Mỹ không “đơn phương ra lệnh” cho Mỹ La Tinh nữa

Ngày 29/3, Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden trong chuyến công du 14 quốc gia Mỹ La Tinh đã tuyên bố Mỹ sẽ không “đơn phương ra lệnh” cho Mỹ La Tinh nữa và Washington đã bước vào một kỷ nguyên mới trong quan hệ với khu vực này. Đã từ lâu người ta nói nhiều đến sự suy giảm vai trò, ảnh hưởng của Mỹ tại khu vực từng bị coi là sân sau của Mỹ, song đây là lần đầu tiên một nhà lãnh đạo Mỹ thừa nhận điều này; cho thấy khả năng sẽ có thay đổi lớn trong chính sách của Mỹ với Mỹ La Tinh. Tuy nhiên, sẽ là không dễ dàng cho Washington khi thực hiện chính sách mới bởi ngày càng nhiều quốc gia ở khu vực không còn coi Mỹ là đối tác số một.

Phát biểu chuyến thăm Mỹ La Tinh, Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden nói: “Thời kỳ Mỹ đơn phương ra lệnh, thời kỳ chúng tôi chỉ nói mà không lắng nghe đã chấm dứt. Chuyến thăm của tôi đến đây chính là khởi đầu của sự đổi mới trong mối quan hệ đối tác với châu Mỹ". Cuối cùng, một nhà lãnh đạo Mỹ đã buộc phải thừa nhận thực tế ngày càng đậm nét rằng vai trò của Mỹ cùng các giá trị kiểu Mỹ, phương Tây đang suy giảm mạnh mẽ tại Mỹ La Tinh. Thay đổi chính sách với Mỹ La Tinh để cứu vãn mối quan hệ với các nước trong khu vực vẫn rất quan trọng đối với Mỹ trở thành yêu cầu tất yếu đối với chính quyền mới của Tổng thống Obama. Mỹ La Tinh hiện trở thành một trong những khu vực hấp dẫn hàng đầu với các nước lớn, trong đó có Nga, Trung Quốc, nhờ nguồn dầu mỏ dồi dào cùng nhiều tiềm năng hợp tác kinh tế. Mỹ La Tinh cũng có 2 trong số 4 nền kinh tế mới nổi là Brazil và Mexico, khiến tiếng nói của khu vực trở nên có trọng lượng trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Riêng đối với Mỹ, dù quan hệ có suy giảm, song Mỹ La Tinh vẫn là nguồn cung cấp dầu khí từ nước ngoài lớn nhất cho Mỹ, là đối tác có tốc độ trao đổi thương mại tăng cao nhất và cũng là nguồn cung thuốc bất hợp pháp lớn nhất vào Mỹ.

Dù cần thiết và khẩn cấp, song sự thay đổi từ phía Mỹ sẽ không dễ dàng được các nước Mỹ La Tinh chấp nhận. Phó Tổng thống Biden nói: “Trong quá khứ, thậm chí khi can dự với tính chất tích cực, chúng tôi vẫn có xu hướng can dự "thay mặt" cho Tây Bán cầu. Chúng tôi sẽ không can dự "thay mặt" nữa mà sẽ "với" khu vực”. Tuyên bố của ông Joe Biden mở ra hy vọng cho các nước Mỹ La Tinh rằng Washington sẽ có chính sách quan hệ mới trên nguyên tắc cân bằng và tôn trọng hơn đối với Mỹ La Tinh. Tuy nhiên, vị Phó Tổng thống Mỹ lại chính thức phủ nhận khả năng bãi bỏ lệnh cấm vận duy trì hơn nửa thế kỷ qua đối với Cuba - vốn là một điều kiện mà không ít nước Mỹ La Tinh đặt ra để thiết lập quan hệ tốt với Mỹ. Điều này khiến người ta tự hỏi làm sao Mỹ có thể có mối quan hệ cân bằng và tôn trọng với Mỹ La Tinh trong khi vẫn áp dụng các biện pháp phân biệt đối xử với Cuba?

Có hai thách thức lớn đặt ra cho Mỹ khi muốn thiết lập quan hệ tốt với khu vực Mỹ La Tinh, đó là Mỹ sẽ phải cạnh tranh với các nước lớn như: Nga, Trung Quốc đang tăng cường hợp tác với khu vực này mà không áp đặt những đòi hỏi về chính trị. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn xuất phát từ chính các nước Mỹ La Tinh, khi mà ngày càng nhiều nước không muốn thúc đẩy quan hệ với Mỹ. Chỉ trong khoảng hai tuần trở lại đây, đã liên tục có các diễn biến không thuận đối với mối quan hệ giữa Mỹ và các nước Mỹ La Tinh, cho thấy khu vực này đã tuột khỏi tầm ảnh hưởng của Mỹ và phát triển độc lập nếu không nói là thách thức Mỹ. Đó là việc lần đầu tiên phe cánh tả lên nắm quyền lãnh đạo tại El Sanvado, sau 20 năm thống trị của cánh hữu, tiếp thêm sức mạnh cho phong trào cánh tả trong khu vực. Hay việc Bolivia tiếp tục trục xuất quan chức ngoại giao của Mỹ hôm 10/3 cùng những tuyên bố cứng rắn từ Venezuela nhằm vào chính quyền mới của Tổng thống Obama. Tất cả sẽ tạo ra những cản trở không dễ vượt qua để đạt tới mối quan hệ đối tác mới mà ông Biden nêu ra./.