Không muốn chậm chân

Tuần này, Mỹ sẽ bắt đầu các vòng thảo luận ở Melbourne - Australia về đề xuất thành lập khối Đối tác liên Thái Bình Dương với các nước Australia, New-Zealand, Chile, Peru và 3 nước ASEAN là Brunei, Singapore và Việt Nam. Sau EU, nay đến Mỹ gõ cửa khu vực châu Á trong đó có ASEAN, cho thấy Mỹ không muốn chậm chân trong việc kết nối với khu vực kinh tế năng động này bằng một Hiệp định tự do thương mại.

Hiệp định đối tác liên Thái Bình Dương (TPP) kết nối Mỹ với 7 quốc gia nói trên được thực hiện theo sáng kiến mà Tổng thống B.Obama đưa ra khi tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á -Thái Bình Dương (APEC) tại Singapore hồi tháng 11/2009. Việc Mỹ bắt đầu vòng thảo luận Melbourne về TPP chỉ một tuần sau khi Liên minh Châu Âu khởi động vòng đàm phán mới về Hiệp định tự do thương mại với châu Á (trước mắt là với Singapore và Việt Nam rồi đến Ấn Độ), cho thấy Mỹ đang từng bước cụ thể hoá chiến lược “trở lại” châu Á.

Nói là “trở lại” bởi hơn 8 năm qua, dưới thời cựu Tổng thống G.Bush, mặc dù nhiều quan chức Mỹ từng tuyên bố rằng Mỹ có sự cam kết mạnh mẽ nhất tại châu Á, nhưng lại bỏ bẵng một thị trường đầy tiềm năng này. Về mặt địa - kinh tế, sự kết nối liên Thái Bình Dương sẽ mang lại cho Mỹ lợi ích to lớn bởi đây là khu vực có 2,6 tỉ dân, có trữ lượng dầu mỏ và khí đốt lớn, là nơi phát triển năng động với sự trỗi dậy của nhiều nền kinh tế.

Thực tế thời gian qua, Mỹ chủ yếu tập trung tiếp cận với khu vực Đông Bắc Á bao gồm Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ - các nền kinh tế phát triển và mới nổi. Tuy nhiên, một chiến lược toàn diện của Mỹ đối với châu Á sẽ là không toàn diện nếu thiếu ASEAN gồm 10 quốc gia Đông Nam Á với tổng dân số hơn 500 triệu người, tổng GDP toàn khu vực đạt khoảng 1.300 tỉ USD, đặc biệt trong bối cảnh ASEAN đang xây dựng cộng đồng ASEAN dựa trên 3 trụ cột: Kinh tế, Chính trị an ninh và Văn hoá - xã hội.

Trong lĩnh vực đầu tư và thương mại, ASEAN hiện được coi là trung tâm của dòng dịch chuyển thương mại tự do toàn cầu khi chiếm đến 1/3 tổng số các nền kinh tế thành viên của APEC và cũng là nơi các quốc gia quan trọng nhất ở Châu Á - Thái Bình Dương gặp gỡ và cạnh tranh.

ASEAN đã ký Hiệp định tự do thương mại (FTA) với Australia, New-Zealand, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Thoả thuận tự do thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN có hiệu lực từ 1/1 vừa qua, nhắm vào thị trường có 1,9 tỉ người tiêu dùng, tạo ra một khu vực tự do thương mại có số dân đông nhất thế giới. Lo ngại trở thành kẻ đứng ngoài khi Trung Quốc và các nền kinh tế khác ở châu Á đang đẩy nhanh tiến trình hội nhập, thời gian qua, Mỹ đã tăng cường sự hiện diện cả về mặt chính trị và kinh tế. Biểu hiện ở việc Tổng thống B.Obama tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - ASEAN. Hiện Mỹ đầu tư 153 tỉ USD vào khu vực ASEAN, cao gấp 3 lần so với 45 tỉ USD đầu tư vào Trung Quốc và gần 10 lần so với 16 tỉ USD vào Ấn Độ. Mỹ là thị trường lớn nhất của ASEAN và ASEAN là thị trường lớn thứ 4 của Mỹ. Tuy vậy, một chiến lược thương mại rõ ràng thì phải chờ đến khi khởi động tiến trình đàm phán Hiệp định đối tác liên Thái Bình Dương lần này.

Việc theo đuổi TPP sẽ là con đường ngắn nhất đưa Mỹ trở lại khu vực này và cũng là nhân tố quan trọng giúp đẩy nhanh xu thế xuất khẩu hàng hoá của Mỹ sang thị trường khu vực này. TPP cũng mở ra triển vọng phát triển một mô hình mới cho các cuộc đàm phán thương mại của Mỹ và hướng tiếp cận mới đối với khu vực. Các quan chức Mỹ hy vọng khối Đối tác liên Thái Bình Dương (TPP) này sẽ là những viên gạch nền, là hạt nhân cho một khu vực thương mại châu Á - Thái Bình Dương bao gồm cả Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng như các nước chủ chốt khác trong ASEAN, phục vụ lợi ích thực tế và lâu dài của Mỹ đối với châu Á, và trên hết là tăng cường địa vị, vai trò của Mỹ tại khu vực này./.