“Điểm nóng” Mali hạ nhiệt?

•  Pháp hối thúc Hội đồng Bảo an phản ứng về Mali
• Hội đồng Bảo an ra tuyên bố chung về cuộc khủng hoảng tại Mali

Theo BBC, lãnh đạo nhóm đảo chính tại Mali đã đồng ý ra đi và thực hiện quá trình chuyển giao quyền lực cho chính quyền dân sự, theo một phần thỏa thuận với Cộng đồng Kinh tế các quốc gia Tây Phi (Ecowas) ngày 6/4. Để đổi lại, Ecowas sẽ bãi bỏ những lệnh trừng phạt kinh tế, thương mại và tập đoàn quân sự sẽ được ân xá.

Lãnh đạo nhóm đảo chính Amadou Sanogo bàn giao tài liệu thỏa thuận chuyển giao quyền lực (Ảnh: AFP)

Trên kênh truyền hình France 24 của Pháp, người phát ngôn của MNLA tuyên bố “Độc lập cho Azouad từ ngày 6/4”, đồng thời khẳng định MNLA sẽ chịu trách nhiệm đảm bảo an ninh cho vùng lãnh thổ này, cũng như duy trì hòa bình và “thiết lập các nền tảng thể chế cho một nhà nước dựa trên một hiến pháp dân chủ, kêu gọi cộng đồng quốc tế công nhận nhà nước độc lập Azouad.

Trong bối cảnh tình hình an ninh, trật tự tại Mali sau đảo chính quân sự diễn biến phức tạp, nhóm phiến quân Ansar Dine của người Tuareg đang tìm cách mở rộng khu vực kiểm soát tại miền Bắc nước này.

Sau khi tuyên bố chiếm được một số thị trấn, nhóm Ansar Dine khẳng định đang ở gần Kidal - một trong những thành phố chính ở miền Bắc Mali. Vào cuối tuần trước, nhóm này tuyên bố chuẩn bị nắm quyền kiểm soát Kidal và sẽ cho áp dụng luật Hồi giáo tại khu vực này.

Nhóm Ansar Dine cùng với Phong trào Giải phóng quốc gia Azawad - MNLA ở miền Bắc Mali, đã gây ra xung đột, đòi độc lập từ hàng chục năm qua. Vì thế, theo các nhà phân tích, nếu Kidal bị rơi vào tay nhóm nổi dậy thì tình hình an ninh chính trị tại Mali sẽ càng trở nên phức tạp hơn.

Theo Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn, cuộc đảo chính đã làm trầm trọng hơn cuộc sống của người dân Mali, vốn đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng tị nạn do các nhóm nổi dậy. Hàng chục nghìn người Mali đã phải rời bỏ nhà cửa để tránh xung đột. Các nhà phân tích cho rằng đây chính là nguyên nhân sâu xa dẫn đến cuộc khủng khoảng chính trị hiện nay ở Mali.

Đảo chính quân sự làm gia tăng mâu thuẫn

Ngày 22/3, nhóm binh sĩ do Đại tá Amadou Sanogo cầm đầu đã tiến hành đảo chính quân sự, chiếm giữ dinh Tổng thống ở thủ đô Bamako, bắt giữ một số Bộ trưởng và các nhân viên trong dinh Tổng thống.

Cuộc binh biến diễn ra chỉ một tháng trước khi Tổng thống Mali Toure dự kiến sẽ rút lui sau hai nhiệm kỳ giữ chức. Ông Toure vốn là một cựu binh, từng dẫn dắt một cuộc lật đổ chế độ năm 1991 trước khi bàn giao lại quyền lực cho phe dân sự. 

Nhóm đảo chính đã tự xưng là “Ủy ban Khôi phục dân chủ quốc gia” (CNRDR) tuyên bố nắm quyền điều hành đất nước và sẽ hướng tới chuyển giao quyền lực cho chính phủ mới được bầu một cách dân chủ.

Vụ việc xảy ra ngay sau khi tân Bộ trưởng Quốc phòng Sadio Gassama bắt đầu chuyến công du tới các căn cứ quân sự ở phía Bắc Mali, vì nhiều binh sĩ trẻ tiến hành nhiều cuộc bạo động trong các khu căn cứ quân sự tại đây.

