Kế hoạch hoà bình Trung Đông: Có khả thi?

Để chuẩn bị cho việc công bố kế hoạch này, nhiều hoạt động ngoại giao con thoi đã được triển khai dồn dập thời gian qua. Ông B.Obama trong một thời gian ngắn đã lần lượt đón tiếp tại Nhà Trắng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, Chủ tịch Palestine Mahmoud Abbas - những đối tác chính trong nỗ lực đạt được một nền hoà bình toàn diện ở Trung Đông.

Trước đó, vua Abdullah II của Jordan cũng đã có chuyến đi tới Washington. Mục đích của các cuộc gặp gỡ giữa ông B.Obama và các nhà lãnh đạo Trung Đông là bàn về sự hợp tác, về các bước mà các bên nên tiến hành để đạt được một nền hoà bình giữa Israel và Palestine cũng như giữa Israel và các nước Arab.

Theo tiết lộ của vua Abdullah II, kế hoạch hoà bình của ông B.Obama đề nghị 57 quốc gia Hồi giáo công nhận Nhà nước Israel. Đổi lại, người Palestine thành lập nhà nước trong phần đất bị chiếm đóng từ năm 1967. Kế hoạch cũng đề cập đến một thoả ước liên quan đến số phận những người tị nạn Palestine.

Thực chất, kế hoạch mới của ông B.Obama không khác mấy so với kế hoạch hoà bình được Saudi Arabia đưa ra hồi năm 2002 và cũng dựa trên nguyên tắc “đổi đất lấy hoà bình”. Có khác chăng là ở thái độ kiên quyết và rõ ràng hơn của ông B.Obama đối với giải pháp hai nhà nước Do Thái và Palestine cùng tồn tại, cũng như đối với yêu cầu Israel ngừng việc tiếp tục mở rộng các khu định cư ở Bờ Tây và nới lỏng kiểm soát Đông Jerusalem.

Thái độ kiên quyết này cùng với những động thái tiếp cận ngoại giao tích cực đối với Syria hay Iran của Mỹ nhằm đạt được đột phá trong vấn đề hạt nhân của Iran, làm dịu mối lo ngại về an ninh của cả Israel lẫn các nước Arab, chứng tỏ quyết tâm của ông Obama nhằm đạt được tiến bộ thực sự trong việc kiến tạo một nền hoà bình tại Trung Đông.

Tuy nhiên, dư luận đang đặt câu hỏi về sự khả thi của kế hoạch hoà bình mới này của Tổng thống Mỹ B.Obama, bởi các nội dung đề cập đều nhạy cảm đối với cả Israel và Palestine. Liên minh cầm quyền của ông Benjamin Netanyahu cho đến nay luôn thể hiện một chính sách quyết liệt hơn chính phủ tiền nhiệm.

Trong phiên họp nội các hàng tuần đầu tiên sau chuyến công du Mỹ vừa qua, vị Thủ tướng Israel này đã tuyên bố từ chối lời kêu gọi của Mỹ về việc đình chỉ hoàn toàn hoạt động xây dựng các khu định cư Do Thái ở các vùng lãnh thổ chiếm đóng thuộc Bờ Tây, đồng thời khẳng định sẽ không chấp nhận các quy định hạn chế đối với việc xây dựng các khu định cư của người Do Thái ở Jerusalem và bác bỏ việc Israel rút trở lại đường biên giới trước cuộc chiến tranh Arab năm 1967.

Ông B.Netanyahu còn lớn tiếng khẳng định, Jerusalem sẽ “mãi mãi” là thủ đô của Nhà nước Do Thái và sẽ “không bao giờ bị chia cắt”. Ngay cả đối với kế hoạch thành lập Nhà nước Palestine, vốn được coi là giải pháp nền tảng cho kế hoạch kiến tạo hòa bình Trung Đông, ông B.Netanyahu cũng khăng khăng rằng, cần phải có sự kiểm chứng về  mức độ chủ quyền và đặc quyền của nhà nước này, bởi độc lập chủ quyền cho người Palestine sẽ đe doạ an ninh Israel. Tel Aviv còn đưa vấn đề giải giáp hạt nhân Iran như một điều kiện cho tiến trình hoà bình Israel-Palestine.

Phản ứng của phía Palestine cũng quyết liệt không kém khi Tổng thống Mahmoud Abbas tuyên bố sẽ không nối lại đàm phán nếu Thủ tướng Israel B.Netanyahu không cam kết chấp nhận giải pháp hai nhà nước và đình chỉ hoạt động mở rộng khu định cư Do Thái. Một trở ngại nữa cho việc thực thi kế hoạch hoà bình Trung Đông của Tổng thống Mỹ B.Obama nằm chính trong nội bộ Palestine. Thất bại trong các cuộc đàm phán hoà giải dân tộc giữa Fatah và Hamas, cũng như lập trường khác nhau giữa hai phe phái liên quan đến Nhà nước Do Thái, làm cho các cuộc đàm phán hoà bình với Israel để đạt được một thoả thuận gần như là không thể.

Trung Đông cần một giải pháp tổng thể cho các vấn đề, từ hồ sơ hạt nhân Iran đến tiến trình hoà bình Israel-Syria, Israel-Palestine. Ông B.Obama đang có những bước đi cụ thể cho Kế hoạch mới cho tiến trình hòa bình khu vực, trong đó có cả việc gây áp lực buộc Israel phải thực hiện bổn phận nối lại các cuộc đàm phán với Palestine. Nhưng những tuyên bố cứng rắn cho đến nay từ các bên liên quan khiến dư luận không mấy hy vọng vào tính khả thi của kế hoạch mới của Tổng thống Mỹ B.Obama./.