Nỗ lực vượt khủng hoảng và suy thoái

Nhiều quốc gia đã có chính sách tích cực, thích hợp vượt qua khó khăn thử thách và cả cộng đồng quốc tế cùng phối hợp nỗ lực vượt khủng hoảng và suy thoái.

Liên kết vượt khủng hoảng

Năm 2009, khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu tác động đến hầu hết các nước. Mức tăng trưởng kinh tế của thế giới thấp nhất trong vòng 60 năm trở lại đây, với 0,5%, khiến  tốc độ tăng trưởng nền kinh tế các nước phát triển, các nước đang phát triển và cả các quốc gia mới nổi đều bị sụt giảm. Tỷ lệ người nghèo gia tăng đột biến. Hàng chục triệu người lao động mất việc làm. Nhiều quốc gia đã đối phó thành công với cuộc khủng hoảng này nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa các nền kinh tế.

Tiêu biểu, tại Hội nghị Thượng đỉnh nhóm G-20 gồm 19 nền kinh tế lớn nhất thế giới và Liên minh Châu Âu, các nhà lãnh đạo thông qua thoả thuận dành 1.100 tỷ USD để chặn đà suy giảm kinh tế. Đồng thời, các quốc gia đã đồng loạt thực hiện nhiều biện pháp kích thích kinh tế. Nhờ đó, mặc dù còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhưng những tháng cuối năm 2009, kinh tế thế giới đã bắt đầu có tín hiệu phục hồi. Trong đó, Châu Á được đánh giá là khu vực phục hồi nhanh  nhất.

Đáng chú ý, những nền kinh tế theo định hướng XHCN, như Trung Quốc, Việt Nam, không chỉ chặn được sự giảm sút kinh tế, mà còn lấy lại đà phục hồi theo chiều hướng tích cực. Tốc độ tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc  đạt 7,2% trong năm 2009, Việt Nam, 5,2%. Kinh tế Mỹ và một số nước phương Tây phục hồi chậm, có thể kéo lùi quá trình phát triển tại các quốc gia này từ 2 - 5 năm.

Một thế giới đa cực?

Một năm sau khi trở thành Tổng thống da màu đầu tiên của Hoa Kỳ, ông Barack Obama đã không thể làm cho kinh tế Mỹ khởi sắc. Không những thế, khi cục diện thế giới ngày càng phát triển theo hướng đa cực, sự yếu thế của Mỹ trong việc giải quyết các vấn đề quốc tế và trong các mối quan hệ quốc tế càng bộc lộ rõ. Mỹ và các nước phương Tây không còn nắm giữ vai trò trung tâm của thế giới. Năm 2009, vai trò này đang nghiêng về Châu Á, với sự nổi lên của Trung Quốc và ấn Độ. Chính vì vậy, giữa tháng 11/2009, Tổng thống Barack Obama đã huỷ chuyến thăm Đức mà ông từng lên kế hoạch, để dành cả một tuần tới ba nước Nhật Bản, Trung Quốc và ấn Độ, nhằm khẳng định lại vị thế của Hoa Kỳ tại khu vực này. Nhưng những gì Tổng thống Obama đạt được trong chuyến công du này không như kỳ vọng. Trung Quốc, quốc gia có dân số đông nhất thế giới, lại có mức tăng trưởng cao nhất và có trên 100 nhà tỷ phú đã gửi thông điệp tới Người đứng đầu Nhà Trắng rằng, nước này tiếp tục duy trì tỷ giá thấp giữa đồng Nhân dân tệ và USD. Đây được coi là yếu tố thúc đẩy tăng trưởng vượt bậc của Bắc Kinh và cũng bị coi là nguyên nhân gây căng thẳng trong quan hệ hai nước. Còn tại đất nước Mặt trời mọc, chính quyền mới của Thủ tướng Yokio Hatoyama tuyên bố công khai về sự cần thiết phải điều chỉnh lại quan hệ Nhật - Mỹ để Tokyo có tiếng nói độc lập hơn.

Trong khi đó, trong quan hệ với phần còn lại của thế giới, Mỹ cũng không còn ở thế chủ động, thậm chí còn có những bước lùi. Tổng thống Obama phải tạm ngừng triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa ở Đông Âu (NMD). Ông cũng chưa thể cùng Nga ký kết hiệp ước mới thay thế Hiệp ước cắt giảm vũ khí tiến công chiến lược giai đoạn 1 (START-1) hết hiệu lực từ ngày 5/12/2009, do Nga yêu cầu START-2 phải khác hẳn với SATRT-1 ở nguyên tắc cơ bản là bình đẳng về tất cả các vấn đề phải tuân thủ. 

Ngay cả Liên minh Châu Âu (EU) bao gồm 27 quốc gia cũng tỏ rõ sự đoàn kết, một trụ cột về sức mạnh của thế giới, khi tất cả các nước thành viên đã thông qua Hiệp ước Lisbon, đánh dấu quá trình hoàn tất nhất thể hoá Châu Âu. Đây là sự phát triển có ý nghĩa, khẳng định vị thế của Liên minh Châu Âu, thách thức vai trò của Mỹ trên rất nhiều hồ sơ quốc tế quan trọng.

