Tư vấn trực tuyến "Mẹ tròn con vuông"
Hai vị khách mời: TS Nguyễn Công Nghĩa và ThS Vũ Hoàng Yến (Bệnh viện Phụ sản Hà Nội) đã đề cập một số quan niệm chưa đúng của các sản phụ về sự thụ thai và quá trình nuôi dưỡng thai nhi
Được làm mẹ là thiên chức và niềm vui của mỗi người phụ nữ. Và có lẽ bởi quan niệm sinh đẻ là một điều tự nhiên, nên quá trình chuẩn bị cho việc hình thành một đứa con thường cũng không được mọi người thực sự quan tâm. Có không ít đứa trẻ ra đời nằm ngoài dự định, như tâm sự của nhiều cặp vợ chồng: “nhỡ” thì để đẻ chứ chưa định đẻ năm nay!.
Nhiều chuyên gia khuyên rằng, để sinh con khỏe mạnh, an toàn; cha mẹ phải chuẩn bị đầy đủ các điều kiện sức khỏe từ trước khi thụ thai. Rồi trong thời gian mang thai, người mẹ cũng phải được chăm sóc tốt, đúng cách để thai nhi phát triển khỏe mạnh. Thậm chí, những tai biến trong sản khoa là điều khó lường trước. Người mẹ mang thai cần phải biết theo dõi sự phát triển của thai nhi để bác sĩ kịp thời can thiệp nếu cần.
Phải làm gì khi bạn dự định có thai?
* Thưa BS Nguyễn Công Nghĩa, vậy, theo bác sĩ, phải chuẩn bị những điều kiện gì trước khi mang thai để đảm bảo sinh ra đứa con khoẻ mạnh? Ví dụ như, người mẹ tương lai có nên đi khám sức khoẻ trước khi quyết định có thai?
TS BS Nguyễn Công Nghĩa: Tôi cho rằng việc chuẩn bị trước khi mang thai chưa trở thành một khái niệm thường quy, phổ biến cho các cặp vợ chồng cũng như bà mẹ trước khi mang thai ở Việt Nam. Hiểu biết của các cặp vợ chồng này chủ yếu dựa trên kinh nghiệm của bố mẹ, bạn bè họ chứ không hơn là một kế hoạch đặt ra với những quy định cụ thể. Nhiều phụ nữ không biết rằng mình có thai cho đến rất nhiều tuần lễ sau khi chậm kinh, lúc đó họ đã bỏ qua một giai đoạn vô cùng quan trọng, bởi chính khoảng thời gian của những tuần đầu tiên là khoảng thời gian thành lập cấu trúc thai nhi và của hầu hết những nội tạng chính. Nếu sức khoẻ của bà mẹ yếu, hoặc đột nhiên mắc các bệnh nhiễm khuẩn, hay sử dụng nhiều loại thuốc, hoặc hút thuốc lá, uống rượu... đều có thể gây nguy hại đến thai nhi.
Chính vì vậy, chúng tôi luôn luôn khuyến cáo các bà mẹ rằng trước khi quyết định có thai họ nên đi kiểm tra sức khoẻ. Đó là sự "đầu tư" thông minh, chứ đừng để đến khi biết có thai rồi chúng ta mới "chuẩn bị". Tại sao chúng ta phải làm như vậy? Câu trả lời là: ở những lần khám chuyên khoa đó, bác sĩ sản sẽ khám và có thể chỉ định một số xét nghiệm cần thiết, hỏi về tiền sử gia đình, bệnh tật, tiền sử phụ khoa hay những lần mang thai trước...
Các cuộc kiểm tra này sẽ kéo dài khoảng 45 phút nhưng nó đáng giá cho toàn bộ quá trình mang thai của bạn, thậm chí nó còn quan trọng hơn cả những lần khám thai sau đó. Bác sĩ sẽ quan tâm từ tiền sử bệnh lý của bà mẹ về một số bệnh có từ trước nhưng sẽ tăng nặng trong quá trình mang thai như đái tháo đường, tim, gan, cao huyết áp, động kinh… Tuy nhiên, không phải tất cả những người phụ nữ có bệnh lý này thì không được quyền có thai bởi sẽ có những phác đồ điều trị những căn bệnh này, chừng nào kiểm soát được bệnh lý thì người phụ nữ đó có thể mang thai.
Bác sĩ sẽ hỏi về tiền sử gia đình, các bệnh lý liên quan đến tiền sử gia đình như bệnh lý di truyền điển hình, và sẽ tư vấn cho bạn. Ngoài ra, các tiền sử về thai nghén cũng rất quan trọng như các biến chứng: sảy thai, thai chết lưu, cao huyết áp, rau tiền đạo… các bác sĩ sẽ cho làm các xét nghiệm trước khi người phụ nữ đó mang thai để khuyên họ nên làm những gì trong quá trình mang thai.
Cần chú ý về các loại thuốc sử dụng khi mang thai, có rất nhiều loại thuốc sử dụng trước khi mang thai hoặc ngay khi có thai có tác dụng phụ đến thai nhi. Ví như một số kháng sinh nhất định có thể gây điếc hay liệt cơ ở thai nhi. Một số thuốc điều trị trứng cá, sốt rét hay động kinh có thể dẫn đến sảy thai hoặc chậm phát triển trí tuệ của thai nhi. Đặc biệt, khi các bạn sử dụng thuốc điều trị mà không có chỉ định của bác sĩ, ngay cả các loại thuốc từ cây cỏ (bạn đừng bao giờ nghĩ sử dụng thuốc đông y, thảo dược là không có nguy cơ gì đối với thai nhi).
Do đó, bạn sử dụng bất cứ loại thuốc gì, trước hay trong khi mang thai đều phải tham khảo ý kiến của các bác sĩ chuyên khoa. Đặc biệt, ngay cả loại thuốc đa vitamin, khi chứa hàm lượng vitamin A quá cao, có thể gây ra dị tật ống thần kinh. Với bất kỳ loại thuốc nào sử dụng trước 3 tháng khi mang thai, cần phải tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa đó.
