Giải pháp nước đôi

Vẫn biết cái khó của Liên minh Châu Âu trước câu hỏi gai góc về Jerusalem. Song giải pháp “nước đôi” được Châu Âu lựa chọn gây không ít thất vọng và lo lắng về triển vọng tiến trình hoà bình Trung Đông.

Quy chế đối với Jerusalem - thành phố linh thiêng của cả người Do Thái, Hồi giáo và Thiên Chúa giáo - là một trong những vấn đề gai góc trong cuộc xung đột dai dẳng nhiều thập kỷ qua giữa Israel và Palestine. Israel muốn thành phố này phải là thủ đô vĩnh viễn của nhà nước Do Thái, trong khi người Palestine muốn Đông Jerusalem sẽ trở thành thủ đô của nhà nước Palestine tương lai.

Tại Châu Âu, các cuộc thảo lụân về quy chế của Jerusalem nóng trở lại cách đây vài tuần khi Palestine đề nghị Liên minh Châu Âu công nhận nhà nước độc lập với thủ đô là Đông Jerusalem và nhất là sau khi nước chủ tịch luân phiên Thuỵ Điển đưa ra đề xuất EU công nhận Đông Jerusalem là thủ đô của Palestine. So với đề xuất của Thuỵ Điển, sự lựa chọn của Liên minh Châu Âu có thể đánh giá là “khôn ngoan” và “an toàn” hơn, nhưng dĩ nhiên là cho Châu Âu nhiều hơn. Các bộ trưởng ngoại giao EU thống nhất không công nhận riêng phần phía đông thành phố linh thiêng này là thủ đô của Palestine mà vẫn coi đây là thủ đô chung của Israel và Palestine. Còn phân chia thế nào cuối cùng vẫn phải do đàm phán giữa hai nước này quyết định. Thực tế, cách lựa chọn này của EU đã được dự đoán trước, bởi trước đó, Liên minh Châu Âu đã bác bỏ đề nghị công nhận Palestine là Nhà nước độc lập không cần chờ đợi cuộc đàm phán song phương với giữa này với Israel.

Thật khó để phán xét vai trò của một bên trung gian chính như Liên minh Châu Âu, nhất là trong một cuộc xung đột thuộc hàng dai dẳng và phức tạp nhất thế giới như giữa Israel và Palestine. Nhìn một cách tích cực, cũng có thể nói Châu Âu không có sự lựa chọn nào khác là luôn phải đứng giữa và cố gắng đưa hai quốc gia xung đột quay trở lại bàn đàm phán. Ưu tiên lớn nhất mà Mỹ và Liên minh Châu Âu đặt ra vào lúc này là khôi phục được trở lại các cuộc đối thoại song phương giữa Israel và Palestine, và để hai nước đóng vai trò chính trong thương lượng. Nhưng với cái nhìn tiêu cực, hoàn toàn thấy rằng đề xuất mà Châu Âu gọi là “giải pháp” chia sẻ Jerusalem thực chất không có gì mới mẻ. Lâu nay, Liên minh Châu Âu vẫn giữ quan điểm không công nhận chủ quyền của Israel trên những vùng đất mà Ten Avíp chiếm đóng của Palestine trong cuộc chiến tranh năm 1967, trong đó có Đông Jerusalem. Vậy cho nên, tuyên bố lần này của Châu Âu thực chất là một sự nhắc lại và do đó, không khỏi làm thất vọng dư luận - vốn mong chờ một thay đổi đột phá.

Tuyên bố của Liên minh Châu Âu đang nhận được phản ứng trái ngược tại Palestine và Israel. Đối với Palestine- quốc gia đang bị Israel dồn vào thế khó-, tuyên bố “nửa vời” của Liên minh Châu Âu không phải là một tin vui nhưng dù sao vẫn được coi là một sự khích lệ, công nhận chủ quyền lãnh thổ của Palestine đối với một phần Jerusalem. Song phía Israel thẳng thừng bác bỏ đề xuất của Liên minh Châu Âu cho rằng văn bản này "không có gì mới và không góp phần nối lại đàm phán”.

Xét cho cùng, quy chế của Jerusalem vẫn không thể giải quyết tách rời các vấn đề khác trong xung đột giữa Israel và Palestine và không có con đường nào khác là phải thông qua đàm phán giữa hai nước mâu thuẫn chính. Để làm được điều đó, cần nhất lúc này là Mỹ và Liên minh Châu Âu phải tạo sức ép để Israel ngừng xây dựng và mở rộng các khu định cư Do Thái trên lãnh thổ của người Palestine. Như thế mới có thể tạo nên một thế khá cân bằng để hai nước chấp nhận bước vào đàm phán. Chừng nào Mỹ và Liên minh Châu Âu còn chần chừ chưa đưa ra những biện pháp mạnh, Israel sẽ còn tiếp tục chính sách lấn đất của người Palestine và trì hoãn các cuộc đàm phán./.