Dưới đây là những hiện tượng ở đại dương mà đến nay con người vẫn chưa thể tìm ra lời giải.

Vì sao cá voi sát thủ săn giết cá mập trắng khổng lồ?

Một hiện tượng kỳ lạ đang diễn ra ngoài khơi Nam Phi. Kể từ năm 2017, nhiều xác cá mập trắng lớn dạt vào bờ với phần gan bị xé toạc. Câu hỏi đặt ra là: điều gì đã giết chết những kẻ săn mồi đứng đầu chuỗi thức ăn này?

Nhiều báo cáo trong những năm qua cho thấy các vụ việc trùng hợp với sự xuất hiện của một cặp cá voi sát thủ đực có tên là Port và Starboard. Trong quá trình săn mồi, cá voi sát thủ sẽ lật ngửa cá mập để khiến nó rơi vào trạng thái bất động như bị thôi miên, sau đó xé bụng và ăn phần gan. Hành vi này làm dấy lên nhiều lo ngại về tác động đối với hệ sinh thái biển trong khu vực, khi có bằng chứng cho thấy cá mập trắng đang rời bỏ vùng biển này để tránh các cuộc tấn công.

Tuy nhiên, điều khiến giới khoa học băn khoăn là vì sao cá voi sát thủ lại bắt đầu săn cá mập trắng. Giới nghiên cứu từ lâu đã biết chúng là loài săn mồi có tính chuyên biệt cao. Tại nhiều khu vực khác nhau trên thế giới, có những quần thể chỉ săn cá, hải cẩu hoặc cá mập.

“Trước đây, cá voi sát thủ đến Nam Phi chủ yếu để săn cá heo. Nhưng đến năm 2015, chúng lần đầu được ghi nhận săn cá mập bảy mang, trước khi chuyển sang săn cá mập trắng vào năm 2017”, bà Leigh de Necker, nhà sinh vật biển kiêm trợ lý nghiên cứu cấp cao thuộc Dự án Bảo vệ Cá mập và Cá đuối của Wildtrust, cho biết.

Theo bà: “Chúng tôi chưa biết vì sao những 'chuyên gia săn cá mập' này lại xuất hiện ở đây và khoa học hiện chưa theo kịp tốc độ thay đổi của hiện tượng. Có nhiều giả thuyết, nhưng chưa có bằng chứng khoa học xác thực. Một số ý kiến cho rằng hoạt động đánh bắt thủy sản đã làm suy giảm nguồn thức ăn tự nhiên của cá voi sát thủ, buộc chúng phải thay đổi khu vực săn mồi. Nhưng cũng có thể chúng phát hiện đây là một địa điểm giàu tài nguyên nên quyết định ở lại”.

Nước trên Trái Đất đến từ đâu?

Hành tinh xanh của chúng ta có khoảng 70% diện tích bề mặt là đại dương, tương đương khoảng 360 triệu km vuông, với độ sâu trung bình 3.682 mét, tạo nên môi trường sống lớn nhất trên Trái Đất. Dù nhìn theo cách nào, đó cũng là một lượng nước khổng lồ. Tuy nhiên, điều đáng kinh ngạc là dù biết Trái Đất hình thành cách đây khoảng 4,5 tỷ năm, giới khoa học vẫn chưa thể xác định chính xác nguồn gốc của toàn bộ lượng nước này. Các nhà khoa học hiện đưa ra một số giả thuyết chính.

“Về cơ bản, có thể chia các giả thuyết thành hai nhóm. Giả thuyết thứ nhất cho rằng Trái Đất hình thành trong một khu vực không gian vốn đã tồn tại đá và nước dưới một dạng nào đó. Giả thuyết thứ hai cho rằng Trái Đất ban đầu quá nóng để nước có thể tồn tại. Toàn bộ lượng nước hiện nay được đưa tới sau khi hành tinh hình thành, thông qua các thiên thể khác trong Hệ Mặt Trời”, Tiến sĩ Helena Bates, nhà nghiên cứu sau tiến sĩ về khoa học thiên thạch tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên London, cho biết. 

Ý tưởng rằng nước trên Trái Đất do thiên thạch và các vật thể không gian mang tới nghe có vẻ khó tin, nhưng lại có cơ sở khoa học. Một số loại thiên thạch, đặc biệt là “thiên thạch cacbonat”, có thể chứa tới 10% nước. Trong giai đoạn đầu của Hệ Mặt Trời, các vụ va chạm thiên thể diễn ra thường xuyên và dữ dội hơn nhiều so với hiện nay. Thông qua việc nghiên cứu các thiên thạch rơi xuống Trái Đất, giới khoa học có thể hiểu rõ hơn về nguồn gốc nước trên hành tinh.