Nếu đang sử dụng thuốc tránh thai, thì phải ngưng thuốc trước một khoảng thời gian nhất định để loại thuốc đó không còn ảnh hưởng gì nữa.
Bác sĩ cũng sẽ tìm hiểu về chế độ ăn uống, chế độ tập luyện, môi trường sống của các cặp vợ chồng… Nếu từng có chế độ tập thể thao trước khi mang thai, thì bạn hoàn toàn có thể tiếp tục trong quá trình mang thai. Rất sai lầm khi nhiều sản phụ Việt Nam khi cho rằng cần thật nghỉ ngơi khi có thai. Hiệp hội sản khoa Mỹ cũng như nhiều Hiệp hội sản khoa nổi tiếng trên thế giới đều khuyên rằng các sản phụ có thể duy trì tập luyện khoảng 30 phút/ngày ở cường độ vừa phải trở lên, có nghĩa là các bạn có thể đi bộ nhanh ít nhất 30 phút/ngày và 5 ngày/tuần. Việc tập luyện đó làm giảm khá nhiều nguy cơ huyết áp, đái tháo đường trong thời gian mang thai.
 |
|
TS BS Nguyễn Công Nghĩa |
Về tình trạng nhiễm khuẩn và các vaccine phòng ngừa, khi mắc các nhiễm khuẩn do các virus ở từng thời kỳ có thể dẫn đến các nguy cơ về khuyết tật thai nhi và làm tăng các biến chứng của thai nghén khi đẻ. Một việc rất quan trọng mà các sản phụ của Việt Nam ít làm đó là tiêm vaccine. Hầu hết sản phụ của Việt Nam không giữ được các giấy tờ về tiêm vaccine của mình, chúng ta không biết là đã tiêm những vaccine gì trong suốt quá trình từ nhỏ đến lớn. Nếu bạn không nhớ một loại vaccine nào, thì bạn không thể tiêm, uống để nhắc lại loại vaccine đó nhằm tái tạo miễn dịch.
Các vaccine quan trọng nhất bao gồm sởi, Rubella, quai bị, uốn ván, bạch hầu, thủy đậu và viêm gan. Đến nay, hầu hết các cơ sở chăm sóc sản phụ khoa toàn quốc chỉ cung cấp và tiêm vaccine uốn ván, như vậy là không đủ và bạn nên tới các trung tâm y tế dụ phòng và dịch tễ để tiêm hay uống. Hầu hết các vaccine là an toàn khi mang thai, tuy nhiên tốt nhất vẫn nên sử dụng trước khi có thai. Dưới đây là những khuyến cáo an toàn cho sử dụng vaccine:
- Sởi, Rubella, quai bị: nên tiêm trước khi có thai 3 tháng (nếu chưa tiêm bao giờ)
- Thủy đậu: trước khi có thai 1 tháng là đủ an toàn
- Bạch hầu- uốn ván nhắc lại (mỗi 10 năm một lần), viêm gan A và B, cúm và viêm phổi có thể tiêm khi có thai
Một hiểu lầm rất phổ biến hiện tại cho cả các y bác sĩ chuyên nghành và các sản phụ ở Việt nam là nhiễm cúm khi mang thai có thể gây ra khuyết tật thai nhi. Hiểu lầm này đã gây ra nhiều phá thai đáng tiếc kể cả khi thai lớn. Trên thực tế, nhiễm cúm hầu như không làm tăng nguy cơ khuyết tật thai nhi, vô cùng thấp so với nhiễm Rubella, không cao đáng kể hơn so với người không nhiễm. Nguy hiểm nhất của nhiễm cúm là có thể gây ra biến chứng viêm phổi nặng. Nếu bạn nhiễm cúm, và không trải qua điều trị đặc biệt, thai nhi vẫn an toàn.
Các bệnh lây truyền qua đường tình dục cũng rất đáng lưu ý bởi có thể nguy hiểm cho cả mẹ và thai. Các bệnh chính bao gồm: giang mai, lậu, herpes, Chlamydia, trùng roi, và HIV. Nên ghi nhớ rằng rất nhiều bệnh lây truyền qua đường tình dục có triệu chứng lặng lẽ. Nếu bạn nghĩ mình có nguy cơ cao, ví dụ do có nhiều bạn tình cùng lúc hoặc quan hệ với người nghi nhiễm, hoặc bạn có những triệu chứng nghi ngờ, hãy hỏi bác sĩ cho xét nghiệm chẩn đoán. Cần xét nghiệm cả bạn lẫn bạn tình. Khi xét nghiệm cho biết bạn hoặc bạn tình có bệnh, cần phải điều trị cả hai cho tới lúc ổn định rồi hãy có thai.
Riêng với người nhiễm HIV, việc có thai cần được tư vấn kỹ càng, chế độ chăm sóc càng đặc biệt hơn và nhiều thuốc có thể dùng để giảm bớt nguy cơ lây nhiễm từ mẹ sang con.
Nhiều sản phụ có thai khi tuổi đã cao, đối với họ kiểm tra trước khi mang thai càng quan trọng. Mốc tuổi được coi là cao là 35, đặc biệt với con so, thực chất cũng mang tính tương đối. Các nguy cơ có thể kèm theo với bà mẹ lớn tuổi là:
Khả năng thụ thai: khả năng thụ thai của phụ nữ bắt đầu giảm thấp một cách từ từ hơn từ khi 30 tuổi. Có 2 lý do: thứ nhất là quá trình rụng trứng trở nên thưa hơn, thứ hai là trứng trên những người phụ nữ nhiều tuổi cũng khó thụ thai hơn so với người phụ nữ trẻ. Bên cạnh đó nguy cơ của tắc vòi trứng và lạc nội mạc tử cung cũng tăng lên cung tuổi tác khiến cho khả năng thụ thai giảm đi.
