Căng thẳng quan hệ Mỹ - Trung

Quan hệ hai nước lại nóng lên, ảnh hưởng không nhỏ đến các hợp tác về kinh tế và an ninh. Quan trọng hơn, các hợp đồng bán vũ khí này có nguy cơ làm gia tăng chạy đua vũ trang.

Kế hoạch bán vũ khí cho Đài Loan được Lầu Năm Góc công bố ngày 29/1/2010 gồm các tên lửa Patriot và máy bay trực thăng chiến đấu Black Hawk trị giá 6 tỉ USD. Thương vụ trên nằm trong gói vũ khí trị giá khoảng 6,5 tỷ USD được phê chuẩn dưới thời cựu Tổng thống George W. Bush cuối năm 2008. Phía Mỹ lần này chưa đáp ứng yêu cầu mua máy bay chiến đấu hiện đại F-16 của Đài Loan, nhưng một hợp đồng nâng cấp các máy bay F-16 sẽ là ưu tiên chính của Hội đồng kinh doanh Mỹ - Đài Loan trong mua bán thiết bị quốc phòng năm 2010.

Trong khi phía Mỹ cho rằng, thoả thuận bán vũ khí cho Đài Loan là “góp phần duy trì an ninh và ổn định ở hai bờ Eo biển Đài Loan” - theo như lời của người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Laura Tischler, thì Trung Quốc khẳng định việc Mỹ công bố thương vụ bán vũ khí cho Đài Loan là sự can thiệp thô bạo vào công việc nội bộ của Trung Quốc.

Một ngày sau công bố của Lầu Năm Góc, Trung Quốc đã triệu tuỳ viên quân sự Mỹ tại Bắc Kinh tới để phản đối. Và cũng trong ngày hôm đó, Bắc Kinh quyết định đình chỉ hoạt động giao lưu quân sự đã được lên kế hoạch giữa quân đội 2 nước. Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 30/1 cũng tuyên bố Bắc Kinh sẽ trừng phạt các công ty Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan, đồng thời khẳng định thương vụ này giữa Mỹ và Đài Loan sẽ ảnh hưởng đến quan hệ hợp tác Trung - Mỹ trong các vấn đề quốc tế quan trọng.

Đây không phải là lần đầu tiên Trung Quốc phản ứng như vậy. Còn nhớ lô vũ khí Mỹ bán cho Đài Loan lần gần đây nhất, được công bố tháng 10/2008, cũng đã dẫn tới việc Trung Quốc quyết định đình chỉ các quan hệ quân sự với Mỹ trong một thời gian khá dài. Các mối liên hệ quân sự giữa Trung Quốc và Mỹ được nối lại vào cuối tháng 2/2009 với một cuộc gặp ở Bắc Kinh giữa Phó trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ David Sedney và Cục trưởng Cục Đối ngoại của Bộ Quốc phòng Trung Quốc Tiền Lợi Hoa. Còn phiên thứ 10 của cuộc tham vấn quốc phòng Mỹ - Trung diễn ra ở Bắc Kinh chỉ được tổ chức vào tháng 6/2009 sau nhiều tháng trì hoãn. Tại đây, phái đoàn Trung Quốc đã gọi các hợp đồng bán vũ khí của Mỹ cho Đài Loan là rào cản lớn đối với việc cải thiện quan hệ quốc phòng hai nước.

Lần này, mặc dù thương vụ trên vẫn nằm trong kế hoạch cung ứng vũ khí đã được ký kết giữa Mỹ và Đài Loan, nhưng dường như nó đi ngược lại những gì mà Tổng thống Mỹ Barack Obama đã tuyên bố trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc tháng 11/2009. Còn nhớ, trong chuyến thăm này, ông B.Obama đã tuyên bố “hoan nghênh sự phát triển một cách hoà bình các mối quan hệ giữa hai bờ eo biển Đài Loan”. Ông B.Obama và Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào đã ký một tuyên bố chung trong đó khẳng định “hai bên sẽ có các bước đi cụ thể để phát triển mối quan hệ quân sự ổn định và tin cậy trong tương lai”.

Việc Bộ Quốc phòng Mỹ loan báo phi vụ bán vũ khí ngày 29/1 vừa qua chỉ có thể hiểu là Mỹ vốn từ lâu là nhà cung cấp vũ khí lớn cho Đài Loan và Mỹ không muốn mất thị trường béo bở này, cũng như muốn giữ Đài Loan như con chủ bài trong quan hệ với Trung Quốc. Trong bối cảnh quan hệ Trung - Mỹ gặp nhiều thách thức do bất đồng trong nhiều vấn đề, việc Mỹ tiếp tục bán vũ khí cho Đài Loan sẽ ảnh hưởng lớn đến quan hệ kinh tế, an ninh và đáng lo ngại hơn là nó góp phần làm gia tăng chạy đua vũ trang giữa hai bờ eo biển Đài Loan./.

Đoàn Thị Trung (Báo TNVN)