Theo Tiến sĩ Bates, phần lớn giới khoa học nhất trí rằng nước trên Trái Đất có thể đến từ sự kết hợp của nhiều nguồn khác nhau. “Tôi không chắc liệu chúng ta có bao giờ tìm ra câu trả lời cuối cùng hay không. Nhưng đó cũng chính là điều thú vị của khoa học”, bà Bates cho hay.

Ai hoặc điều gì đã tạo ra công trình Yonaguni?

Ngoài khơi đảo Yonaguni, hòn đảo cực Nam thuộc quần đảo Ryukyu của Nhật Bản có tồn tại một cấu trúc đá kỳ lạ dưới đáy biển. Công trình này được thợ lặn Kihachiro Aratake phát hiện năm 1986 trong lúc tìm địa điểm quan sát cá mập đầu búa.

Cấu trúc bí ẩn gồm các khối sa thạch xếp vuông góc, các khe nứt song song, một “cầu thang” xoắn ốc cùng nhiều dấu khắc lạ, khiến nhiều người tin rằng đây có thể là tàn tích chìm dưới biển của một nền văn minh cổ đại. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa ai biết chính xác nó được tạo ra bởi con người hay hoàn toàn từ tự nhiên.

Một trong những người tin rằng công trình này do con người xây dựng là Giáo sư Masaaki Kimura thuộc Đại học Ryukyu, Nhật Bản. Ông đã dẫn đầu đoàn thám hiểm tới khu vực được mệnh danh là “Atlantis của Nhật Bản” ngay sau khi Aratake phát hiện ra địa điểm này.

“Các khảo sát bằng sóng âm, robot dưới nước và lặn biển cho thấy sự tồn tại của những cấu trúc địa hình nhân tạo được xây dựng cách đây khoảng 10.000 năm dưới đáy biển ngoài khơi quần đảo Ryukyu. Nhiều đặc điểm giống một thành phố cổ đã được phát hiện, bao gồm kim tự tháp bậc thang, đường đi và kênh dẫn nước ngoài khơi phía Nam đảo Yonaguni”, ông Kimura cho biết vào năm 2004.

Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học khác không đồng tình với nhận định này. Giáo sư Robert Schoch, nhà khoa học tự nhiên thuộc Đại học Boston (Mỹ), đã thực hiện hàng chục chuyến lặn khảo sát và kết luận cấu trúc này hoàn toàn hình thành tự nhiên. Ông cho rằng đá trong khu vực có xu hướng nứt vỡ theo các mặt phẳng thẳng đứng và ngang rất rõ rệt, đồng thời những cấu trúc tương tự cũng xuất hiện trên đất liền. Theo ông, các dấu khắc trên đá chỉ là vết xước tự nhiên trên bề mặt sa thạch. Dù vậy, ông cũng thừa nhận có bằng chứng cho thấy từng tồn tại các nền văn minh cổ đại trên hòn đảo lân cận.

Những âm thanh kỳ lạ dưới đại dương phát ra từ đâu?

Đại dương thực chất là một môi trường đầy âm thanh. Hoạt động của con người, tiếng kêu của sinh vật biển, các đợt phun trào núi lửa dưới đáy biển hay chuyển động địa chấn đều góp phần tạo nên “bức tranh âm thanh” dưới nước. Tuy nhiên, có những âm thanh bí ẩn đến nay vẫn khiến giới khoa học đau đầu tìm lời giải.

Một trong số đó là âm thanh mang tên “Upsweep”, được Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) lần đầu ghi nhận vào năm 1991 và vẫn tiếp tục xuất hiện cho tới ngày nay. Đúng như tên gọi, âm thanh này giống một tiếng hú tăng dần về cao độ. Mỗi đợt “Upsweep” chỉ kéo dài vài giây và dường như phát ra từ khu vực giữa New Zealand và Nam Mỹ. Điều đáng chú ý là tần suất xuất hiện của nó thường tăng mạnh vào mùa xuân và mùa thu. Tuy nhiên, cho đến nay, các nhà khoa học vẫn chưa xác định được nguyên nhân.