- Khuyết tật bẩm sinh cho thai: Phụ nữ dưới 30 tuổi có nguy cơ khuyết tật bẩm sinh cho thai nhi thấp hơn so với trên 30 tuổi. Ví dụ nguy cơ thai nhi mắc khuyết tật nhiễm sắc thể bẩm sinh ở người phụ nữ 20 tuổi là 1,9 trên 1000 thai nhi, ở người phụ nữ 35 tuổi là 5,2, và ở người 40 tuổi là 15,2 trên 1000 thai nhi. Trong hầu hết các trường hợp, những phụ nữ trên 35 tuổi khi mang thai nên được xét nghiệm các rối loạn gen và tầm soát sớm về khuyết tật bẩm sinh
- Các nguy cơ sức khỏe và thai nghén: Sản phụ càng lớn tuổi, nguy cơ của các bệnh lý như đái tháo đường hay cao huyết áp khi mang thai càng tăng. Nguy cơ của những biến chứng từ các bệnh lý này cũng nhiều hơn so với các sản phụ trẻ tuổi hơn có cùng bệnh lý. Quá trình theo dõi, chăm sóc cũng kỹ lưỡng hơn kể cả quá trình mang thai cũng như khi đẻ.
Nên siêu âm mấy lần, vào những thời điểm nào?
* Thưa bác sĩ Vũ Hoàng Yến, khi theo dõi quá trình mang thai của các sản phụ, chị nhận thấy các bà mẹ mang thai có hiểu rõ và thực hiện đúng quy trình chăm sóc thai hay không? Liệu có điều gì mà nhiều bà mẹ đang hiểu chưa đúng, làm chưa đúng?
ThS BS Vũ Hoàng Yến: Hiện nay các sản phụ thực sự chưa hiểu rõ quy trình khám thai như thế nào cho đúng. Chúng tôi đã gặp rất nhiều sản phụ đi siêu âm rất nhiều lần 5-7 thậm chí 10 lần nhưng không hề đi khám thai. điều đó hoàn toàn không có lợi. Chúng tôi khuyên các bà mẹ khi có thai nên đi khám thai định kỳ mỗi tháng/lần. Trong những lần khám thai đó, BS sẽ khám để phát hiện những bệnh toàn thân đã có từ trước hoặc mới mắc trong quá trình có thai để có những điều trị thích hợp. Các BS sẽ đánh giá sự phát triển của em bé và đưa những lời khuyên về chế độ dinh dưỡng, luyện tập và bổ sung các loại thuốc cần thiết như vitamin, axit folic, canxi…
Về phần siêu âm, các bà mẹ có 3 lần siêu âm 3 chiều quan trọng nhất: lần đầu từ 12-13 tuần để đo một thành phần gọi là khoảng sáng sau gáy thai nhi để phát hiện các dị tật về nhiễm sắc thể; lần thứ hai từ 22-23 tuần, đaya là thời điểm quan trọng nhất để phát hiện các dị tật của em bé. Các BS sẽ phải khảo sát tất cả các cơ quan trong cơ thể em bé như tim, não, phổi, dạ dày, hệ xương… Lần thứ 3 từ 32-33 tuần để khảo sát một lần nữa các cơ quan trong cơ thể em bé và đánh giá sự phát triển của em bé. Ngoài ra, trong các lần thăm khám, việc siêu âm 2 chiều sẽ do BS chỉ định nếu thấy cần thiết. Như vậy, trong cả quá trình mang thai, mỗi sản phụ chỉ nên siêu âm nhiều nhất từ 6-7 lần.
Dị tật ở thai nhi
* Thưa bác sĩ, có những nguyên nhân gì phổ biến gây nên dị tật cho thai nhi? Làm thế nào để phát hiện những dị tật đó?
TS BS Nguyễn Công Nghĩa: Có một vài điểm quan trọng cần hiểu, đó là:
- Khá nhiều khuyết tật có thể phát hiện trong thời gian mang thai, nhưng một số thì không.
- Nhiều khuyết tật có thể phòng tránh được.
- Khuyết tật cũng có thể từ nhẹ đến nặng. Nhiều khuyết tật không thể chữa được, nhưng một số khuyết tật có thể điều trị bằng thuốc, phẫu thuật, hay chế độ ăn.
Các khuyết tật được phát sinh bởi một lỗi trong quá trình hình thành và phát triển của các cơ quan chức năng như tim, thận, gan, não, ống tủy sống, xương, cơ, hệ nội tiết hay tiêu hóa. Phần lớn các khuyết tật bẩm sinh xảy ra trong thời kỳ 3 tháng đầu thai nghén.
Tại các nước đã phát triển hệ thống chẩn đoán và phân loại khuyết tật bẩm sinh, khoảng 2-3% số thai nhi có khuyết tật. Ở các nước nghèo và kém phát triển, tỷ lệ mắc có thể tới 5%. Nhiều khuyết tật có thể phát hiện sớm và dễ dàng, nhưng cũng rất nhiều khuyết tật đòi hỏi các khám nghiệm đặc biệt ví dụ khuyết tật thính giác hay thị giác.
Có rất nhiều yếu tố nguy cơ được cho là liên quan đến khuyết tật. Những yếu tố nguy cơ tương đối rõ ràng bao gồm:
Mẹ lớn tuổi trên 35 khi sinh con. Bố trên 50 tuổi khi sinh con.
Tiền sử cá nhân hay gia đình có khuyết tật bẩm sinh
Có con trước bị khuyết tật bẩm sinh
Sử dụng một số loại thuốc vào thời điểm mang thai
Đái tháo đường khi mang thai
Để phát hiện dị tật ở thai nhi, các bác sĩ chuyên khoa có thể đưa ra nhiều câu hỏi tập trung vào tuổi của bố mẹ, tiền sử gia đình, bệnh của mẹ khi mang thai hay tiền sử tiếp xúc với một số hóa chất độc hại. Khi sản phụ có tiền sử gia đình về khuyết tật, và một số xét nghiệm tầm soát được thực hiện. Khi các xét nghiệm tầm soát chỉ ra nguy cơ, các xét nghiệm chẩn đoán sẽ được tiến hành để xác định. Nếu các kết quả của xét nghiệm tầm soát chỉ ra rằng người phụ nữ có nguy cơ cao của khuyết tật bẩm sinh cho thai nhi, người phụ nữ sẽ được yêu cầu các xét nghiệm chẩn đoán. Xét nghiệm chẩn đoán bao gồm siêu âm thai nhi chi tiết trên siêu âm 3 chiều, sinh thiết mẫu gai rau thai, chọc dò nước ối, và xét nghiệm máu cuống rốn của thai.
