Một người Pháp thực thụ?

Bảo tồn và phát huy bản sắc riêng là một yêu cầu cấp thiết đối với tất cả các quốc gia trong bối cảnh hội nhập toàn cầu. Tuy nhiên, có lẽ Pháp là nước đầu tiên và cũng là duy nhất cho đến nay mở hẳn một cuộc tranh luận ở cấp quốc gia kéo dài nhiều tháng về vấn đề này.

Câu chuyện về “bản sắc dân tộc” luôn day dứt trong lòng nhiều người Pháp, bởi niềm tự hào của một cường quốc oanh liệt một thời không chỉ tại Châu Âu mà trên cả thế giới. Chính phủ Pháp cho rằng, cuộc thảo luận quốc gia sẽ tạo cơ hội cho người dân được bày tỏ suy nghĩ về việc họ là ai và vị thế của nước Pháp thế nào trên thế giới hiện nay. Vả lại, thích tranh luận cũng được xem là một tính cách của người Pháp.

Xưa nay, nói về người Pháp, người ta thường nghĩ đến những điểm đặc trưng như chiếc mũ nồi (mũ bê-rê), các loại pho mát ngon và rượu vang hảo hạng, cùng phong cách sống thanh lịch, quý tộc.

Tuy nhiên, ngày nay, thực sự rất khó để định hình những điểm đặc trưng của người Pháp bởi nhiều lẽ. Làn sóng nhập cư nhiều năm trước vào quốc gia từng được xem là “thiên đường mơ ước” của người nhập cư, đặc biệt từ Châu Phi đã khiến cộng đồng dân cư Pháp hiện nay rất đa dạng. Đồng thời, xu hướng hội nhập toàn cầu cũng khiến giới trẻ Pháp ưa thích nhiều nét văn hoá mới và đặt trọng tâm nhiều vào việc phải sống ra sao cho đúng như một người Pháp truyền thống.

Vậy thế nào là một người Pháp thực thụ? Chính phủ đã quyết định mở một cuộc tranh luận kéo dài 3 tháng về vấn đề này, do Bộ trưởng về vấn đề nhập cư, hội nhập và bản sắc dân tộc Eric Besson phụ trách và một trang web được mở riêng để đón nhận các ý kiến của người dân. Các cuộc thảo luận cũng được tiến hành ở các cấp địa phương.

Ông Eric Besson khẳng định, cuộc thảo luận là để rà soát lại các giá trị của nước Pháp, bao gồm bình đẳng, bác ái, không phân biệt đối xử và bình đẳng giới; từ đó, hình dung ra một tương lai chung của nước Pháp. Có nhiều chủ đề nhỏ được nêu ra để thảo luận: ví dụ như “yêu cầu tôn trọng lẫn nhau” hay “cùng thừa nhận các giá trị cơ bản chung”; vấn đề có hay không nên có dạng cam kết đối với người nhập cư khi đệ đơn xin nhập quốc tịch Pháp; có nên quy định cho tất cả các sinh viên phải hát quốc ca Pháp hay không?

Sau gần 2 tháng tiến hành cuộc thảo luận, ông Eric Besson vừa đưa ra một báo cáo sơ bộ đầu tiên cho thấy các ý kiến tranh luận thực sự đa dạng. Theo ông, chỉ có 3 hoặc 4 cuộc tranh luận gay gắt hoặc đi lạc đề, còn lại tất cả đã diễn ra tốt. Thậm chí đã có một số gợi ý, kiến nghị được nêu ra. Ông Besson nói: “ý tưởng chung từ cuộc thảo luận là yêu cầu tôn trọng lẫn nhau, cùng trao đổi và lắng nghe, gìn giữ và phát triển các giá trị cơ bản chung, lịch sử của đất nước”. Tổng cộng đã có 540.000 lượt truy cập trên trang web của cuộc thảo luận, 50.000 người đóng góp ý kiến và 3 triệu trang trên mạng viết về vấn đề này. Cyril, một học sinh trung học 17 tuổi, là người Pháp gốc Iran cho rằng: “Cần là một người Pháp trong con mắt, trong đánh giá của mọi người chứ không phải đơn giản bằng một tấm thẻ chứng minh thư”.

Bất luận đã được Bộ trưởng nhập cư, hội nhập và bản sắc dân tộc Pháp đánh giá là thành công, cuộc thảo luận quốc gia về vấn đề bản sắc dân tộc Pháp đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ tại chính quốc gia này. Nhiều người dân Pháp cho rằng, đây là một cuộc thảo luận “vô bổ” khi mà đất nước có vô vàn các vấn đề khác đáng quan tâm và giải quyết trước.

Tờ Humanité đặt câu hỏi: bản sắc dân tộc có phải là một đề tài nghiêm trọng nhất cần được đem ra thảo luận vào lúc này tại Pháp khi mà nạn thất nghiệp không ngừng gây ra những tác động tiêu cực; khi bảo hiểm an sinh xã hội của người dân không còn được như trước sau khi phần chi phí bệnh viện không được bảo hiểm hoàn trả đã tăng lên; và khi nền giáo dục phải gánh chịu hậu quả của quyết định dẹp bỏ 16.000 chỗ làm. Ví dụ điển hình là “bản sắc dân tộc” được xếp cuối danh sách những vấn đề được người dân quan tâm nhất trong cuộc trò chuyện trực tiếp của Tổng thống Pháp trên kênh truyền hình TF1, sau các vấn đề việc làm, cải cách hưu trí, phục hồi kinh tế...

Đã diễn ra một số cuộc biểu tình của những người ủng hộ cánh tả và gọi đây là “cuộc thảo luận của nỗi hổ thẹn”. Một số ý kiến khác cho rằng, việc coi trọng vấn đề bản sắc dân tộc sẽ chỉ làm căng thẳng thêm vấn đề chính sách với người nhập cư, khi nước Pháp và một số nước Châu Âu thời gian gần đây liên tục vấp phải những vụ việc về “phân biệt đối xử” với người nhập cư, trong đó có người theo đạo Hồi./.