Vi khuẩn HP - nhóm tác nhân gây ung thư dạ dày loại 1

Mới đây, tại Hội nghị khoa học thường niên Bệnh viện Đa khoa Tâm Trí Sài Gòn, ThS.BS.CK2 Hứa Thị Tú Anh - Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch cho biết, tỷ lệ nhiễm vi khuẩn HP tại Việt Nam hiện ở mức 70,3% dân số, số ca mắc mới ung thư dạ dày dẫn đầu khu vực Đông Nam Á. Từ năm 2009, Tổ chức Y tế Thế giới xếp vi khuẩn HP vào nhóm tác nhân gây ung thư loại 1.

GS.TS.BS Đào Văn Long, Phó Chủ tịch Hội Tiêu hóa Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng sáng lập Viện Nghiên cứu và Đào tạo Tiêu hóa, Gan mật cho biết, Helicobacter pylori (vi khuẩn HP) là một loại vi khuẩn gram âm, gây bệnh viêm dạ dày mạn tính. Vi khuẩn HP gây rất nhiều bệnh lý, như: Loét dạ dày tá tràng, viêm dạ dày, viêm cấp, viêm mạn dạ dày, ung thư dạ dày, bệnh lý u lympho dạ dày, thủng dạ dày, chảy máu dạ dày,…

Một trong những biến chứng nguy hiểm nhất nếu nhiễm HP kéo dài là gây ung thư. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) coi nguyên nhân chủ yếu gây ung thư dạ dày là do vi khuẩn HP, chiếm tới hơn 90% trường hợp. Ban đầu, vi khuẩn HP gây viêm niêm mạc dạ dày, sau đấy gây viêm mạn tính làm cho niêm mạc dạ dày bị dị sản ruột, tiếp đó là loạn sản - là dạng tổn thương rất gần với ung thư và cuối cùng tiến đến ung thư dạ dày.

“Có khoảng 10% số người bị nhiễm HP bị loét dạ dày tá tràng. Và 1 - 3% số người nhiễm HP sẽ bị ung thư dạ dày, đây là tỷ lệ rất cao. Vi khuẩn HP tiết ra một số protein gây độc (gọi là VacA hoặc CagA). Những độc tố này tác động lên niêm mạc dạ dày, đặc biệt là ở một số người có đột biến gen dễ làm cho ung thư xuất hiện”, BS Đào Văn Long cho biết.

Theo GS Long, những yếu tố làm tăng nguy cơ tiến triển thành ung thư khi bị nhiễm vi khuẩn HP, ngoài chế độ ăn uống, sinh hoạt (hút thuốc, uống rượu) thì còn do gen di truyền của người bị nhiễm.

Vi khuẩn HP sống chủ yếu trong dạ dày của con người. Ngoài ra, vi khuẩn HP cũng có thể tồn tại ở gia súc và gia cầm. Do đó, dễ lây bệnh cho con người. GS Đào Văn Long cho hay, vi khuẩn HP có thể lây truyền qua nhiều con đường, phổ biến nhất là đường miệng - miệng và đường phân - miệng. Lây theo đường miệng - miệng do tiếp xúc với nước bọt hoặc dịch tiết đường tiêu hóa của người bệnh, và từ môi trường do chúng ta ăn uống phải đồ có vi khuẩn HP. Lây theo đường phân - miệng là khi người nhiễm HP đi đại tiện, vi khuẩn sẽ theo phân ra ngoài môi trường. Thói quen ăn đồ sống, chưa nấu chín kỹ sẽ làm tăng nguy cơ nhiễm vi khuẩn HP.

“Tỷ lệ nhiễm vi khuẩn HP tại Việt Nam hiện cao hơn so với thế giới do nhiều yếu tố. Thứ nhất, do lối sống, sinh hoạt cả gia đình ăn chung mâm cơm, dùng đũa gắp thức ăn cho nhau. Trong khi vi khuẩn HP có trú ẩn ở cao răng, nước bọt, tay chân nên dễ dàng bị lây nhiễm”, GS Long nhận định. Theo ông, một số trường hợp nhiễm vi khuẩn HP không có triệu chứng rõ rệt, chỉ thỉnh thoảng có cảm giác bị đầy bụng, ợ hơi, ợ chua, ăn chậm tiêu, buồn nôn. Những trường hợp nặng hơn có biểu hiện như thiếu máu, đau liên tục, âm ỉ ở vùng hạ sườn phải, ăn uống kém, người gầy sút,…

Theo GS Long, hiện nay, có nhiều phương pháp để xét nghiệm ra vi khuẩn HP như: Xét nghiệm máu, xét nghiệm phân, xét nghiệm mẫu bệnh phẩm ở trong dạ dày (urease test), test thở, xét nghiệm phân. Những phương pháp này có độ nhạy trên 90%. Đôi khi sẽ test vi khuẩn HP cả trong nước bọt, nước tiểu.