Thai chết lưu
* Thưa BS Nghĩa, hiện tượng thai chết lưu cũng là câu hỏi mà một số độc giả quan tâm. Bác sĩ có thể cho biết một số nguyên nhân gây nên vấn đề này và cách phòng tránh?
- TS BS Nguyễn Công Nghĩa: Khi thai nhi chết trong tử cung sau 20 tuần tuổi thai, được gọi là thai chết lưu. Không có con số chính thức về nguy cơ thai chết lưu ở Việt Nam, nhưng tại các nước phát triển, nguy cơ này là 1 trên 160 hay 200 thai nghén. Hầu hết các trường hợp là thai nhi chết trước khi chuyển dạ, và thường là bà mẹ mang thai cảm thấy sự bất bình thường khi không thấy thai nhi đạp hay cử động. Siêu âm là phương tiện đơn giản và chẩn đoán chắc chắn nhất thai chết lưu khi không nhìn thấy nhịp đập của tim thai.
Nguyên nhân của thai chết lưu thường khó xác định. Dưới đây là một số nguyên nhân thường thấy, và trên 1 thai chết lưu có thể có sự phối hợp của nhiều hơn 1 lý do:
- Khuyết tật bẩm sinh: Chiếm khoảng 15-20 % tổng số thai lưu. Trong số các khuyết tật bẩm sinh, nhiều nhất là các bất thường nhiễm sắc thể (trên 20%), ví dụ hội chứng Down. Các khuyết tật bẩm sinh khác có lý do về gene, môi trường hoặc khuyết tật mà không rõ nguyên nhân.
- Bất thường rau thai: chiếm khoảng 25% tổng số thai lưu. Bất thường hay gặp nhất là hiện tượng rau bong: bánh rau tách ra từng phần từ buồng tử cung, khi không có chuyển dạ. Rau bong gây ra thiếu oxy cho thai, chảy máu và có thể nguy cơ nặng cho cả mẹ và con.
- Thai kém phát triển: thai nhi có sự phát triển chậm hơn so với tuổi thai. Khoảng 40 % thai chết lưu có biểu hiện thai kếm phát triển. Cao huyết áp, đái đường khi mang thai là một vài trong những nguyên nhân chính.
- Nhiễm khuẩn: Nhiễm khuẩn là nguyên nhân của khoảng 10-25% thai chết lưu. Nhiễm khuẩn có thể ở bà mẹ, ở thai nhi, hay rau thai. Không phải tất cả các nhiễm khuẩn đều có dấu hiệu lâm sàng. Các nhiễm khuẩn dễ gây thai chết lưu nhất là toxoplasmosis hay rubella. Ngoài ra các bệnh lây qua đường tình dục như lậu, giang mai, hay Chlamydia cũng có thể là nguyên nhân.
- Các bệnh mãn tính ở bà mẹ: chiếm khoảng 10% các thai chết lưu. Bệnh nội tiết, cao huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận, rối loạn đông máu có thể là nguyên nhân thai chết lưu.
- Bất thường dây rau: khoảng 2-4% thai chết lưu. Có thể dây rau xoắn, thắt nút, hoặc cắm tại vị trí bất thường tại bánh rau.
- Các nguyên nhân hiếm gặp khác: chấn thương, bất đồng nhóm máu Rh của mẹ con.
Khi được phát hiện thai chết lưu, bác sĩ sẽ bàn bạc với sản phụ và gia đình về thời gian và phương thức đẻ. Hầu hết các sản phụ muốn cho thai ra sớm, tuy nhiên cũng có sản phụ muốn chờ đợi chuyển dạ tự nhiên. Thông thường chuyển dạ tự nhiên sẽ xảy ra trong vòng 2 tuần sau khi thai chết. Hiện tại, các phương pháp gây chuyển dạ cho sản phụ thai chết lưu là đơn giản và ít nguy hiểm.
Một số bước để đề phòng thai chết lưu: Trước hết, các phụ nữ có bệnh mãn tính cần phải được điều trị cẩn thận, ví dụ bệnh thận, cao HA, hay đái tháo đường. Tiếp theo, cần phải thử nhóm máu Rh cho sản phụ. Nếu sản phụ nhóm máu Rh âm, sản phụ cần được tiêm globulin miễn dịch khi thai khoảng 28 tuần. Trong quá trình theo dõi, các sản phụ được yêu cầu đếm cử động thai. Trong vòng 2 giờ có 10 cử động thai được xem như bình thường. Nếu số cử đọng thai ít hơn thế, người sản phụ cần được theo dõi tim thai bằng máy monitor sản khoa và siêu âm nhiều lần. Khi thai nghén có nguy cơ cao và tuổi thai có thể cho phép thai sống, BS chuyên khoa có thể cân nhắc lấy thai ra trước khi có dấu hiệu chuyển dạ.
Chuyển dạ
* Một thời điểm cũng rất quan trọng đối với người mẹ và em bé, đó là khi chuyển dạ. Khi bà mẹ mang thai chuyển dạ thì phải lưu ý những điều gì, thưa bác sĩ?
TS BS Nguyễn Công Nghĩa: Đáng tiếc là ở Việt Nam chưa có một nghiên cứu nào để nói rằng thời gian chuyển dạ diễn ra trong vòng bao lâu. Chúng ta cũng chỉ dựa trên những suy nghĩ rằng những bà mẹ lao động chân tay nhiều thì có khả năng chuyển dạ nhanh hơn so với những bà mẹ làm ở văn phòng. Tuy nhiên, điều đó không chắc đã chính xác.
