Khủng hoảng nợ gây khó cho các ngân hàng châu Âu

Rủi ro này đã được cảnh báo ngay sau khi EU và IMF triển khai gói hỗ trợ trị giá 750 tỉ euro (960 tỉ USD) vào tháng 5 do chương trình này chưa hội đủ điều kiện để thực thi, các nhà đầu tư đã đưa ra lãi suất trái phiếu của chính phủ Hy Lạp cao hơn nhiều so với lãi suất trái phiếu của chính phủ Đức.

Cuối tháng 8, chênh lệch lãi suất giữa hai loại trái phiếu này tiếp tục tăng cao, lãi suất bổ sung mà các nhà đầu tư yêu cầu khi mua trái phiếu 10 năm của Hy Lạp cao hơn so với lãi suất trái phiếu cùng thời hạn của Chính phủ Đức là 902 điểm cơ bản so với 785 điểm cơ bản vào cuối tháng 6, lãi suất trái phiếu cùng loại của Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Ireland lần lượt tăng thêm 173; 331 và 340 điểm cơ bản. Ngày 03/9, các nhà đầu tư áp mức lãi suất 11,28% (ngày 06/9 là 11,34%) khi mua trái phiếu 10 năm của chính phủ Hy Lạp trong khi trái phiếu chính phủ Đức cùng thời hạn chỉ có lãi suất 2,34%.

Trong bài phân tích vừa đăng trên Cổng thông tin điện tử Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ngày 11/9, TS. Hoàng Thế Thoả, chuyên gia của Ngân hàng Nhà nước cho rằng: Các nhà đầu tư ngại giót vốn vào hệ thống ngân hàng châu Âu do các ngân hàng này đang ôm rất nhiều trái phiếu chính phủ, riêng các công ty tài chính lớn nhất châu Âu nắm giữ trên 134 tỉ euro trái phiếu Hy Lạp, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha. Sự do dự này của các nhà đầu tư đã làm tăng lãi suất trái phiếu ngân hàng, một số ngân hàng châu Âu phải trả chi phí vay vốn cao hơn so với trước đây. Vào ngày 2/9, các nhà đầu tư yêu cầu tăng lãi suất thêm 383 điểm cơ bản (3,83 điểm phần trăm) khi mua lại trái phiếu chính phủ thời hạn 5-10 năm từ Ngân hàng BNP Paribas SA (dữ liệu của Ngân hàng Merrill Lynch).

Do lo ngại về sự rạn nứt của các ngân hàng, Liên minh châu Âu đã tiến hành kiểm tra 91 ngân hàng, nhưng nội dung kiểm tra mới chỉ nhằm vào các trái phiếu chính phủ có khả năng chuyển nhượng do các ngân hàng nắm giữ, mà chưa đề cập đến trái phiếu dự trữ trên bảng cân đối tài sản và những tài sản không thể bán được. Trong khi đó, các ngân hàng đang nắm giữ lượng trái phiếu khổng lồ trên sổ sách. Kết quả điều tra của Morgan Stanley cho thấy, các ngân hàng khu vực nắm khoảng 90% nợ chính phủ Hy lạp trên bảng cân đối tài sản.

Trong khi mắc kẹt với trái phiếu chính phủ, các ngân hàng châu Âu còn nắm giữ rất nhiều tài sản rắc rối mà họ có được trong thời kỳ đổ vỡ tín dụng 2008 nhưng họ không thú nhận là đang nắm giữ những khối lượng nợ độc hại quá lớn này.

Các ngân hàng chậm trễ trong việc tăng vốn cần thiết, gây khó khăn trong việc cho vay, kể cả cho vay lẫn nhau, làm tăng lượng tiền gửi tại Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB). Ngày 9/6, các ngân hàng khu vực euro đã gửi lượng tiền mặt kỷ lục 369 tỉ euro tại ECB, cao hơn trong tháng 10/2008 khi đổ vỡ tín dụng, số lượng ngân hàng gửi tiền tại ECB cũng tăng lên quá mức (theo Công ty Quản lý tài sản Swisscanto).

Do nguồn vốn bị ứ đọng, nhiều định chế tài chính châu Âu tiếp tục lệ thuộc vào nguồn tài trợ từ các ngân hàng trung ương. Trong tháng 7, ECB đã cho vay 132 tỉ euro thời hạn 3 tháng cho 171 định chế tài chính. Ngày 02/9, chủ tịch ECB Trichet đã mở rộng các biện pháp cho vay khẩn cấp cho các ngân hàng cho tới năm 2011. ECB sẽ duy trì việc cung cấp không giới hạn các khoản vay 1 tuần đến 1 tháng chí ít là đến 18/01/2011, và sẽ bổ sung các khoản vay thời hạn 3 tháng vào tháng 10, 11 và 12.

Đợt kiểm tra “sức khỏe” của 91 ngân hàng cũng không đánh giá xác suất vỡ nợ của các nước khu vực đồng euro. Theo Công ty Quản lý đầu tư Pacific, Hy Lạp vẫn đang đối mặt với rủi ro vỡ nợ rất lớn do tình trạng mất khả năng thanh toán đang cản trở quốc gia này trong việc hoàn trả các khoản nợ khi chương trình cứu trợ kết thúc trong 3 năm tới. Sự vỡ nợ của Hy Lạp và một số nước châu Âu có thể tăng tốc quá trình sụp đổ của những ngân hàng đang ôm nhiều trái phiếu quốc gia, làm suy giảm lòng tin vào các ngân hàng. Nếu các nhà đầu tư không sẵn sàng đầu tư thêm vào ngân hàng, thì khả năng nhiều ngân hàng đổ vỡ chỉ còn tính theo tháng chứ không theo năm, bất chấp những nỗ lực trên đây của ECB.

Bầu không khí ảm đạm đã ảnh hưởng xấu đến đồng euro sau 11,5 năm lưu hành, đồng tiền này mất 15% trong 6 tháng đầu năm xuống mức kỷ lục 1,1877 USD vào ngày 07/6. Sau đó, đồng tiền này đã tăng trở lại 6,7% và giao dịch ở mức 1,3207 USD vào ngày 5/8 tại Frankfurt, nhưng lại giảm mạnh và chỉ còn 1,2665 USD vào ngày 09/9. Theo ước lượng trung bình của 39 nhà chiến lược do Bloomberg điều tra, đồng euro sẽ giảm còn 1,21 USD trong năm nay. Nhưng theo dự báo của Shaun Osborne thuộc Công ty Chứng khoán TD tại Toronto, đồng tiền này sẽ giảm xuống còn 1,08 USD vào cuối năm nay. Từ đầu năm đến nay, đồng euro cũng mất giá 20% so với yên Nhật và hiện đang giao dịch ở mức 106,44 yên (ngày 10/9), đồng euro có thể tiếp tục giảm xuống dưới 100 yên, mức thấp nhất kể từ tháng 6/2001.

Thay lời kết, mặc dù kinh tế châu Âu đang phục hồi với tốc độ tăng trưởng kinh tế quí II/2010 cao hơn dự báo, nhưng các nước khu vực sử dụng đồng euro còn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến nguồn vốn ngân hàng và lòng tin của nhà đầu tư châu Âu, đồng euro tiếp tục mất giá so với các đồng tiền chủ chốt trên thế giới./.