Hợp tác kinh tế hay lan toả ảnh hưởng chính trị

Ngày 10/3, Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức hợp tác kinh tế (ECO) lần thứ 10 đã chính thức khai mạc tại thủ đô Tehran của Iran với sự tham gia của 9 nước thành viên là Afghanistan, Azerbaijan, Iran, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Pakistan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan. Mặc dù thúc đẩy kinh tế là vấn đề trọng tâm của Hội nghị nhưng người ta không khỏi hoài nghi rằng thực tế sau đó là gì khi tổ chức này góp mặt những quốc gia đang được coi là tâm điểm trong các chương trình nghị sự lớn của thế giới như Iran hay Afganistan.

ECO là một tổ chức khu vực liên chính phủ được thành lập năm 1985, ban đầu bao gồm 3 thành viên là Thổ Nhĩ Kỳ, Iran và Pakistan và cho đến nay đã có thêm 7 nước thuộc khu vực Trung Á và Nam Á tham dự. Mục đích chính của tổ chức này là thúc đẩy hợp tác kinh tế, kỹ thuật và văn hoá giữa các quốc gia thành viên. Tuy nhiên, chưa khi nào Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức hợp tác kinh tế ECO lại thu hút được sự chú ý của dư luận như trong thời điểm hiện nay. Bởi bên cạnh việc tăng cường những giải pháp đối thoại nhằm giải quyết những ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu đối với các nước thành viên, thì những ảnh hưởng chính trị đang trở nên rõ ràng ở khu vực này. Trước hết là đối với Iran, một trong những quốc gia sáng lập tổ chức này.

Trước khi diễn ra Hội nghị, ngoại trưởng Iran Motttaki có phát biểu rằng “Chính sách chiếm đóng và can thiệp của các cường quốc lớn vào khu vực này sẽ không mang lại bất kỳ kết quả nào”. Tuyên bố này của ông Mottaki không những ám chỉ đến những chính sách của Mỹ và phương Tây tại Iraq và Afganistan mà còn là những chính sách thù địch của Mỹ đối với Iran.

Trong thời gian gần đây, người ta thấy Iran đang có nhiều thay đổi trong chính sách đối ngoại nhằm chống lại những sức ép từ phía Mỹ và phương Tây đối với chương trình hạt nhân gây tranh cãi. Điển hình là chuyến thăm các nước Nam Á và Trung Á hồi năm ngoái của Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad.

Mặc dù tất cả những chuyến thăm này chỉ mang tính ngoại giao là chủ yếu nhưng giới quan sát cho rằng, đằng sau cái vẻ không có kết quả cụ thể đó, những chuyến này lại vô cùng quan trọng. Khi nhiều nước Trung Á đang có vẻ trở nên “xa cách” với Mỹ thì đây là cơ hội tốt để Iran thắt chặt mối quan hệ với khu vực này. Ngay cả với Thổ Nhĩ Kỳ, một quốc gia bị Iran cho là một kỳ phùng địch thủ cũng trở nên “hữu dụng” trong thời điểm này.

Trước khi diễn ra Hội nghị Tổ chức hợp tác kinh tế, Iran đã đề nghị Ankara giúp cải thiện mối quan hệ giữa Washington và Tehran. Các quan chức Mỹ trước kia tỏ vẻ hoài nghi về đề xuất của Thổ Nhĩ Kỳ nhằm làm trung gian hoà giải với Iran. Tuy nhiên, ý tưởng này có thể sẽ được chính quyền Obama xem xét lại. Bên cạnh đó, cũng không qua các nước trong Tổ chức Hợp tác kinh tế, Iran muốn khẳng định những ảnh hưởng của mình trong việc giúp Afganistan ổn định và tái thiết đất nước.

Cuối tuần trước, ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton đã khẳng định, Iran sẽ được mời tới hội nghị về Afganistan, dự kiến diễn ra vào cuối tháng này. Tuyên bố này được coi là lời đề nghị mới nhất của Washington dành cho một đối thủ truyền thống của họ.

Tất nhiên, không chỉ phụ thuộc về chính trị, các nước thành viên trong ECO còn chịu ảnh hưởng lẫn nhau về vấn đề kinh tế. Cụ thể như trường hợp của Thổ Nhĩ Kỳ. Từ trước tới nay, Mỹ luôn phản đối Thổ Nhĩ Kỳ mua khí đốt của Iran nhưng cuộc xung đột tại khu vực Kavkaz hồi năm ngoái đe doạ nghiêm trọng đến 65% nguồn khí đốt mà Thổ Nhĩ Kỳ tiêu thụ từ Nga.

Trong hoàn cảnh đó, Iran sẽ là một vị cứu tinh của Thổ Nhĩ Kỳ trong việc đa dạng hoá nguồn cung ứng khí đốt. Chưa kể đến việc đạt thoả thuận để Iran cung ứng năng lượng, đây sẽ là nguồn năng lượng vừa rẻ vừa gần đối với Thổ Nhĩ Kỳ. Chính vì vậy, chủ đề chính của Hội nghị lần này vẫn là thúc đẩy hợp tác để giải quyết những vấn đề phát triển kinh tế trong khu vực.

Các nước thành viên của Tổ chức hợp tác kinh tế đã nhất trí sẽ cùng nhau thảo luận về thoả thuận đường ống dẫn khí qua từ Iran qua Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan, đồng thời tăng cường sự hợp tác của các nước xuất khẩu dầu mỏ ở khu vực Trung Á như Turkmenistan, Kyrgyzstan hay Azerbaijan để bình ổn thị trường dầu mỏ.

Ngoài ra, các nước cũng thảo luận về một thoả thuận thành lập Ngân hàng phát triển Hồi giáo và đưa ra một tiêu chuẩn chung đối với hàng hoá xuất nhập khẩu trong nội khối 10 nước thành viên của ECO./.