Cũng chưa có cơ sở tuyệt đối nào để nói rằng không có một cuộc chuyển dạ nào thực sự nhanh đến độ trong vòng một hai tiếng đồng hồ. Trước thời gian chuyển dạ thực sự thường có những cơn co, những cơn co thường xuyên liên tục trong vòng 1, 2 tuần đầu, những cơn co đó chưa phải là những cơn co thật sự của chuyển dạ. Giai đoạn chuyển dạ thực sự phải có những dấu hiệu như sau:
-Thứ nhất là dấu hiệu của cơn co, ví dụ như cơn co kéo dài khoảng 10 - 15 giây và nó cứ kéo dài trong vòng 10 phút có khoảng từ 1 - 12 cơn co, đó là dấu hiệu của bắt đầu của chuyển dạ. Đó mới là dấu hiệu của sự bắt đầu thôi.
- Cùng với cơn co thì cổ tử cung sẽ được xoá mờ, và đầu thai nhi, ngôi của thai nhi làm cho cổ tử cung mở ra đồng thời dịch nhầy hồng.
Nói tóm lại chúng ta sẽ có hai dấu hiệu để bà mẹ nhận thấy sự chuyển dạ thực sự đó là cơn co và ra nhầy hồng. Bà mẹ phải dựa vào những dấu hiệu đó để xác định thời gian đến bệnh viện. Nếu đến quá sớm, hoàn toàn không cần thiết. Rất nhiều những bà mẹ khi mới bắt đầu có những cơn co như vậy, lại vào bệnh viện, sau đó đi khám và ngồi đợi và quay về; sau đó có khi có thể kéo dài 2 - 3 ngày và thậm chí đến khi vào trong bệnh viện rồi qua kiểm tra có một số bác sĩ nói rằng có chuyển dạ, một số bác sĩ nói không. Sau này người ta lại quy thành chuyển dạ kéo dài, và sử dụng một số cái biện pháp kích thích chuyển dạ. Những việc đó làm tăng khả năng bà mẹ phải mổ lấy thai nhiều hơn.
Do đó, khi các bà mẹ thấy rằng trong vòng 10 phút, có khoảng từ 2 đến 3 cơn co; hoặc ra nhiều nhầy hồng, vỡ nước ối thì hãy nên đến bệnh viện. Đặc biệt trường hợp khi có nước ối ra thì phải vào ngay bệnh viện.
Chúng ta không phải lo đến bệnh viện quá muộn bởi vì khi các bạn phải đau dữ dội vào khoảng cơn co tần số 3, tấn số 4, lúc đó thì cổ tử cung mở 3, 4 phân, thì lúc đó hoàn toàn đủ thời gian để cho bà mẹ đi đến một cơ sở y tế
Dinh dưỡng và chăm sóc thai nhi
* Trong thời gian mang thai, theo quan niệm dân gian, nhiều người nói rằng bà mẹ không nên ăn một số loại thực phẩm như rau mồng tơi, ốc, cua… vì sẽ khiến em bé sau này sẽ có nhiều dãi, rớt. Vậy điều này có đúng hay không và các bác sĩ có lưu ý gì về chế độ dinh dưỡng với các bà mẹ?
ThS BS Vũ Hoàng Yến: Theo chúng tôi, những quan niệm như thế này thường được truyền khẩu từ đời này sang đời khác, từ bà truyền cho mẹ, rồi cho con gái nhưng không có một kiểm nghiệm nào rõ ràng.
Chúng tôi thấy rằng trong qúa trình mang thai, điều quan trọng nhất đối với các bà mẹ là ăn uống đầy đủ chất dinh dưỡng, không nên quá kiêng khem với một số loại thực phẩm như cua, cá, ốc vì thực ra những thực phẩm này cung cấp rất nhiều canxi cần thiết cho cả bà mẹ và thai nhi.
* Còn về vai trò của Axit folic với thai nhi?
TS BS Nguyễn Công Nghĩa: Hãy coi acid folic là một loại vitamin sống còn cho thai nghén. Tất cả các sản phụ được khuyên sử dụng acid folic để phòng tránh khuyết tật ống thần kinh. Khuyết tật ống thần kinh của thai nhi phát sinh rất sớm, trước khi người phụ nữ nhận ra mình có thai, vì vậy người phu nữ cần dùng thuốc trước khi có thai khoảng 2 tháng và trong 3 tháng đầu thai nghén. Acid folic có ở trong một số loại rau lá sẫm hay đậu, tuy nhiên số lượng từ thức ăn là hoàn toàn không đủ. Chính vì vậy, người phụ nữ cần sử dụng viên đa vitamin hay viên acid folic với liều 0.4 mg mỗi ngày.
Tại nhiều nước, acid folic được bổ sung trực tiếp vào một số bột ngũ cốc hay sữa dành cho phụ nữ mang thai. Nếu người phụ nữ đã có 1 con trước mắc khuyết tật ống thần kinh, liều dùng acid folic để phòng chống trong lần này phải cao gấp 10 lần liều thông thường. Lúc đó, người phụ nữ phải sử dụng viên chỉ có acid folic bởi liều cao của các vitamin khác trong viên đa vitamin có thể gây nguy hiểm cho thai.
Một số câu hỏi cụ thể
** Em siêu âm thai tuần thứ 22, chiều dài xương đùi có 41mm, BS kết luận xương đùi ngắn. Xin hỏi con em bị làm sao, có phải bị lùn không? Cả nhà em ai cũng cao. (Vân Thanh, 25 Nguỵ Như Kon Tum, Hà Nội).
Ths BS Vũ Hoàng Yến: Với các chỉ số bạn đưa ra, theo tôi là ở khoảng chấp nhận được chứ không phải xương đùi ngắn. Còn sau này em bé có bị lùn hay không thì còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác ví dụ như tiền sử gia đình, chế độ ăn của em bé sau khi sinh để phát triển chiều cao. Với kết quả siêu âm này thì bạn không nên quá lo lắng.
