Indonesia: Từ quốc gia xuất khẩu niken thô đến cường quốc định giá thị trường
VOV.VN - Chưa đầy một thập kỷ, Indonesia từ một quốc gia chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu thô đã trở thành một cường quốc công nghiệp chiến lược. Hiện nay, Indonesia là nhà sản xuất niken lớn nhất thế giới mà còn nắm nhiều giá trị trong chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng toàn cầu, đặc biệt là nguyên liệu cho pin xe điện
Trước đây, niken từ các mỏ khai thác ở Indonesia chủ yếu xuất khẩu dưới dạng quặng thô. Tuy nhiên, nhờ chính sách chế biến hạ nguồn trong nước và hạn chế xuất khẩu quặng, Indonesia đã thay đổi hoàn toàn cục diện. Quặng niken giờ đây được cung cấp cho các nhà máy luyện kim nội địa, sản xuất ra nguyên liệu chất lượng cao cho ngành công nghiệp pin và xe điện đang phát triển vũ bão.
Sự thay đổi này đã định hình lại vai trò của Indonesia trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu trước đây Indonesia chủ yếu tuân theo động lực thị trường quốc tế, thì nay, các quyết định về sản xuất và xuất khẩu của nước này được các nhà sản xuất, nhà đầu tư thế giới theo dõi sát sao. Bộ Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản ước tính Indonesia hiện chiếm khoảng 65% nguồn cung niken toàn cầu, nắm giữ ngành công nghiệp then chốt cho quá trình chuyển đổi năng lượng.
Indonesia khẳng định ảnh hưởng trên thị trường
Khác với các ngành công nghiệp hàng hóa, nguồn cung có thể tập trung ở một quốc gia, nhưng giá cả, công nghệ và lợi nhuận lại thường được định hình ở nơi khác. Tuy nhiên, Indonesia đang dần thay đổi điều này. Đầu năm 2026, chính phủ quyết định giảm hạn ngạch sản xuất quặng niken từ khoảng 379 triệu tấn xuống còn khoảng 250 triệu tấn nhằm cân bằng nguồn cung tốt hơn. Thị trường phản ứng ngay lập tức, giá niken tăng từ khoảng 14 nghìn đô la Mỹ/1 tấn lên hơn 17 nghìn đô la Mỹ. Điều này cho thấy các quyết định sản xuất của Indonesia đã trở thành một yếu tố quan trọng định hình kỳ vọng của thị trường toàn cầu, thay vì chỉ đơn thuần chấp nhận mức giá do bên khác đặt ra.
Thách thức nắm bắt giá trị kinh tế. Nắm giữ vai trò quyết định giá cả không đồng nghĩa với việc kiểm soát hoàn toàn giá trị kinh tế. Ngành công nghiệp xe điện là một minh chứng rõ nét cho sự mất cân bằng này. Niken là nguyên liệu đầu vào quan trọng, nhưng các công ty kiểm soát hóa học pin, công nghệ sản xuất và thị trường tiêu dùng lại chiếm phần lớn lợi nhuận. Do đó, thách thức lớn nhất của Indonesia không chỉ dừng lại ở việc đảm bảo nguồn tài nguyên khoáng sản, mà còn là xây dựng năng lực mạnh mẽ hơn trong đổi mới, nghiên cứu, sản xuất tiên tiến và mở rộng vai trò của các công ty trong nước trên toàn chuỗi giá trị toàn cầu.
Quá trình công nghiệp hóa hạ nguồn đã tạo nền tảng vững chắc. Tính đến giữa năm 2026, doanh thu nhà nước ngoài thuế từ ngành khoáng sản và than đá đạt khoảng 56 nghìn tỷ ru-pi-a (rupiah – tương đương 3,3 tỷ đô la Mỹ), tăng 6% so với năm trước. Đồng thời, 14 dự án luyện kim trị giá khoảng 7,8 tỷ đô la Mỹ đang được phát triển, trong đó 5 dự án đã đi vào hoạt động. Những khoản đầu tư này cho thấy Indonesia đã tiến xa so với việc chỉ xuất khẩu quặng thô, với các khu công nghiệp dựa trên niken trở thành trung tâm tăng trưởng mới.
Định hình giá trị cho tương lai
Chế biến khoáng sản không phải là điểm cuối của chuỗi giá trị. Giá trị ngày càng chuyển dịch sang các vật liệu tiên tiến, bằng sáng chế, hệ thống chứng nhận, tài chính và đổi mới công nghệ. Sự khác biệt này tách biệt các nhà sản xuất lớn với những người thiết lập giá trị thị trường. Bởi chừng nào các công nghệ quan trọng vẫn tập trung ở nước ngoài, quá trình chế biến hạ nguồn chủ yếu chỉ di dời sản xuất chứ không phải sức mạnh kinh tế.
Lịch sử cũng cho thấy chỉ riêng sự thống trị về sản xuất hiếm khi đảm bảo vị trí dẫn đầu về giá trị kinh tế. Để biến vị trí dẫn đầu về nguồn cung thành ảnh hưởng kinh tế lâu dài, Indonesia cần các chính sách phối hợp, tiêu chuẩn công nghiệp cao hơn, đẩy mạnh nghiên cứu và đổi mới, phát triển lực lượng lao động lành nghề và các công ty trong nước có khả năng cạnh tranh trên chuỗi giá trị toàn cầu.
Bước đầu Indonesia đã khẳng định vị thế là nhà sản xuất niken hàng đầu thế giới. Tiếp theo là định hình thêm giá trị được tạo ra từ vị thế đó. Thành công sẽ phụ thuộc không chỉ vào lượng niken Indonesia sản xuất, mà còn vào công nghệ nước này phát triển, giá trị thu được và tầm ảnh hưởng đối với các quy tắc chi phối chuỗi cung ứng toàn cầu. Đặc biệt là trong kỷ nguyên của các khoáng sản thiết yếu, vị trí lãnh đạo bền vững sẽ thuộc về quốc gia định hình giá trị mà những tài nguyên đó tạo ra.
Indonesia thực hiện "chiến lược kép" cân bằng lợi ích khi chuyển đổi xe điện
VOV.VN - Chính phủ Indonesia đang thúc đẩy một hệ sinh thái xe điện toàn diện, trong nỗ lực giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch cũng như hướng tới các mục tiêu môi trường bền vững. Tuy nhiên, kế hoạch này đang đối mặt với một số thách thức.