Những vấn đề nóng chưa có lời giải

Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển, tính độc lập và quyền tự quyết mạnh mẽ của các nước, các khu vực, năm 2009, việc giải quyết một số điểm nóng trên thế giới vẫn chưa có kết quả tích cực. Tại khu vực Nam Á, tình hình an ninh ở Afganistan đang ở mức tồi tệ nhất kể từ khi chế độ Taliban bị lật đổ năm 2001. Không những thế, năm 2009, Taliban còn đẩy mạnh câu kết với cả mạng lưới khủng bố Al-Qaeda, lan tới tận các tỉnh vùng núi Pakistan, gây khó khăn cho Mỹ tại cuộc chiến ở Afganistan. Vì thế, quốc gia Nam Á này là thách thức lớn nhất của chính quyền Tổng thống Obama trong năm 2009.

Nó cũng lý giải vì sao, cho dù vừa được nhận giải thưởng Nobel hoà bình, nhưng ông Obama vẫn quyết định tăng thêm 30.000 quân tới Afganistan, khiến ông trở thành tổng thống một cường quốc tham chiến, nhằm nhanh chóng giải quyết cuộc chiến Afganistan và rút quân về nước. Tuy nhiên, quyết định tăng quân chưa phải là giải pháp tốt nhất. Bằng chứng là ngay trước thời điểm kết thúc năm 2009, tại Afganistan, Pakistan liên tục xảy ra những vụ tấn công khủng bố, khiến khu vực Nam Á vẫn chìm trong bạo lực và bất ổn. Việc Mỹ và phương Tây tiếp tục duy trì các biện pháp trừng phạt đối với CHDCND Triều Tiên, Iran, coi đó là vũ khí răn đe buộc Bình Nhưỡng và Tehran vào bàn đàm phán, khiến vấn đề hạt nhân của hai nước này, trong năm 2009 vẫn lâm vào tình trạng bế tắc.

Cùng với đó, bài toán trái đất nóng lên cũng chưa có lời giải. Hội nghị quốc tế lớn nhất trong năm về chống biến đổi khí hậu do LHQ tổ chức kéo dài tới hai tuần giữa tháng 12/2009 tại Copenhagen - Đan Mạch, với sự tham dự của hơn 100 nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ, mới chỉ đạt được thoả thuận có tính chính trị thuần tuý mang tên Copenhagen. Theo đó, các nhà lãnh đạo đặt hạn mức gia tăng nhiệt độ không quá 20C, chưa đủ mạnh để ngăn trái đất nóng lên. Thoả thuận khiêm tốn này cũng chỉ đạt được sau cuộc gặp riêng giữa Tổng thống Mỹ Barack Obama, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo, Thủ tướng Ấn Độ Manmohan Singh. Cho dù đây là một kết quả không toàn diện, chưa có tính ràng buộc pháp lý, nhưng cũng đã cứu vãn được sự đổ vỡ của Hội nghị Copenhaghen. Và với một ý nghĩa lớn nữa, từ sự kiện này, đã thấy một trật tự thế giới mới, với vai trò nòng cốt của Trung Quốc, Ân Độ - hai quốc gia Châu Á đang trỗi dậy. 

Do đó không phải ngẫu nhiên, nhiều hãng truyền thông lớn thế giới đã nhận định rằng, năm 2009 là năm của Châu Á, buộc Mỹ phải nhường ghế cho một số quốc gia của châu lục này tại “bàn làm việc của các nước lãnh đạo thế giới”. Việc Việt Nam hoàn thành tốt trọng trách Uỷ viên không thường trực HĐBA LHQ nhiệm kỳ 2008 - 2009 và hai lần đảm nhiệm vai trò Chủ tịch cơ quan quyền lực cao nhất này của LHQ tháng 7 và tháng 10/2009, cũng chứng tỏ vị thế quan trọng của các nước Châu á trong việc giữ gìn hoà bình và an ninh thế giới.

Dẫu còn bất ổn, xung đột, căng thẳng ở một số nước, khu vực, nhưng cộng đồng quốc tế vẫn có niềm tin vào một năm mới 2010 tốt đẹp. Bởi khi Châu Á đang ngày càng khẳng định sức mạnh cả về kinh tế lẫn chính trị, được coi là động lực thúc đẩy nền kinh tế toàn cầu, năm 2010 được dự báo là năm kinh tế phát triển mạnh. Trong đó, Trung Quốc sẽ đạt mức tăng trưởng 9%, tiếp đến là Ấn Độ 7%, Việt Nam 6,5%. Châu Âu cũng thoát khỏi suy thoái. Bắc Mỹ sẽ đạt mức tăng trưởng 2,5%. Hợp tác đa phương, đối thoại hoà bình sẽ là xu thế chủ đạo, tạo nguồn lực để các nước tiếp tục bứt phá, ngăn chặn mọi hành động quân sự nguy hiểm, hoá giải các mâu thuẫn bất đồng trong việc giải quyết các vấn đề về an ninh, kinh tế, môi trường… Đó chính là nền tảng để cộng đồng quốc tế bước vào năm 2010 với kỳ vọng xây dựng một thế giới hoà bình, phát triển và phồn vinh./.