ThS BS Vũ Hoàng Yến
** Em nghe nói nếu siêu âm xương mũi ngắn là con bị “đao”, đúng không ạ? (T.K 250 La Thành, Hà Nội)
Ths. BS Vũ Hoàng Yến: Xương mũi ngắn là con bị đao là không hoàn toàn chính xác. Bởi đây chỉ là một yếu tố trong bệnh cảnh đao của em bé. Ngoài ra, để chẩn đoán chắc chắn em bé có bị đao hay không thì các bác sĩ không chỉ dựa vào chỉ số đo xương sống mũi mà người ta phải dựa vào nhiều biểu hiện khác như: đo khoảng sáng sau gáy em bé lúc tuổi thai 12-13 tuần, rồi cho làm Triple Test, đo khoảng cách hai đồng tử của em bé (gần, xa hay bình thường) và xem em bé có bị bệnh tim hay không… Nếu còn nghi ngờ thì các bác sĩ còn yêu cầu phải chọc ối để làm xét nghiệm bộ nhiễm sắc thể của em bé thì mới kết luận em bé có bị đao hay không. Nếu chỉ dựa vào chiều dài xương sống mũi thì không bác sĩ nào có thể kết luận được.
** Con em được 14 tuần 5 ngày e siêu âm 4D độ dày da gáy là 2,6mm liệu có vấn đề gì không ạ? (144 Trần Phú, Nha Trang, Khánh Hoà)
Ths BS Vũ Hoàng Yến: Từ 14 tuần trở đi các bác sĩ sẽ đo độ dày da gáy của em bé. Nếu em bé có độ dày da gáy là 2,6mm thì tôi cũng khuyên bạn nên làm một xét nghiệm sàng lọc nữa (triple test) để kết hợp hai kết quả này thì bác sĩ sẽ đưa ra kết luận cho thai nhi của bạn. Và bạn có cần phải chọc ối hay không thì lúc đó bác sĩ sẽ giúp bạn.
** Xét nghiệm máu để làm gì? Em mang thai tháng thứ 5, nghe nói đến tháng thứ 7 phải xét nghiệm máu. Em rất sợ lấy máu. Nếu em đi đẻ ở Nhà hộ sinh thì chắc không phải xét nghiệm máu? (Tú Lan, 68 Hàm Long, Hà Nội)
TS BS Nguyễn Công Nghĩa: Tôi không rõ ý bạn muốn nói ở đây xét nghiệm máu để làm gì. Nhưng trong quá trình có thai thì xét nghiệm máu là việc cần thiết, bởi người ta sẽ cho bạn biết về công thức máu, máu chảy, máu đông, huyết sắc tố của mẹ… để xác định bà mẹ có khả năng thiếu máu không, máu trong cơ thể mẹ như thế nào. Ngoài ra, các bác sĩ còn tiến hành một số xét nghiệm khác như HbsAg để xem có mang virus viêm gan không hay xét nghiệm HIV xem có dương tính hay không, hoặc xét nghiệm RH của mẹ là âm hay dương. Ngoài ra, nếu có bệnh mãn tính hoặc nghi ngờ hơn thì người ta sẽ làm các xét nghiệm máu chức năng gan, chức năng thận… Tất cả những xét nghiệm đó để bảo đảm bà mẹ có một sức khoẻ tốt khi mang thai. Cho nên, việc xét nghiệm máu là cần thiết. Thực ra, để làm tốt hơn nữa thì trong quá trình mang thai, mỗi bà mẹ phải làm xét nghiệm máu 2 lần.
Nhà hộ sinh do một số điều kiện mà người ta chưa làm hết các xét nghiệm nhưng họ vẫn làm các xét nghiệm cơ bản, ngay cả khi các bạn đi sinh ở nhà hộ sinh.
** Em mang thai được 20 tuần rồi mà em cũng không thấy thai máy gì cả, thế có sao không hả bác sĩ? (Minh Phương, phố Cát Dài, Hải Phòng)
TS BS Nguyễn Công Nghĩa: Đây là câu hỏi rất hay, bởi các bà mẹ cũng nên hiểu thông thường vào khoảng 15-16 tuần thai bắt đầu có các cử động trong bụng mẹ mà bà mẹ cảm nhận thấy, giúp bà mẹ biết rằng đó là dấu hiệu sống còn của thai nhi. Người ta có thể theo dõi cử động đó để biết thai tốt hay xấu trong thời gian mang thai. Nếu thai đã 20 tuần mà không có cử động gì mà bạn không cảm nhận được nó thì có thể có nhiều lý do. Việc đầu tiên phải nghĩ tới là thai đã hỏng. Cho nên bằng rất nhiều xét nghiệm khác nhau bạn phải khẳng định rằng thai đó còn sống (hoặc siêu âm). Nhưng có đôi khi, có những thai cử động mà bà mẹ không cảm nhận được vì thành bụng bà mẹ dày, tử cung nằm ở phía sau…Hoặc do lượng nước ối không được nhiều nên thai cử động mà cảm nhận của bà mẹ không rõ ràng.
** Em có thai 13 tuần Em co thai 13 tuần nhưng lại bị nấm âm đạo. Em không muốn dùng thuốc vì sợ ảnh hưởng đến thai nhi. Em nên làm gì? (Thanh Thư, Cổ Nhuế, Từ Liêm, Hà Nội)
Ths BS Vũ Hoàng Yến: Trong quá trình có thai, nếu sử dụng thuốc diệt nấm các bác sĩ đều phải rất thận trọng và có chỉ định rõ ràng, nhất là khi tuổi thai của em mới được 13 tuần. Tôi khuyên em nên đến bệnh viện khám phụ khoa và làm xét nghiệm xem mức độ nhiễm nấm của em như thế nào và bác sĩ sẽ cho thuốc.
** Em có thai tháng thứ 8, chan phù to, đi xét nghiệm thấy kết quả Glucose (-); Protein(++); acituric(+++). Em phải làm thế nào bây giờ? (Thuỷ Minh Phương, Gia Thuỵ, Gia Lâm, Hà Nội).
Ths BS Vũ Hoàng Yến: Theo những thông số mà em cung cấp thì chúng tôi nghĩ tới nhiều khả năng là có thể em bị tiền sản giật. Chúng tôi khuyên là em nên đến bệnh viện để khám vì ngoài xét nghiệm nước tiểu em cần đo huyết áp để xem em có bị cao huyết áp không. Nếu em đến bệnh viện mà phát hiện cả phù và cao huyết áp thì phải nhập viện.
