 bệ phóng dài khoảng 82 m được cho là dành cho Geran-4 và Geran-5, cùng 4 vị trí dành cho Geran-3 và 3 vị trí dành cho Geran-2. Một đường phóng thứ hai cũng đang được xây dựng. Đáng chú ý, các bệ phóng mới nhất được bố trí theo hướng tây bắc, tức hướng về khu vực Baltic thay vì Ukraine.

Tuy nhiên, hướng của bệ phóng không đủ để chứng minh cơ sở này được xây dựng nhằm phục vụ các cuộc tấn công nhằm vào NATO. Đối với một loại khí tài có khả năng thay đổi hướng bay sau khi phóng, hướng đặt bệ ban đầu có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như địa hình, yêu cầu xây dựng, hành lang an toàn và điều kiện vận hành. Điều này vẫn khiến nhiều nhà hoạch định quốc phòng lưu ý.

Với tầm bay khoảng 950 km, việc triển khai một loại UAV như vậy từ miền tây nước Nga có thể tạo ra những thách thức mới đối với NATO. Một số quốc gia Baltic nằm trong phạm vi lý thuyết của các hệ thống này, trong khi một phần lãnh thổ Ba Lan cũng có thể nằm trong tầm hoạt động. Năng lực tác chiến không đồng nghĩa với ý đồ sử dụng, nhưng đánh giá năng lực của đối phương vẫn là cơ sở quan trọng để các nước xây dựng phương án phòng thủ.

UAV dần mang đặc tính của tên lửa hành trình

Geran-2 ban đầu của Nga về cơ bản là phiên bản được Moscow sản xuất dựa trên thiết kế Shahed-136 của Iran. UAV này có chi phí tương đối thấp, tốc độ chậm và thiết kế đơn giản. Những đặc điểm đó giúp Nga có thể sản xuất với số lượng lớn, qua đó tạo sức ép lên hệ thống phòng không đối phương khi buộc họ phải cân nhắc việc sử dụng các loại tên lửa đánh chặn có chi phí cao để đối phó.

Các biến thể Geran-4 và Geran-5 có nhiều thay đổi đáng kể. Theo Tổng cục Tình báo Quốc phòng Ukraine, Geran-4 sử dụng khung thân được gia cố và động cơ phản lực luồng (turbojet), cho phép đạt tốc độ khoảng 500 km/h. Tùy cấu hình tải trọng, UAV này có thể mang đầu đạn nặng tới 90 kg.

Geran-5 có thông số lớn hơn. Cơ sở dữ liệu kỹ thuật của Ukraine ghi nhận mẫu UAV này có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 850 kg và mang đầu đạn nặng 90 kg. Tốc độ hành trình được ước tính ở mức 450-600 km/h, tầm bay khoảng 950 km và trần bay 6.000 m.

Theo cơ quan tình báo quân sự Ukraine, Nga hiện sản xuất khoảng 3.000 UAV phản lực thuộc dòng Geran-4 và Geran-5 mỗi tháng. Ukraine cũng ước tính đến tháng 8/2026, Nga đã có khoảng 6.200 UAV thuộc dòng Geran.

Bài toán nằm ở tốc độ triển khai

Trong tác chiến phòng không, thời gian là yếu tố đặc biệt quan trọng. Nếu 20 UAV xuất hiện trên bầu trời trong vài giờ, lực lượng phòng thủ có thể có đủ thời gian để phát hiện, phân loại mục tiêu, phân bổ vũ khí và triển khai phương án đánh chặn. Nhưng khi hàng trăm mục tiêu xuất hiện trong thời gian ngắn từ nhiều hướng và nhiều địa điểm phóng, kết hợp giữa các UAV Geran tốc độ thấp, biến thể động cơ phản lực và mục tiêu giả, sau đó là tên lửa hành trình hoặc tên lửa đạn đạo, áp lực đối với hệ thống phòng không sẽ tăng lên đáng kể.

