Nhật Bản dưới thời của Thủ tướng Hatoyama

Năm 2009 được đánh giá là một năm đầy biến động trên chính trường Nhật Bản. Với chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử Hạ viện ngày 30/8, đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) lần thứ 2 giành quyền lực từ đảng Tự do Dân chủ (LDP) để thành lập chính phủ liên minh 3 đảng sau hơn 50 năm cầm quyền của LDP.

Trong chiến dịch tranh cử của cuộc bầu cử Hạ viện, DPJ đã đưa ra chính sách đối nội và đối ngoại thu hút sự ủng hộ của cử tri Nhật Bản so với các đảng phái khác. Về chính sách đối nội, DPJ ưu tiên các chương trình phúc lợi xã hội như trợ cấp trẻ em, vấn đề lương hưu và không tăng thuế tiêu dùng trong 4 năm tới... Về chính sách đối ngoại, DPJ nhấn mạnh coi trọng quan hệ láng giềng châu Á và chủ trương xây dựng quan hệ bình đẳng hơn với Mỹ là hai trụ cột trong chính sách ngoại giao của Chính phủ mới Nhật Bản hiện nay.

Theo kết quả điều tra dư luận mới nhất của các phương tiện truyền thông Nhật Bản, sau gần 3 tháng kể từ khi lên nắm quyền và thành lập Chính phủ mới vào tháng 9/2009, Thủ tướng Yukio Hatoyama và Chính phủ của ông với quyết tâm thực thi hiệu quả cam kết thay đổi chính trị tại nước này và được đánh giá là đã đạt được những thành quả nhất định. Tỷ lệ ủng hộ Nội các của Thủ tướng Hatoyama vẫn ở mức khá cao, trên 60% và tỷ lệ không ủng hộ dưới 30%; tỷ lệ ủng hộ đảng cầm quyền DPJ vẫn ở mức 46% trong khi tỷ lệ ủng hộ đảng đối lập LDP chỉ còn 14%.

Về kinh tế, đầu năm 2009 nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới của đất nước mặt trời mọc này đã rơi vào tình trạng suy thoái trầm trọng nhất kể từ sau chiến tranh thế giới thứ 2. Tuy nhiên, vào những tháng cuối năm, kinh tế Nhật Bản đang có những dấu hiệu phục hồi trở lại. Kinh tế Nhật Bản năm 2009 từ tháng 7-9/2009 tăng 4,8% so với cùng kỳ năm 2008 và là mức tăng trưởng nhanh nhất kể từ năm 2007.

Tiêu dùng cá nhân vốn chiếm hơn 50% GDP tăng 0,7% trong quý so với quý trước và là quý thứ hai liên tiếp tăng. Xuất khẩu cũng tăng 6,4% so với giai đoạn 3 tháng trước, đánh dấu quý thứ hai liên tiếp tăng, chủ yếu tăng các sản phẩm xe hơi xuất khẩu sang Mỹ và các sản phẩm điện tử dân dụng sang Trung Quốc và các nước châu Á. Đầu tư doanh nghiệp cho các nhà máy và thiết bị cũng tăng 1,6% so với quý trước và là lần đầu tiên tăng kể từ quý tháng 1 – 3/2008. Tình hình việc làm cũng được cải thiện đáng kể, tỷ lệ thất nghiệp đã giảm từ 5,7% tháng 7 xuống còn 5,1% vào tháng 11.

Về đối ngoại, trong vòng gần 3 tháng kể từ khi lên nắm quyền ngày 16/9, Thủ tướng Hatoyama và Chính phủ của ông đã tổ chức nhiều hoạt động ngoại giao năng động, thể hiện rõ chính sách ngoại giao tăng cường liên minh bình đẳng hơn với Mỹ và coi trọng quan hệ với châu Á là 2 trụ cột chính trong chính sách ngoại giao của Chính phủ mới.

Thủ tướng Hatoyama và các quan chức cấp cao Nhật Bản liên tục tham dự các diễn đàn cấp cao quốc tế và khu vực như Hội nghị Đại hội đồng Liên Hợp Quốc cuối tháng 9/2009 tại Mỹ, Hội nghị quốc tế về hạt nhân, về thay đổi khí hậu, Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Singapore, Hội  nghị cấp cao 3 bên Nhật - Trung - Hàn tại Bắc Kinh, Hội nghị cấp cao Nhật Bản - Mekong tại Tokyo... đồng thời tổ chức nhiều cuộc hội đàm cấp cao song phương với các nước như Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nga, Liên minh châu Âu...

Tại tất cả các hội nghị, Nhật Bản luôn thể hiện vai trò đi đầu trong giải quyết các vấn đề toàn cầu và khu vực, nhất là vấn đề thay đổi khí hậu, đối phó với khủng hoảng kinh tế, hỗ trợ cả về tài chính và nhân lực khắc phục thiên tai, dịch bệnh như cam kết cung cấp 5 tỷ USD viện trợ tái thiết Afghanistan, 5,5 tỷ USD cho các nước tiểu vùng Mekong... Ảnh hưởng của Nhật Bản so với thời điểm chính quyền tiền nhiệm đã được nâng cao trên trường quốc tế, quan hệ với Mỹ đang giữ được thế bình đẳng hơn và quan hệ với các nước châu Á cũng được cải thiện thực sự.

Tuy nhiên, trong quan hệ với Mỹ, Nhật Bản đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm biện pháp nhằm giải quyết vấn đề tái bố trí quân đội Mỹ tại Nhật Bản vốn đang gây căng thẳng giữa hai nước. Việc Nhật Bản đề xuất tổ chức và triển khai các hội nghị cấp làm việc giữa hai nước về vấn đề này được coi là một giải pháp trước mắt nhằm sớm đạt được kết luận về thực thi di dời căn cứ không quân Futenma của Mỹ tại Okinawa. Song, ngay trong liên minh cầm quyền 3 đảng Nhật Bản vẫn có những bất đồng về giải pháp đưa ra, nên vấn đề này có thể sẽ phải mất thời gian để tìm ra sự thống nhất cuối cùng. Điều này sẽ ảnh hưởng đến kế hoạch đạt được với mục tiêu hoàn thành việc di dời vào năm 2014.

Theo các chuyên gia phân tích dự báo, tình hình Nhật Bản bước sang năm 2010 tiếp tục được nhận định là ổn định về chính trị, phục hồi nhẹ về kinh tế, linh hoạt và năng động hơn trong các hoạt động đối ngoại. Hiện tại, các chính sách mới của chính phủ đang được thực thi mạnh mẽ và quyết liệt, ban đầu cũng đạt được một số hiệu quả nhất định. Hơn nữa, phe đối lập, đứng đầu là đảng Tự do Dân chủ (LDP) hiện vẫn chưa củng cố lực lượng đủ mạnh để có thể lật đổ DPJ và tỷ lệ ủng hộ của cử tri đối với đảng này vẫn ở mức quá thấp, 14%. Vì vậy, trong thời gian tới chưa thể có một đảng phái đối lập nào nổi lên để có thể thay thế liên minh cầm quyền hiện nay do DPJ đứng đầu, ít nhất là đến khi cuộc bầu cử Thượng viện diễn ra vào năm cuối 2010./.