Đàm phán với Iran có tháo được ngòi nổ xung đột?
Hiện dư luận đang quan tâm đến việc liệu nếu cuộc đàm phán về vấn đề hạt nhân của Iran thất bại thì điều gì sẽ xảy ra?
Cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân giữa Cộng hòa Hồi giáo Iran và 5 thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cộng với Đức (P5 +1) chính thức diễn ra vào ngày 14/4 tại thủ đô Istanbul của Thổ Nhĩ Kỳ. Cuộc đàm phán diễn ra sau khi vòng đàm phán cuối cùng về chương trình hạt nhân của Iran tổ chức vào tháng 1/2011 cũng tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ kết thúc mà không mang lại kết quả nào.
Thời gian và địa điểm để tiến hành đàm phán đã rõ nhưng vấn đề mà dư luận quan tâm là cuộc đàm phán này liệu có đạt được kết quả nào không? Nếu cuộc đàm phán thất bại thì động thái của Mỹ, Israel và các nước đồng minh sẽ là gì và liệu một cuộc tấn công có xảy ra như bấy lâu nay một số nước vẫn đe dọa hay không?
 |
| Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad (thứ 2 từ trái sang) trong một buổi nghe giới thiệu về thành tựu hạt nhân mới (Ảnh: AFP) |
Cuộc đàm phán diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang khi Iran luôn khẳng định, chương trình hạt nhân là vì mục đích hòa bình, phục vụ phát triển đất nước và không bao giờ từ bỏ chương trình này thì Mỹ và các nước đồng minh cho rằng, mục tiêu năng lượng là vỏ bọc để hướng tới sản xuất vũ khí hạt nhân của nước này.
Để ngăn chặn chương trình phát triển hạt nhân của Iran, các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) đã thông qua biện pháp trừng phạt hạn chế xuất khẩu dầu của Iran chính thức có hiệu lực từ 1/7. Mặt khác, Tổng thống Mỹ Barack Obama cũng đã thông báo sẽ triển khai các biện pháp mới nhằm làm giảm thu nhập từ hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran- nguồn lợi nhuận chiếm tới 80% doanh thu của nước này. Ngoài ra, một số biện pháp mà Mỹ và phương Tây thực hiện như phong tỏa tài sản của ngân hàng Trung ương Iran và một số tổ chức tài chính cũng là để cô lập Iran giao dịch với thế giới.
Chương trình hạt nhân gây tranh cãi này đã khiến nhiều lần Israel – đồng minh thân cận với Mỹ tuyên bố, sẽ thực hiện một cuộc tấn công phủ đầu nhằm vào các cơ sở hạt nhân của Iran, bất chấp sự can ngăn của Mỹ và các nước phương Tây. Israel cho rằng, các biện pháp trừng phạt đối với Iran đã không đem lại kết quả như mong đợi.
Đáp trả lại những biện pháp khắt khe mà phương Tây áp dụng, ngày 14/2, các quan chức Iran không những lên tiếng bảo vệ chương trình hạt nhân mà còn phô trương những thành tựu hạt nhân mới như công bố sản xuất thành công thanh nhiên liệu hạt nhân và tuyên bố làm giàu uranium dưới lòng đất với độ tinh khiết lên tới 20%.
Chỉ sau 1 tháng EU tuyên bố không nhập khẩu dầu của Iran, nước này cũng tuyên bố không cần bán dầu sang châu Âu và đáp trả bằng cách, ngay trong tháng 2/2012, Iran thông báo đã ngừng xuất khẩu dầu cho các công ty của Anh và Pháp và đe dọa cắt giảm xuất khẩu dầu sang 6 quốc gia khác của EU, gồm Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hy Lạp, Italy, Đức và Hà Lan. Ngày 11/4, Iran đã cắt giảm sản lượng xuất khẩu dầu sang Đức. Trước đó, Iran cho biết đã tạm dừng bán dầu thô sang Tây Ban Nha, Hy Lạp.
Mới đây nhất, kênh truyền hinh Press TV đưa tin, Iran có kế hoạch cắt giảm nhập khẩu dầu từ 100 công ty châu Âu.
Chiến tranh xảy ra, chẳng bên nào có lợi
Israel cho rằng, những gì mà Mỹ và phương Tây áp dụng để trừng phạt, cô lập Iran chẳng có hiệu quả, Iran vẫn phát triển chương trình hạt nhân nên việc tấn công Iran là cần thiết.
Trong phát biểu trên các phương tiện truyền thông khi trở về từ Washington tháng 3/2012, Thủ tướng Israel Netanyahu nhấn mạnh: “Tôi hy vọng sẽ không xảy chiến tranh đối với các bên và rằng, việc gây sức ép lên Iran sẽ thành công. Tuy nhiên, việc định đoạt thời gian cho cuộc chiến tại Iran chỉ tính bằng giờ và Iran sẽ phải gánh chịu những hậu quả do mình gây ra”.
Ông Netanyahu cũng khẳng định: "Chúng tôi đang bấm đồng hồ cho cuộc chiến Iran. Dẫu biết rằng, vấn đề Iran không phải là chỉ tính trong vài ngày, vài tuần và vài năm nhưng Israel cần phải loại bỏ mối đe dọa khi Iran có được vũ khí hạt nhân”.
Trước sự “sôi sục” muốn tấn công Iran của Israel, dư luận chưa thể dám đoán chắc là Mỹ và các nước đồng minh có ủng hộ Israel thực hiện cuộc tấn công Iran hay không. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận tổng thể thì thấy rõ, việc tấn công Iran là một vấn đề nghiêm trọng, phải tính toán kỹ lưỡng.
Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Leon Panetta từng cảnh báo, Mỹ sẽ thiệt hại rất nhiều khi tấn công Iran và cho rằng, vấn đề của Iran nên được thực hiện bằng biện pháp ngoại giao, đàm phán.
Lầu Năm Góc cũng mô phỏng và đưa ra dự đoán, nếu Israel tiến hành tấn công vào các cơ sở hạt nhân của Iran thì sẽ gây ra hậu quả khó lường và khiến cho chiến tranh lan rộng ra khu vực. Nếu Mỹ cũng tham gia vào cuộc chiến này thì thương vong dự đoán cũng sẽ lên tới ít nhất hàng trăm người. Iran có thể hạ gục ít nhất 1 tàu chiến của Mỹ ở Vịnh Ba Tư và giết chết 200 thủy thủ.
Một lý do khiến Tổng thống Barak Obama còn lưỡng lự trong việc ủng hộ cuộc chiến tranh Iran là vì Mỹ đang phải gặp khó khăn trong việc giải quyết tình trạng thất nghiệp gia tăng, nợ công đang ở mức cao và nước này đang phải đối mặt với hậu quả của hai cuộc chiến tranh Iraq và Afghanistan rất tốn kém. Đặc biệt là gần đây, người dân Mỹ luôn có những phản đối về sự điều hành của Nhà trắng đối với việc để cho giá dầu leo cao (lên tới trên 101 USD/thùng). Vì vậy, Mỹ hiểu rất rõ rằng, nếu tấn công Iran thì nước Cộng hòa Hồi giáo này sẽ ngay lập tức đóng cửa eo biển Hormuz- tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng của khu vực Trung Đông và thế giới. Điều này cũng đồng nghĩa là giá dầu sẽ tăng cao không có điểm dừng, khiến cho nền kinh tế Mỹ nói riêng và thế giới nói chung lao vào một vòng xoáy khủng hoảng mới.
Nếu chiến tranh xảy ra, Iran cũng sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức khi mà nền kinh tế của nước này đang gặp nhiều khó khăn, lạm phát tăng cao. Với sự mất giá của đồng Rial, người dân Iran đang phải vật lộn với cuộc sống khi giá cả sinh hoạt ngày càng tăng cao. Kể từ khi Mỹ và EU áp dụng các biện pháp trừng phạt khắt khe đối với nước này, tầng lớp trung lưu, cán bộ, công chức Iran cũng đang kêu ca, phàn nàn về việc tăng giá chóng mặt của các loại hàng hóa. Nhiều mặt hàng đã tăng lên tới hơn 50%.
Trong 9 năm gần đây, tỷ lệ lạm phát của nước này đã tăng lên hơn 15%. Có năm, lạm phát vượt trên 25%. Riêng trong năm 2011, tỷ lệ lạm phát đã lên tới trên 35% (con số hiếm thấy ở các nước khác).
Để tránh xảy ra một cuộc chiến tốn kém và gây nhiều thương vong, liên tục trong những ngày qua, các phương tiện truyền thông nước ngoài đã đưa ra những cảnh cáo của Mỹ và các nước phương Tây đối với Iran.
Tháng trước, Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton tuyên bố, thời gian dành cho các biện pháp ngoại giao đối với chương trình hạt nhân của Iran sắp hết, và việc đàm phán nhằm ngăn chặn tham vọng hạt nhân của nước Cộng hòa Hồi giáo này sẽ bắt đầu giữa tháng 4. Ngoại trưởng Mỹ khẳng định, cơ hội giải quyết chương trình hạt nhân của Iran bằng biện pháp hòa bình "không phải là vô tận".
Trong một cuộc trả lời phỏng vấn hãng tin Interfax mới đây, Thứ trưởng Ngoại trưởng Nga Sergei Ryabkok cho rằng, những lời lẽ đe dọa và gây hấn sẽ không thể giải quyết được vấn đề hạt nhân của Iran. Các bên cần bình tĩnh, có được tiếng nói chung để cuộc đàm phán thành công.
Giáo sư, Tiến sĩ Sadeq Zibakalam của trường Đại học Tehran cho hãng tin Tân Hoa xã biết, dưới áp lực và sự cô lập về kinh tế của Mỹ và phương Tây, Iran đã sẵn sàng trở lại bàn đàm phán.
Trưởng đoàn đàm phán hạt nhân của Iran Saeed Jalili cũng cho biết, Iran sẽ đưa ra những sáng kiến về chương trình hạt nhân tại cuộc đàm phán sắp tới và hy vọng, các nước P5+1 sẽ ủng hộ những sáng kiến trên tinh thần hợp tác và xây dựng.
Vấn đề hạt nhân của Iran đang được đặt lên bàn đàm phán. Hiện nay, chưa ai có thể dám chắc là những sáng kiến của Iran về chương trình hạt nhân có được chấp nhận hay không, nhưng có thể thấy rõ sự hợp tác của Iran đối với các quan sát viên quốc tế khi kiểm tra các lò phản ứng hạt nhân, kể cả căn cứ quân sự Parchi- nơi bị nghi ngờ có sản xuất vũ khí hạt nhân. Ngoài ra, với việc Iran quay trở lại bàn đàm phán hạt nhân sau hơn 1 năm ngừng trệ là một tín hiệu tích cực nhằm tránh xảy ra một cuộc chiến tranh hao người tốn của.
Tuy nhiên, ngoài sự hợp tác của Iran thì Mỹ và đồng minh cũng cần có sự hợp tác để cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân đạt được những kết quả cụ thể.
Những người yêu chuộng hòa bình trên thế giới đang theo dõi sát sao những diễn biến tình tiết của cuộc đàm phán với hy vọng hai bên sẽ có được tiếng nói chung để tránh xảy ra một cuộc chiến tranh không mong muốn./.