Hiện có nhiều phác đồ để điều trị vi khuẩn HP, tỷ lệ thành công dao động khoảng 80 - 90%. Có nhiều loại phác đồ điều trị, nhưng tựu trung thì các bác sĩ sẽ cho loại thuốc ức chế a-xít, ví dụ như PPI, kèm theo 2 - 3 kháng sinh và thuốc bismuth thì tỷ lệ thành công khá cao. “Nếu chỉ kê kháng sinh thì không có hiệu quả”, GS Long nhấn mạnh.

Trên 30 tuổi, nên đi tầm soát vi khuẩn HP

GS.TS.BS Đào Văn Long cho rằng, hiện nay, trong điều trị vi khuẩn HP còn tồn tại một số vấn đề khiến tỷ lệ kháng kháng sinh tương đối lớn. Thứ nhất, kháng sinh kê không đúng với phác đồ, hoặc ít quá, hoặc loại kháng sinh không phù hợp. Thứ hai, việc ghi thời gian, liều lượng không đúng thì kết quả cũng không được như mong muốn. Thứ ba, chỉ định không chính xác, tùy tiện. Hội Khoa học Tiêu hóa Việt Nam đã đưa ra khuyến cáo để hướng dẫn các bác sĩ điều trị vi khuẩn HP mang lại kết quả cao.

“Những nhóm đối tượng nên chủ động tầm soát HP định kỳ, đó là nhóm người lớn tuổi có những triệu chứng bất thường của đường tiêu hóa như đầy bụng, ợ hơi, ợ chua. Nhóm thứ hai là những người mà trong gia đình có tiền sử về ung thư. Những người mà trong gia đình có người bị nhiễm vi khuẩn HP cũng nên tầm soát. Nhóm thứ tư là những người bị đau ốm có dùng thuốc như thuốc chống đông, thuốc giảm đau,… Đối với người bình thường, trên 30 tuổi thì cũng nên đi tầm soát vi khuẩn HP để kịp thời điều trị nếu bị nhiễm”.

GS.TS.BS Đào Văn Long

 

Tại Việt Nam, sau điều trị diệt trừ HP, nguy cơ tái nhiễm vi khuẩn HP khá cao. Như vậy, nếu trong một gia đình mà có một người bị nhiễm HP thì những người còn lại trong gia đình khả năng xác suất bị nhiễm HP rất cao, thậm chí nhiều gia đình 100% thành viên bị nhiễm HP. Hơn nữa, người bệnh khi đi khám và điều trị vi khuẩn HP thường chỉ điều trị cho bản thân mà ít chú ý đến những người thân cũng là một nguyên nhân khiến nguy cơ tái nhiễm HP cao.

Theo phần lớn các chuyên gia y tế, nếu có một người bị nhiễm vi khuẩn HP nhưng không có triệu chứng gì thì trên 30 tuổi nên đi xét nghiệm và điều trị bởi từ lứa tuổi này trở đi, niêm mạc dạ dày bắt đầu teo, nếu bị viêm nhiễm mà lại nhiễm HP thì quá trình viêm teo niêm mạc dạ dày được thúc đẩy rất nhanh, sẽ bị dị sản ruột, loạn sản ruột và ung thư dạ dày sẽ xuất hiện bắt đầu từ độ tuổi này. Sau 50 tuổi là thời kỳ đỉnh cao của nguy cơ bị ung thư dạ dày.

Bác sĩ Long cho rằng, để phòng ngừa nhiễm HP và giảm nguy cơ tiến triển thành ung thư có liên quan HP, nên bỏ những thói quen ăn uống, sinh hoạt không khoa học, mất vệ sinh. Nước uống, đồ ăn phải được làm sạch, nấu chín. Sau khi đi vệ sinh phải rửa tay kỹ, bởi vi khuẩn HP được dạ dày thải ra qua đường phân.

Một số nghiên cứu cho thấy, đồ ăn thức uống có nhiều gia vị quá, chua quá, cay quá cũng sẽ kích thích bài tiết a-xít hại dạ dày, nhất là dạ dày đã bị tổn thương niêm mạc bởi con vi khuẩn HP. GS Đào Văn Long cho hay, vitamin C và Beta Carotene - tiền chất của vitamin A - là hai chất có tác động tích cực đến quá trình vi khuẩn HP có biến chuyển thành ung thư hay không. Các loại rau, quả có màu đỏ hoặc vàng, như: Cà chua, cà rốt, bầu bí,… đều giàu 2 chất này. Bởi vậy, nên chú ý chế độ ăn uống giàu Beta Carotene và vitamin C có lợi cho những người bị nhiễm HP mà chưa phải điều trị.

Cà phê gây đau dạ dày: Hiểu đúng để uống không hại sức khỏe

VOV.VN - Cà phê là thức uống quen thuộc của nhiều người, giúp tỉnh táo và cải thiện hiệu suất làm việc. Tuy nhiên, không ít người gặp tình trạng đau dạ dày, ợ nóng hay khó tiêu sau khi uống cà phê. Vậy nguyên nhân đến từ đâu?