Quân đội đã đổ lỗi cho Chính phủ trong việc để cho các cuộc tấn công của Lực lượng nổi dậy người Tuareg chiếm giữ nhiều khu vực quan trọng ở phía Bắc, khiến nhiều binh sĩ thiệt mạng và hơn 200.000 người di tản khỏi khu vực này.

Vì thế, đảo chính quân sự được coi là nguyên nhân trực tiếp làm bùng nổ mâu thuẫn trong nước không chỉ giữa các nhóm dân tộc, sắc tộc với chính phủ mà còn phản ánh mâu thuẫn nội bộ của các thế lực cầm quyền với lực lượng quân đội.

Sự phản ứng quốc tế có hiệu quả

Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ngày 4/4 ra tuyên bố của Chủ tịch lên án cuộc đảo chính quân sự và kêu gọi khôi phục trật tự hiến pháp cũng như Chính phủ được bầu ra một cách dân chủ ở nước này.

Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cũng bày tỏ ủng hộ những nỗ lực của Ecowas nhằm tìm kiếm một giải pháp cho cuộc khủng hoảng ở Mali. Đồng thời báo động về sự hiện diện của nhóm khủng bố Al-Qaeda trong khu vực có thể tiếp tục gây bất ổn cho tình hình an ninh.

Liên minh châu Phi (AU) ngày 3/4 cũng áp đặt lệnh cấm nhập cảnh và phong tỏa tài sản các tướng lĩnh tiến hành cuộc đảo chính tại Mali. Tổng thống Bờ Biển Ngà Alassane Ouattara và các nhà lãnh đạo Ecowas đã áp đặt một lệnh cấm vận hoàn toàn đối với chính quyền quân sự Mali, đóng cửa biên giới đối với hoạt động giao thương và chặn việc truy cập tài khoản ngân hàng của nước này.

Ecowas đã huy động 2.000 binh sĩ khu vực trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu và đang tìm phương thức triển khai lực lượng. Những động thái mạnh mẽ nêu trên của cộng đồng khu vực và quốc tế đã đưa lại hiệu quả tích cực cho sự vãn hồi an ninh tại quốc gia Tây Phi này.

Lực lượng đảo chính quân sự đã chấp nhận chuyển giao quyền lực cho Quốc hội, các nhóm phiến quân MNLA cũng đã tuyên bố ngừng bắn “đơn phương” sau khi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc kêu gọi chấm dứt giao tranh ở Mali - và nhóm này cho biết họ đã bảo đảm an ninh lãnh thổ.

Quốc hội tiếp quản và giám sát quyền lực

Theo kế hoạch chuyển tiếp được thủ lĩnh phe đảo chính là Đại tá Amadou Sanogo ký kết, giới quân đội sẽ chuyển giao quyền lực cho Chủ tịch Quốc hội Diouncounda Traore, người sẽ giám sát quá trình bầu cử với tư cách Tổng thống lâm thời.

Thỏa thuận tuyên bố Ecowas chuẩn bị bãi bỏ các lệnh trừng phạt song không nêu cụ thể ngày giờ ông Sanogo sẽ giao trả quyền lực.

Diễn biến này xảy ra ngay sau khi phiến quân Tuareg ở miền bắc tuyên bố độc lập tại phần lãnh thổ được họ gọi là Azawad, phiến quân đã đánh chiếm khu vực ngay sau khi cuộc đảo chính diễn ra cách đây hai tuần đẩy đất nước Tây Phi lâm vào cuộc khủng hoảng chính trị.

Theo đánh giá của dư luận phương Tây, Mali dưới chế độ của Tổng thống Toure được xem là một trong những mô hình phát triển dân chủ khá thành công trong khu vực.

Tuy nhiên, việc giải quyết vấn đề phong trào đòi độc lập của cộng đồng Tuareg ở nước này lại rất phức tạp. Cuộc đảo chính quân sự xảy ra ngày 22/3 đã đẩy Mali lún sâu thêm một bước vào vòng xoáy bất ổn, khiến cộng đồng quốc tế quan ngại, nhưng sau hơn 2 tuần “điểm nóng” này lại đang có những dấu hiệu hạ nhiệt. Mặc dù vậy, nền hòa bình thực sự vẫn còn đang ở phía trước./.