Quan hệ Nga - Mỹ: Đến lúc phải thay đổi

Mối quan hệ này hiện nay báo chí Mỹ mô tả “là con số không”.

Những ngày gần đây, ông Barak Obama liên tục đề cập tới quan hệ Mỹ - Nga và nhấn mạnh muốn “hợp tác với Nga ngay khi có thể”. Ông còn cho biết cuộc gặp của ông với các nhà lãnh đạo Nga sẽ là cuộc tiếp xúc đầu tiên với các nhà lãnh đạo nước ngoài sau khi chính thức nhậm chức. Hiện nay, khi quan hệ hai nước đang trong tình trạng đối đầu nghiêm trọng, những hành động đó của ông Barak Obama được coi là tín hiệu về sự thay đổi mới trong quan hệ giữa hai nước.

Thực ra, sau khi LB Xô viết tan vỡ, Mỹ và Nga đã thiết lập được các mối quan hệ tốt đẹp, xây dựng được các thể chể chung, thậm chí còn dự định xúc tiến thành lập một Uỷ ban hỗn hợp hợp tác giữa hai nước. Người ta còn nhớ, trong cuộc gặp đầu tiên ở Ljubljana (Slovenia) đầu năm 2001, Tổng thống Bush đã gọi ông Putin là “người bạn thân thiết”. Cũng trong thời điểm đó, hai nước còn hợp tác khá chặt chẽ trong cuộc chiến chống khủng bố quốc tế.

Nhưng sau đó, dựa vào những thay đổi tác động đến thế cân bằng trên thế giới, Mỹ đã xét lại một loạt các hiệp định liên quan đến giải trừ vũ khí, đặc biệt là Hiệp ước chống tên lửa đạn đạo ký năm 1972, nhằm ngăn chặn ảnh hưởng của Nga, xác lập vai trò độc tôn trên thế giới, để dễ dàng thực hiện các lợi ích chính trị của Mỹ. Việc chính quyền Tổng thống Bush quyết định triển khai hệ thống lá chắn tên lửa tại Ba Lan và CH Cezch, mở rộng Tổ chức Hiệp ước quân sự Bắc Đại Tây Dương, ủng hộ các “cuộc cách mạng màu” ở Gruzia và Ukraine, chính nhằm thực hiện mục đích đó. Cũng vì thế, quan hệ Nga - Mỹ từ đối tác đã chuyển thành đối thủ.

Căng thẳng giữa hai nước lên tới đỉnh điểm sau cuộc xung đột Gruzia - Nga tháng 8 vừa qua. Nhưng cũng từ cuộc chiến này, Mỹ càng thấy rõ sức mạnh quân sự của Nga. Hơn thế nữa, việc NATO phớt lờ yêu cầu của Mỹ, khi quyết định không bỏ phiếu trao “Kế hoạch Hành động thành viên” cho Gruzia và Ukraine, cho thấy thất bại cay đắng của Wasington trong việc lôi kéo các nước thành viên NATO tham gia chiến lược bao vây chống Nga.

Thực tế hiện nay Nga và Mỹ đều được coi là những nước lớn trên thế giới và mối quan hệ giữa hai nước luôn tác động tới bầu không khí quốc tế. Trong bối cảnh thế giới đang phải đối phó với hàng loạt vấn đề toàn cầu, rõ ràng, hai nước cần phải cải thiện quan hệ theo hướng tích cực. Đặc biệt khi hai nước đều đang phải ứng phó với cuộc khủng hoảng tài chính với qui mô lan rộng toàn cầu, Nga và Mỹ càng cần phải thay đổi tính chất của quan hệ, từ đối thủ sang đối tác chiến lược để giải quyết những mối đe doạ này.

Tổng thống Nga Dimitri Medvedev và Tổng thống mới của Mỹ Barak Obama đều hiểu như vậy. Vì thế, ông Barak Obama đã khẳng định sẽ nhanh chóng hợp tác với Nga trong việc chống phổ biến vũ khí hạt nhân, đấu tranh chống khủng bố. Tạm ngừng mở rộng NATO, xem xét lại việc đặt hệ thống phòng thủ tên lửa ở châu Âu, cũng đang là những nội dung trong chương trình làm việc của ông Obama. Còn Người đứng đầu nước Nga cũng nêu rõ, Điện Kremli sẽ có các đề xuất cụ thể để cải thiện quan hệ Nga - Mỹ trong bối cảnh nước này có tổng thống mới.

Đây là điều có thể thực hiện được bởi hiện nay, hai bên đều đã có ý chí chính trị và nỗ lực cao, chỉ cần hai nước, nhất là Mỹ xác định và tuân thủ nghiêm túc những nguyên tắc trong quan hệ giữa hai bên. Đó là quan hệ đối tác dựa trên cơ sở minh bạch, tin cậy lẫn nhau và tôn trọng chủ quyền, an ninh của nhau. Chỉ trên cơ sở đó, quan hệ Nga - Mỹ mới được cải thiện theo hướng đối tác chiến lược, đáp ứng lợi ích của cả hai nước và vì hoà bình, ổn định của thế giới./.