** Tôi có thai được hơn 15 tuần, tôi đi xét nghiệm triple test và kết quả như sau: Trisomy 18 là: 1:50 Nguy cơ mắc down: 1:816 Nguy cơ mắc down theo tuổi mẹ: 1:580 Nguy cơ dị tật ống thần kinh: 1:4695 BS nói là nguy cơ mắc trisomy 18 là cao. BS cũng hẹn sau đó phải đi chọc ối. Tôi lo quá đi mất. Bác sĩ bớt chút thời gian trả lời cho tôi: Làm sao để cứu con mình đây?
Ths BS Vũ Hoàng Yến: Theo kết quả Triple test của chị thì nguy cơ trisomy 18 là cao. Theo chúng tôi chị nên đến bệnh viện và chọc ối để các bác sĩ có thể khẳng định là em bé của chị có đúng là bị trisomy 18 hay không.
Tôi nhắc lại là triple test chỉ có tác dụng sàng lọc chứ không phải là khẳng định. Dựa vào kết quả này người ta chỉ hướng đến là có khả năng em bé của chị bị trisomy 18. Câu trả lời chắc chắn là phải dựa vào kết quả chọc ối.
** Tôi đang muốn có em bé. Trước và trong khi mang thai tôi cần hoặc nên bổ sung những loại thuốc gì để cho thai nhi phát triển tốt. Chân thành cảm ơn bác sĩ. (poeme – 32 tuổi)
TS BS Nguyễn Công Nghĩa: Trong quá trình mang thai, ngoài Axit Forlic là cực kỳ quan trọng, còn các thứ thuốc sử dụng khác thì gần như không mang ý nghĩa gì nhiều lắm. Lời khuyên cho các bạn chủ yếu là cho ăn uống, chế độ làm việc, luyện tập… chứ không phải về thuốc. Đừng bao giờ các bạn nghĩ rằng, sử dụng thuốc có thể làm cho con mình thông minh hơn, phát triển và khoẻ hơn. Nếu các bạn sử dụng thuốc sai thì nguy cơ sẽ cao hơn rất nhiều so với những cái mà có khả năng mang lợi cho các bạn.
** Tôi đang có thai ở tháng thứ 7 nhưng vẫn chưa có sữa non. Liệu tôi có phải tôi sẽ không có sữa cho con bú không? Tôi ăn uống đầy đủ, mẹ tăng cân 11kg nhưng thai tăng ít,thai 27 tuần mà em bé chỉ 870g có phải là quá bé không? Cần ăn như thế nào để em bé tăng cân nhanh? (Thu Hằng)
Ths BS Vũ Hoàng Yến: Có những thai phụ từ tháng thứ 7 bắt đầu có dấu hiệu tiết sữa non, nhưng không phải 100% thai phụ có dấu hiệu này. Vì thế, bạn đừng quá lo lắng là có đủ sữa cho con sau này không.
Bạn có thai tháng thứ 7 mà tăng 11kg là tốt vì theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới thì quá trình mang thai, một bà mẹ nên tăng từ 13-14kg, nếu tăng quá nhanh, quá nhiều thì sẽ không tốt cho mẹ và thai nhi.
Về trọng lượng của em bé, chúng ta chỉ quan tâm đến trọng lượng của bé ở tuổi thai 32 tuần trở đi để xem em bé phát triển có bình thường, có nguy cơ suy dinh dưỡng hay không… để có dinh dưỡng bổ sung. Còn trước 32 tuần trọng lượng của em bé không phải là yếu tố quá lo lắng.
* Cách đây 2 tuần em đi khám thai, BS nói em bị thiếu nước ối, phải chọc dò xét nghiệm và hẹn tuần trước quay lại (tức là sau 1 tuần nữa). Nhưng em sợ quá, nên vẫn chưa quay lại. Em bị làm sao? Chọc dò nước ối là làm như thế nào, có đau đớn lắm không? Liệu em có giữ được thai nhi không? (Mai Hương, 151 Xuân Thuỷ, Cầu Giấy, Hà Nội)
ThS BS Vũ Hoàng Yến: Rất tiếc là em không nói rõ tuổi thai của em là bao nhiêu tuần, thế nhưng một trong những cái yếu tố lo lắng là thai có bị dị tật về nhiễm sắc thể hay không là thiểu ối, tức là ối ít, và khi mà bác sĩ khuyên là nên chọc ối, tức là bác sĩ muốn lấy một chút nước ối ra để xét nghiệm xem liệu cái thai có phải có vấn đề về nhiễm sắc thể hay không? Chọc ối là như thế nào, các bác sĩ sẽ dùng một cái kim rất là nhỏ và dưới hướng dẫn của siêu âm, bác sĩ sẽ chọc cái kim đấy qua thành bụng của bà mẹ và lấy vào tận trong buồng ối, và lấy một chút nước ối ra. Sau khi lấy nước ối ra thì chúng tôi sẽ gửi cho bộ môn di truyền của Đại học y Hà Nội và nuôi cấy các tế bào của em bé và sau đó sẽ phân lập cái bộ nhiễm sắc thể của em bé để khẳng định là liệu em bé có vấn đề về NST hay không. Cái chọc dò nước ối này, về mức độ đau thì rất nhiều bệnh nhân có nói lại là chấp nhận được, và nó chỉ như là cái mũi tiêm, tiêm bình thường thôi, thế còn sau đó thì có giữ được thai hay không, thì còn phải tuỳ vào kết quả của cái sự phân lập NST và bác sĩ sẽ trao đổi trực tiếp với bệnh nhân. Còn có một tỷ lệ sau khi chọc ối xong, có một tỷ lệ rất là nhỏ là có nguy cơ bị sảy thai, hay là bị nhiễm trùng, hay là bị chảy máu này kia, nhưng mà tất cả những cái nguy cơ đấy rất là nhỏ và chúng ta có thể khắc phục được. Bạn nên quay trở lại với bác sĩ. Dù bạn có chọc ối hay không chọc ối, thì vẫn nên quay lại gặp bác sĩ, trao đổi, và chúng ta sẽ cùng tìm ra một cái quy trình để theo dõi thai cho bạn.
