Nga - Mỹ ký Hiệp ước START mới

>> Mỹ hy vọng Hiệp ước START mới được phê chuẩn trong năm nay

Ngày 8/4, tại Prague, Cộng hoà Czech, dự kiến hai Tổng thống Nga và Mỹ sẽ ký kết Hiệp ước mới về cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược (START II), thay thế START I hết hiệu lực từ ngày 5/12/2009.

START mới quy định Nga và Mỹ đều sẽ cắt giảm gần 1/3 số đầu đạn hạt nhân, xuống còn 1.550 đơn vị mỗi bên trong vòng 10 năm tới. Hiệp ước mới cũng quy định giảm số phương tiện phóng chiến lược (bao gồm tên lửa xuyên lục địa, tên lửa đạn đạo được phóng đi từ tàu ngầm và máy bay ném bom hạng nặng có thể mang vũ khí hạt nhân) chỉ còn 700 chiếc. Đây là kết quả của một năm đàm phán gay go và đây cũng là một thoả thuận toàn diện nhất về kiểm soát vũ khí trong gần hai thập kỷ qua.

Việc chọn Prague là nơi diễn ra lễ ký kết Hiệp ước START mới cũng mang một ý nghĩa khi mà cách đây một năm (tháng 4/2009), chính tại Thủ đô Cộng hoà Czech, Tổng thống Mỹ B.Obama đã có bài phát biểu cam kết thúc đẩy hợp tác quốc tế hướng tới một thế giới phi hạt nhân với hy vọng “đặt dấu chấm hết đối với tư duy của thời Chiến tranh Lạnh” trong chính sách của Mỹ, trong đó ông Obama nhấn mạnh việc thay thế Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược START I là bước đầu tiên trong nỗ lực biến cam kết thành hiện thực.

Việc ký kết Hiệp ước START mới ngay trước thời điểm Mỹ đăng cai hội nghị thượng đỉnh về an ninh hạt nhân vào ngày 12 và 13/4 tới tại Washington và cũng chỉ còn 1 tháng nữa sẽ diễn ra Hội nghị đánh giá Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) tại New York, mang nhiều hàm ý. Ông B.Obama muốn làm gương cho những nước có vũ khí hạt nhân khi tuyên bố “Với thỏa thuận này, hai cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới đã gửi một tín hiệu rõ ràng rằng chúng tôi muốn đi đầu” trong việc giải trừ hạt nhân. Thêm nữa, Hiệp ước START mới được ký kết sẽ tăng sức nặng cho cả Mỹ và Nga tại hai hội nghị sắp tới trong bối cảnh các nỗ lực giải quyết vấn đề hạt nhân của Iran và CHDCND Triều Tiên vẫn chưa mang lại kết quả nào.

Tuy nhiên, việc ký kết Hiệp ước START mới chỉ là bước khởi đầu bởi việc thực thi mới là thách thức lớn khi xét đến các kho vũ khí hạt nhân khổng lồ của hai nước và những bất đồng về hệ thống phòng thủ tên lửa NMD của Mỹ. Việc phá huỷ các đầu đạn hạt nhân đòi hỏi thời gian và một khoản tài chính lớn, đó là chưa kể đến vấn đề thanh tra và kiểm chứng. Liên quan đến bất đồng về hệ thống NMD, Nga đã nhiều lần yêu cầu NMD phải được phản ánh cụ thể trong START mới. Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tuyên bố Moscow có thể rút khỏi thỏa thuận nếu như Washington đi quá xa với kế hoạch phòng thủ tên lửa của mình bằng việc thiết lập NMD tại Đông Âu. Còn Chủ tịch Duma Quốc gia Nga  Boris Gryzlov, ngày 16/3 vừa qua cũng tuyên bố Duma Nga có thể phản đối hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới với Mỹ nếu hiệp ước mới này không chỉ rõ mối liên hệ với hệ thống phòng thủ tên lửa. Về phía Mỹ, để được thực thi Hiệp ước cũng cần phải được Quốc hội Mỹ phê chuẩn, nghĩa là phải nhận được ít nhất 67/100 phiếu tại Thượng viện. Điều này được dự báo là rất khó khăn bởi ngay từ đầu, các Thượng nghị sĩ Mỹ có tư tưởng bảo thủ đã luôn phản đối Hiệp ước này, đặc biệt phe Cộng hoà vốn bảo vệ kế hoạch phòng thủ tên lửa.

Kể từ khi chính thức trở thành chủ nhân Nhà Trắng hồi tháng 1/2009, Tổng thống Mỹ Barack Obama nhiều lần bày tỏ sự mong muốn về một thế giới không có hạt nhân. Việc đạt được Hiệp ước START thể hiện cam kết của ông B.Obama, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ cũng đang rà soát lại chính sách hạt nhân và dự kiến sẽ công bố trong thời gian tới. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là nền móng cho những nỗ lực tiếp theo của chính quyền Obama thời gian tới./.