Một bí ẩn khác là âm thanh mang tên “Ping”, phát ra từ eo biển Fury và Hecla ở Bắc Cực thuộc Canada. Tiếng động này được ghi nhận vào năm 2016, sau khi các thợ săn cho biết nó khiến động vật hoảng sợ và rời khỏi khu vực. Quân đội Canada sau đó đã điều máy bay tới điều tra nguồn phát âm thanh nhưng không thu được kết quả. Thời điểm đó, nhiều giả thuyết được đưa ra, trong đó có nghi vấn các công ty khai khoáng hoặc các nhóm bảo vệ động vật hoang dã đứng sau hiện tượng này, nhưng tất cả đều phủ nhận liên quan. Đến nay, nguồn gốc của “Ping” vẫn là điều bí ẩn.

Tuy nhiên, âm thanh nổi tiếng nhất có lẽ là “Bloop” - một trong những âm thanh dưới nước lớn nhất từng được ghi nhận. Âm thanh rung động như tiếng sấm này được phát hiện năm 1997 thông qua hệ thống thủy âm đặt cách nhau hàng nghìn km trên khắp Thái Bình Dương. Theo thời gian, hàng loạt giả thuyết xuất hiện xoay quanh nguồn gốc của nó. Liệu đây có phải âm thanh từ một cuộc thử nghiệm quân sự bí mật? Hay chỉ đơn giản là tiếng ma sát kim loại từ động cơ tàu biển?

Mãi đến năm 2005, sau gần một thập kỷ khảo sát âm học và phân tích dữ liệu, các nhà khoa học mới tìm ra lời giải: “Bloop” không phải tiếng kêu của sinh vật biển khổng lồ nhiều xúc tu, mà thực chất là âm thanh phát ra khi một tảng băng lớn tách khỏi sông băng. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến băng tan nhanh hơn, giới nghiên cứu cho rằng những âm thanh kiểu “Bloop” có thể sẽ xuất hiện ngày càng nhiều trong tương lai.

Vì sao một số sinh vật biển có thể phát sáng?

Đại dương là một thế giới tối tăm, nhưng giữa màn nước đen sâu thẳm ấy đôi khi lại xuất hiện những ánh chớp và đốm sáng rực rỡ. Hiện tượng phát quang sinh học - tức khả năng tạo ra ánh sáng của sinh vật sống, đã tiến hóa độc lập khoảng 100 lần và hiện phổ biến rộng khắp môi trường biển.

Trên thực tế, có tới khoảng 90% sinh vật sống tại “vùng chạng vạng” của đại dương, ở độ sâu từ 200 - 1.000 m, có khả năng phát sáng dưới một dạng nào đó. Ánh sáng này có thể được sử dụng để tìm bạn tình, ngụy trang, dụ con mồi hoặc tránh kẻ săn mồi.

Hiện tượng này đã tồn tại từ rất lâu trong lịch sử tiến hóa. Năm 2024, nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Danielle DeLeo thuộc Đại học Quốc tế Florida (Mỹ) dẫn đầu phát hiện khả năng phát quang sinh học lần đầu xuất hiện ở một nhóm động vật không xương sống dưới biển là san hô mềm cách đây khoảng 540 triệu năm. Tuy nhiên, dù đã xác định được bằng chứng cổ xưa nhất về quá trình tiến hóa của hiện tượng này, giới khoa học vẫn chưa thể lý giải điều gì đã thúc đẩy sinh vật bắt đầu phát sáng ngay từ đầu.

Giáo sư Jon Copley, nhà sinh thái học biển tại Đại học Southampton (Anh), hiện đưa ra một giả thuyết đáng chú ý: “Cần nhớ rằng đại dương trước 540 triệu năm trước rất khác so với ngày nay, đặc biệt là hàm lượng oxy thấp hơn nhiều. Trong khi đó, phát quang sinh học thực chất là sản phẩm phụ của phản ứng oxy hóa. Vì vậy, có thể những phản ứng phát sáng này ban đầu xuất hiện như một phần của quá trình thích nghi trao đổi chất với môi trường giàu oxy hơn. Sau đó, ánh sáng tạo ra từ phản ứng ấy dần được tận dụng cho mục đích giao tiếp, ngụy trang và nhiều chức năng khác”.

5 kịch bản vũ trụ kết thúc theo dự đoán của các nhà khoa học

VOV.VN - Nếu vũ trụ có khởi đầu, thì theo logic, nó cũng phải có điểm kết thúc. Nhưng điều gì sẽ đánh dấu sự chấm dứt ấy? Dưới đây là những giả thuyết khoa học được đánh giá có khả năng cao nhất về cách vũ trụ sẽ đi đến hồi kết.