Chấp nhận đàm phán, Iran muốn "câu giờ"?

•  Iran sẽ “mặc cả” bằng thành tựu hạt nhân mới
• Iran chính thức công bố thành tựu hạt nhân mới

Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu bày tỏ lạc quan một cách thận trọng vào thứ Sáu (17/2) về triển vọng rằng Iran có thể sẵn sàng tham gia cuộc đàm phán mới với các cường quốc, nhưng nhấn mạnh rằng bất kỳ cuộc đàm phán nào cũng phải tập trung vào vấn đề hạt nhân.

Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton và Ngoại trưởng EU Catherine Ashton nói với các phóng viên rằng bức thư gần đây của Iran có thể đánh dấu một bước tiến mới.

"Chúng tôi nghĩ rằng đây là một bước quan trọng và chúng tôi hoan nghênh những bức thư đó," Clinton nói trong một cuộc họp chung với Ashton. Bà nhấn mạnh rằng các cường quốc vẫn đang xem xét phản ứng chính thức của họ để phản hồi với Tehran.

Bà Catherine Ashton và Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton (ảnh: AFP)

Bà Ashton, người đại diện nhóm "G5 +1" (bao gồm Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức) phụ trách vấn đề Iran, cho rằng bức thư cho thấy “khả năng Iran có thể sẵn sàng đàm phán". Bức thư của Iran gửi đến bà Ashton, đề xuất nối lại các cuộc đàm phán bị đình trệ và cho biết Tehran sẽ có "sáng kiến ​​mới" mang đến bàn thảo.

Tuy nhiên, bức thư ngắn gọn không đưa ra một đề xuất cụ thể nào, để lại một dấu hỏi nghi vấn liệu Tehran đã sẵn sàng đàm phán về vấn đề hạt nhân của mình hay chưa.

Ngoại trưởng Hillary Clinton, cho biết bức thư của Iran "xác nhận và chấp nhận" điều kiện của phương Tây rằng đàm phán bắt đầu với thảo luận về chương trình hạt nhân của nó.

"Chúng ta phải đảm bảo rằng, nếu chúng ta quyết định tiếp tục, chúng ta phải thấy  nỗ lực của Iran cho cuộc thảo luận, để chúng ta đạt được kết quả Iran trở lại tuân thủ các nghĩa vụ quốc tế của họ", bà Clinton cho biết.

Đàm phán đề trì hoãn?
Hoa Kỳ và các đồng minh nghi ngờ Iran đang tìm cách để phát triển khả năng vũ khí hạt nhân dưới “mác” năng lượng hạt nhân dân sự, và tin rằng Tehran đã sử dụng cuộc đàm phán để có thêm thời gian, chứ không phải để đạt thỏa thuận.

Iran nói rằng nước này đang làm giàu uranium vì mục đích dân sự. Trong khi đó các quan chức phương Tây lại nghi ngờ rằng Iran chấp nhận đàm phán chỉ để có thêm thời gian cho chương trình làm giàu uranium.

Đó là lý do tại sao Ngoại trưởng Mỹ Hillary Rodham Clinton nói rằng Iran chấp nhận lời mời đàm phán trong khi lại có những dấu hiệu nghiêm trọng về hoạt động hạt nhân.

Tổng thống Iran Ahmadinejad tuyên bố, Iran đã đạt được những thành tựu hạt nhân mới

Ngoại trưởng Pháp Alain Juppe cho biết vào thứ Năm (16/2) rằng trong chuyến thăm sắp tới (20-21/2) tới Iran, các quan chức cơ quan giám sát hạt nhân hàng đầu của Liên Hợp Quốc sẽ giúp xác định liệu Tehran có nghiêm túc về việc giải quyết mối quan tâm quốc tế hay không.

Nhóm nghiên cứu của Liên Hợp Quốc, đứng đầu là Chánh Thanh tra của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), một lần nữa sẽ cố gắng xác minh những giải trình của Iran, sau 3 năm “dậm chân tại chỗ”, thúc đẩy điều tra của IAEA về việc Tehran nghiên cứu những cách thức tinh vi để chế tạo bom nguyên tử.