Khi số lượng mục tiêu trên màn hình radar tăng nhanh, binh sỹ phải liên tục ưu tiên và phân loại mục tiêu, trong khi các khu vực tác chiến có thể chồng lấn. Thời gian hoạt động của máy bay chiến đấu, khả năng cơ động của các khẩu đội phòng không và vị trí triển khai UAV đánh chặn đều trở thành những yếu tố quyết định.

Với tốc độ khoảng 180 km/h, một Geran thế hệ cũ sử dụng động cơ cánh quạt cần khoảng 33 phút để vượt qua 100 km. Trong khi đó, với tốc độ khoảng 600 km/h, Geran-5 chỉ mất khoảng 10 phút để hoàn thành quãng đường tương tự. Như vậy, thời gian phản ứng của lực lượng phòng thủ có thể giảm khoảng 23 phút.

Đối với các kíp vận hành phòng không, chênh lệch này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phát hiện, đánh giá tình huống và triển khai lực lượng đánh chặn. Ukraine đã tìm cách ứng phó bằng việc phát triển các UAV đánh chặn có chi phí thấp và sản xuất với số lượng lớn.

Mạng lưới kết nối mới là yếu tố then chốt

Các bãi phóng chỉ là một phần trong mạng lưới cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động của UAV Nga.

Cơ quan tình báo Ukraine cho biết đã phát hiện modem di động, công nghệ mạng lưới (mesh network) và hệ thống định vị vệ tinh có khả năng chống nhiễu trên các biến thể Geran mới. Ukraine cũng đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào một số trạm tiếp sóng mặt đất của Nga được cho là hỗ trợ hoạt động của Geran và Gerbera tại bán đảo Crimea.

Khi các thành phần này được kết nối, việc đối phó với UAV không còn chỉ là nhiệm vụ của các đơn vị phòng không. Ukraine phải tìm cách phát hiện và vô hiệu hóa toàn bộ hệ thống hỗ trợ, từ bãi phóng, kho chứa đến mạng lưới liên lạc và các cơ sở hậu cần.

Về lý thuyết, thời điểm thuận lợi để làm gián đoạn chuỗi này là trước khi UAV được phóng. Khi còn ở trên bệ phóng hoặc trong kho, UAV ít có khả năng cơ động hơn. Các mắt xích khác như cơ sở liên lạc, chuỗi cung ứng động cơ, linh kiện và những công đoạn sản xuất quan trọng cũng có thể trở thành mục tiêu nhằm làm gián đoạn năng lực vận hành của toàn bộ hệ thống.

Ukraine đã nhiều lần tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào căn cứ UAV, cơ sở công nghiệp và hạ tầng hỗ trợ của Nga. Tuy nhiên, việc Nga phân tán các cơ sở này khiến nhiệm vụ trở nên phức tạp hơn. Vô hiệu hóa nhiều tổ hợp phóng cùng lúc khó khăn hơn đáng kể so với đánh vào một vài cơ sở tập trung. Bên cạnh đó, các bệ phóng cơ động có thể cho phép Nga duy trì hoạt động ở những địa điểm khác ngay cả khi một cơ sở cố định bị đánh trúng.

Điều này khiến các cuộc giao tranh ngày càng phức tạp. Thay vì chỉ tập trung vào việc đánh chặn từng UAV, Ukraine phải tìm cách theo dõi và gây gián đoạn nhiều mắt xích, từ nhân lực, linh kiện, hệ thống liên lạc đến cơ sở hạ tầng phục vụ quá trình phóng và sản xuất.

“Mắt thần” Pelikan 400 km giúp Ukraine nhận diện mối đe dọa từ Nga

VOV.VN - Radar Pelikan do Ukraine tự phát triển có tầm hoạt động khoảng 400 km, giúp phát hiện, theo dõi mục tiêu trên không và tăng khả năng cảnh báo sớm trước Nga.