Nhật - Hàn tìm cơ hội bắt tay nhau

Ngày 17/10, Thủ tướng Nhật Bản Noda bắt đầu chuyến thăm Hàn Quốc kéo dài 2 ngày. Đây là chuyến thăm chính thức nước ngoài đầu tiên của Thủ tướng Noda sau khi ông lên nắm quyền hồi đầu tháng 9. Đã nhiều thập kỷ qua, nước Nhật chưa khi nào khó khăn như thời điểm hiện tại và cách mà nhà lãnh đạo Nhật Bản chọn là gạt bỏ bất đồng, tìm kiếm cái bắt tay chặt hơn với người láng giềng giàu tiềm năng- Hàn Quốc để không phải một mình đối mặt với thách thức.

Việc Thủ tướng Nhật Bản Noda chọn Hàn Quốc là điểm đến đầu tiên cho hoạt động đối ngoại của mình đủ thấy nhà lãnh đạo này coi trọng quan hệ Nhật – Hàn như thế nào. Nhật Bản và Hàn Quốc gắn bó với nhau bởi sự gần gũi về địa lý và các yếu tố văn hóa, song hai nước cũng có không ít hiềm khích liên quan đến những tồn tại lịch sử và tranh chấp lãnh thổ. Chuyến thăm lần này của Thủ tướng Nhật Bản chắc chắn không nằm ngoài mục đích hàn gắn những vết rạn nứt trong quá khứ để hướng tới tương lai của một mối quan hệ hợp tác cùng có lợi.

Dư luận chưa quên cách đây 3 tuần, Hàn Quốc đã công bố kế hoạch xây dựng một căn cứ hải quân quy mô lớn tại đảo Ulleung như một lời khẳng định mạnh mẽ hơn về chủ quyền của mình tại khu vực đảo đang có tranh chấp với Nhật Bản. Điều đó khiến cho mối quan hệ căng thẳng giữa Tokyo và Seoul lại bị đẩy lên nấc thang mới. Nhật Bản thậm chí còn đang cân nhắc đưa vụ tranh chấp quần đảo Takeshima (mà Hàn Quốc gọi là Dokdo) ra Tòa án Công lý Quốc tế. Có vẻ như sẽ chẳng bên nào chịu nhượng bộ trong vấn đề này, song chuyến thăm Hàn Quốc của Thủ tướng Nhật Bản được kỳ vọng làm dịu đi ít nhiều không khí căng thẳng thời gian gần đây.

Bên cạnh vấn đề lãnh thổ, những mặt tồn tại của chiến tranh cũng trở thành cái gai trong quan hệ Nhật- Hàn, khiến các nhà lãnh đạo 2 nước phải xoay xở rất khó khăn để tránh làm bùng phát các cuộc tranh cãi ngoại giao. Ngày 12/10, Hàn Quốc đã đề nghị LHQ can thiệp, yêu cầu Nhật Bản phải chịu trách nhiệm pháp lý về các phụ nữ Hàn Quốc bị buộc làm nô lệ tình dục cho binh sĩ Nhật trong Chiến tranh Thế giới thứ 2. Từ năm 1992 đến nay, năm nào Hàn Quốc cũng đưa vấn đề này lên Hội đồng Nhân quyền LHQ và đây là lần đầu tiên Hàn Quốc đưa vấn đề này ra trước Đại hội đồng LHQ. Trong bối cảnh Hàn Quốc tỏ ra kiên quyết như vậy, xem ra với chuyến đi này, Thủ tướng Nhật Bản cũng không dễ gì xoa dịu vết thương chiến tranh trong lòng người dân Hàn Quốc. Tuy nhiên, việc Nhật Bản trao trả một số cổ vật của các triều đại phong kiến Hàn Quốc mà Nhật Bản chiếm giữ từ thời chiến tranh cũng được xem như những cử chỉ thiện chí giúp Nhật Bản dễ “ăn nói” với Hàn Quốc về những vấn đề tồn tại.

Những xích mích Nhật- Hàn khó giải quyết là thế, song vẫn có những vấn đề mà 2 nước dễ dàng tìm được tiếng nói chung. Trước tiên phải kể đến quan điểm thống nhất của 2 nước đối với chương trình hạt nhân của CHDCND Triều Tiên. Hàn Quốc, Nhật Bản cũng như Mỹ đang muốn gây sức ép với Triều Tiên bằng yêu cầu Bình Nhưỡng ngừng chương trình hạt nhân trước khi nối lại đàm phán 6 bên. Tuy nhiên, Triều Tiên không chấp nhận một điều kiện tiên quyết như vậy. Trong bối cảnh các nước rất lo ngại khả năng Triều Tiên sẽ thử hạt nhân lần 3 trong nay mai, mọi nỗ lực ngoại giao có lẽ cũng để ngăn chặn điều này xảy ra.

Cùng là đồng minh thân cận của Mỹ, lại cùng là những trụ cột kinh tế trong khu vực, Nhật Bản và Hàn Quốc hiểu rõ giá trị của cái bắt tay giữa họ. Có thể nói rằng, nền kinh tế Nhật Bản đang đứng trước những thách thức rất nghiêm trọng do khủng hoảng kinh tế, do thảm họa động đất, sóng thần… Vì thế, nước này muốn tìm kiếm những cơ hội hợp tác cho các kế hoạch tái thiết kéo dài trong nhiều năm. Thỏa thuận thương mại tự do Nhật- Hàn sẽ là vấn đề được các nhà lãnh đạo 2 nước quan tâm thúc đẩy sau khi các cuộc đàm phán về thương mại tự do giữa Seoul và Tokyo bị trì hoãn kể từ cuối năm 2004, chủ yếu do Nhật Bản không sẵn lòng hạ thấp biểu thuế về hàng nông sản.

Một mục đích ngầm nữa không thể không nói đến trong chuyến thăm Hàn Quốc lần này của Thủ tướng Nhật Bản, đó là củng cố vị thế trên bình diện khu vực. Trước việc Trung Quốc soán ngôi nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới của Nhật Bản và ngày càng trở nên “lấn lướt” tại khu vực Đông Bắc Á, Nhật Bản dĩ nhiên muốn “chung lưng” với Hàn Quốc để tạo thế cân bằng trong khu vực. Giới quan sát cho rằng, Nhật Bản và Hàn Quốc đang cần nhau hơn lúc nào hết trong các vấn đề khu vực và điều đó sẽ tạo thành chất keo gắn kết mối quan hệ láng giềng giữa 2 quốc gia này./.