Theo một báo cáo của IAEA trong tháng 11/2011 nghi ngờ về hoạt động hạt nhân của Iran, Hoa Kỳ và EU đã thông qua lệnh trừng phạt đóng cửa ngành công nghiệp dầu mỏ xuất khẩu của Iran.

“Lệnh trừng phạt” vào dầu mỏ của Iran sẽ có hiệu lực vào tháng 7/2012, tiếp theo sẽ là một loạt các biện pháp trừng phạt kinh tế khác mà các quan chức phương Tây đang đặt áp lực chưa từng có vào nền kinh tế của Iran.

Điều gì sẽ xảy ra nếu Iran có bom?
Gặp bà Hillary Clinton tại Bộ Ngoại giao hôm thứ Sáu, bà Catherine Ashton đã đưa ra đánh giá các cam kết của Iran. "Có một khả năng tiềm tàng mà Iran có thể sẵn sàng để bắt đầu các cuộc đàm phán", bà Ashton nói. "Chúng tôi sẽ tiếp tục thảo luận và đảm bảo những nội dung mà chúng ta đang tìm kiếm".

Bà Hillary Clinton hôm thứ Sáu nói rằng Hoa Kỳ và các đồng minh sẽ yêu cầu đảm bảo rằng Iran đang chuẩn bị để đáp ứng "nghĩa vụ quốc tế", hạn chế sự phát triển hạt nhân của mình cho mục đích dân sự.

"Chúng tôi phải được đảm bảo", Clinton nói “rằng nếu chúng ta tiếp tục đàm phán, chúng ta phải thấy được nỗ lực của Iran để bàn thảo, để làm việc cho đến khi chúng tôi đã đạt được một kết quả Iran trở lại phù hợp với nghĩa vụ quốc tế của họ".

Cuộc đàm phán gần đây nhất với Iran trong tháng 1/2011 và đã không đạt được bất kỳ sáng kiến ​​nghiêm túc nào để giải quyết mối quan tâm về chương trình hạt nhân kể từ tháng 10/2009.

IAEA đã cố gắng trong nhiều năm để được truy cập đầy đủ đến các cơ sở hạt nhân và các văn bản liên quan của Iran.

IAEA nói rằng tổ chức này có bằng chứng rằng Iran không hạn chế phát triển hạt nhân của mình, mặc dù theo tuyên bố của Tehran là “vì mục đích hòa bình”, nhưng nước này thúc đẩy nghiên cứu và phát triển song song trong các ứng dụng quân sự.

Bà Hillary Clinton và bà Catherine Ashton tại cuộc họp báo chung (Nguồn: Reuters)

Các nước phương Tây lo lắng về những tiến triển trong làm giàu uranium của Iran, và đặc biệt là về kho dự trữ ngày càng tăng, nếu  uranium đã được làm giàu tới độ tinh khiết cao, có thể được sử dụng để cung cấp nhiên liệu cho vũ khí hạt nhân.

Tuy nhiên, phương Tây cũng thấy rằng những biện pháp trừng phạt kinh tế ngày càng khắc nghiệt đang bắt đầu tác động đến nền kinh tế Iran. Đó là mục đích của các lệnh trừng phạt, cho phép các quan chức phương Tây "thận trọng" về lời đề nghị đàm phán của Iran cho đến khi họ nhận được những gì họ muốn.

Trong lá thư của mình gửi sang EU, Trưởng đoàn đàm phán hạt nhân của Iran Saeed Jalili nói rằng, đất nước ông sẵn sàng đối thoại một loạt các vấn đề khác nhau, sẵn sàng hợp tác xây dựng và hướng tới tương lai. “Iran sẽ có những sáng kiến mới trong vòng đàm phán này”, nhưng không đưa ra chi tiết cụ thể gì về những "sáng kiến ​​mới"./.