* Em có thai 30 tuần, siêu âm thấy rau tiền đạo. Nghe nói rau tiền đạo khi đẻ rất nguy hiểm, thế em cần phải làm thế nào? (Hải Măng, Bắc Giang)
TS BS Nguyễn Công Nghĩa: Nếu chính thức chuẩn đoán là rau tiền đạo, thì có thể nói đó là một trong những tai biến nghiêm trọng nhất của bên sản khoa, thông thường có nghĩa là rau tiền đạo của bạn bám vào mặt trước của tử cung, nếu mà bám vào mặt trước và che vào lỗ trong của tử cung. Ví dụ khi mà bám thấp xuống, cách cổ tử cung vào khoảng ít nhất là 2 cm, chẳng hạn như vậy thì người ta quy định là rau tiền đạo, rau tiền đạo, nếu mà nó bám qua cổ tử cung nữa thì gọi là rau tiền đạo trung tâm, nó hoàn toàn che kín đường ra của thai nhi. Nếu mà bạn bị rau tiền đạo thì thường xuyên có những trường hợp ra máu liên tục, và nó không liên quan đến cơn co. Hiện tượng ra máu liên tục và kéo dài, và có những trường hợp ra máu rất trầm trọng.
Bị rau tiền đạo bắt buộc phải nhập viện. Bên cạnh đó buộc phải chấp nhận một điều rằng, rất có thể cái thai đó sẽ không phát triển được đến đúng thời điểm mà chúng ta mong muốn, có thể chúng ta sẽ phải lấy thai ra rất sớm khi mà lượng chảy máu ra nhiều. Theo chúng tôi bạn cần đến các cơ sở như bệnh viện tuyến tỉnh mới có thể xử trí được rau tiền đạo; cho nên bạn nên nhập viện lập tức.
* Tôi 36 tuổi, mang thai lần đầu, nay được 18 tuần, làm Triple test thì kết quả là nguy cơ Tríomy 21 = 1/332, bác sĩ bảo có nguy cơ. Tôi đang rất lo lắng… Cái thai này tôi có được cũng rất khó khăn, nhưng liệu có nên cố giữ? (Bích Phượng – phố Lý Bôn, Thành phố Thái Bình)
Ths BS Vũ Hoàng Yến: Triptest chỉ có tác dụng sàng lọc, nghĩa là trong một quần thể các phụ nữ có thai thì nó chỉ nói rằng là có một số trong cái quần thể đấy nghi ngờ là bị bất thường về NST chứ cái triptest này bản thân nó không khẳng định được là cái thai có bị bất thường NST hay không. Cho nên là cái kết quả là 1/250 trở xuống tức là nhỏ hơn 1/250 thì lúc đấy chúng ta mới bắt đầu lo lắng, và lúc đấy bác sĩ sẽ khuyên là cần phải chọc ối, thì lúc đấy cần phải siêu âm, theo dõi, còn tôi nghĩ là với kết quả nguy cơ trisomy 21 là 1/332 thì cũng không có gì phải lo lắng cả. Lời khuyên của tôi là chị không nên quá lo lắng về trường hợp này mà theo tôi chị nên đi siêu âm, nên đi khám thai định kỳ và qua đó quan trọng nhất là thời điểm từ 22 – 23 tuần để mà khảo sát, để mà phát hiện các dị tật của thai.
* Em có thai 8 tuần, đi khám BS cho uống thuốc Turinal và Utrogestan. Thuốc này là thuốc gì, chưa được 3 tháng thì có nên uống không ạ, em nghe nói thai trên 3 tháng mới dùng các thứ thuốc? (N.T.T.G – thành phố Hải Dương).
TS BS Nguyễn Công Nghĩa: Bạn không nói rõ tại sao người ta lại cho chỉ định các thuốc này ví dụ việc sử dụng các thuốc này là do điều kiện sử dụng như sau: Ví dụ như là tiền sử của Côrame, của sản phụ này sảy thai liên tiếp, thì mới có chỉ định này. Thuốc Turinal và Utrogestan là thuốc nội tiết hỗ trợ cho quá trình mang thai, nhưng bình thường, hầu như các bà mẹ mang thai không thiếu loại hoóc môn này, lượng nội tiết này cho nên trong một số trong trường hợp đặc biệt thì BS mới chỉ định sử dụng Turinal và Utrogestal thôi, còn những thai bình thường mà chỉ định thuốc này thì tôi cho rằng thứ nhất nó rất là thừa, thứ hai là có thể gây ra những rối loạn nội tiết tiếp theo cho sản phụ. Bạn nên liên hệ lại và hỏi rõ bác sĩ của bạn về những thuốc này.
* Tháng trước em không biết mình có thai nên đã đi chụp Xquang chân sau khi em bị ngã để xem xương có bị gì không. Cuối cùng bây giờ mới biết có thai thì có ảnh hưởng không? (Hoàng Lê, Yên Phụ, Ba Đình, Hà Nội)
ThS BS Vũ Hoàng Yến: Theo lời khuyên của các bác sĩ từ trước đến nay, thai phụ có thai trong 3 tháng đầu, hạn chế đến mức tối đa có thể được chụp Xquan. Còn nếu như bắt buộc phải chụp thì cái vùng bụng của bà mẹ, tức là cái vùng mà dạ con phải được có cái tấm chì để che chắn, để bảo vệ để cho tia X không ảnh hưởng đến em bé bởi vì tia X trong 3 tháng đầu tiên của thai kỳ nó sẽ phá huỷ, nó làm biến đổi, các cấu trúc của các bộ phận trong cơ thể của em bé, ví dụ như não, ví dụ như tim thành ra là người ta khuyên là phải giữ thận trọng khi mà chụp Xquang. Nếu bạn ở Hà Nội thìbạn nên đến bệnh viện phụ sản Hà Nội gặp tôi và chúng ta sẽ thảo luận với nhau là khi bạn chụp Xquang chân thì thai của bạn được bao nhiêu tuần tuổi, và tôi sẽ có những lời khuyên cụ thể./.