Hai bên đều cần có nhau

Thời gian gần đây, Trung Quốc không ngừng tuyên bố sẵn sàng bỏ tiền giúp đỡ các nước châu Âu vượt qua cuộc khủng hoảng nợ công, từ Hy Lạp đến Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Ailen. Đặc biệt, chuyến công du một loạt các nước châu Âu của Phó Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường trong những ngày đầu năm mới 2011, càng làm nóng lên câu chuyện Trung Quốc muốn gia tăng ảnh hưởng tại châu Âu bằng sức mạnh tiền tệ.

Cái khó hiện nay của các nước châu Âu bị khủng hoảng là rất cần tiền - mà Trung Quốc đang sẵn sàng đưa ra để trợ giúp. Đã có bàn tay can thiệp của Quỹ Cứu trợ đặc biệt của Liên minh châu Âu và Quỹ Tiền tệ quốc tế, song dường như là chưa đủ để đảm bảo đưa các quốc gia gặp nạn này thoát ra khỏi khủng hoảng. Nhìn tổng thể, nếu không kịp thời có biện pháp mới để trấn an dư luận, Liên minh châu Âu phải đối mặt với câu hỏi sống còn về sự tồn vong của đồng euro, khi mà ngày càng có nhiều quốc gia muốn ra khỏi khu vực đồng tiền chung.

Tuy nhiên, có nhiều vấn đề khúc mắc trong quan hệ với Trung Quốc khiến Liên minh châu Âu không thể không thận trọng. Đặc biệt khi Bắc Kinh đã nhanh chân hơn Mỹ và phương Tây trong chiến lược mở rộng ảnh hưởng tại châu Phi. Tranh cãi mới đây giữa Pháp với Trung Quốc liên quan đến bản quyền công nghệ xe ô tô điện của hãng Renault càng khiến nhiều người châu Âu nhìn về Trung Quốc với ánh mắt lo ngại và ngờ vực. Chiến lược quốc tế hoá đồng nhân dân tệ của Trung Quốc cũng khiến châu Âu e dè trong việc chấp nhận để đồng tiền này mua lại các khoản nợ lớn vốn được tính bằng euro.

Cần nhắc đến một con số đầy ấn tượng là riêng trong năm 2010, đầu tư của Bắc Kinh vào Liên minh châu Âu đã tăng 12%, lên 50 tỷ USD, gấp 10 lần số vốn của EU rót vào Trung Quốc, biến nước này thành nhà đầu tư lớn thứ ba tại EU. Một loạt các dự án đầu tư lớn của Trung Quốc cũng khiến dư lụân châu Âu lo lắng như việc Trung Quốc thuê cả hải cảng Pirus của Hy Lạp để làm hải cảng quan trọng đưa hàng Trung Quốc vào châu Âu. Các công ty lớn của Trung Quốc có kế hoạch mua lại một số tập đoàn lớn của châu Âu đang gặp khó khăn như: Công ty Dây cáp viễn thông Hà Lan Draka, Tập đoàn Volvo của Thụy Điển... Thậm chí mới đây còn có nguồn tin Ngân hàng Nhà nước Trung Quốc dự tính cả việc mua lại Ngân hàng Nhà nước của tiểu bang lớn nhất nước Đức là Nordr Westfalen vì ngân hàng này đang gặp khó khăn lớn.

Dĩ nhiên, Trung Quốc phải tính toán đến lợi ích cho riêng mình khi bỏ tiền ra đầu tư hay mua lại nợ của châu Âu. Song trước hết, cần khẳng định rằng, Bắc Kinh cũng đang tự cứu mình do khủng hoảng nợ công tại châu Âu ảnh hưởng nhiều đến tốc độ tăng trưởng của các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Trung Quốc. Liên minh châu Âu là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc, nên Bắc Kinh cần một khu vực đồng euro vững mạnh, để người tiêu dùng châu Âu có thể tiếp tục mua sản phẩm của Trung Quốc.

Thêm nữa và quan trọng hơn, Trung Quốc sẽ thu lợi về mặt chính trị và ngoại giao khi đóng vai trò mới, vai trò chủ nợ của một số nước châu Âu. Khi đó, EU sẽ không thể tiếp tục gây sức ép mạnh mẽ như trước trong vấn đề tăng giá đồng nhân dân tệ cũng như trong nhiều vấn đề khác như lệnh cấm vận buôn bán vũ khí mà EU duy trì lâu nay với Trung Quốc, các vụ kiện bán phá giá hay vấn đề nhân quyền...

Gia tăng ảnh hưởng thông qua cho vay nợ là chính sách không có gì mới mẻ của Trung Quốc. Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã cho 50 quốc gia đang phát triển vay những khoản nợ lên tới 4 tỷ USD. Ngoài ra, việc duy trì dự trữ ngoại hối bằng đồng euro cũng phù hợp với chiến lược lâu dài của Trung Quốc, là đa dạng hóa kho dự trữ ngoại tệ của mình. Vì về lâu về dài, việc đồng đô la sụt giá không thể tránh khỏi, khiến cho tài sản bằng đô la của Trung Quốc sẽ bị tổn thất.

Khi hai bên đều cần đến nhau, sự bắt tay giữa Trung Quốc với các quốc gia đang ngập trong nợ nần ở châu Âu là tất yếu. Bài toán khó cho cả hai bên là tính toán thận trọng sao cho sự hợp tác đó thành công. Có ý kiến cho rằng các nước châu Âu không nên quá kỳ vọng sức mạnh đồng Nhân dân tệ có thể sớm kéo họ ra khỏi khủng hoảng nợ công. Nhiều chuyên gia cho rằng, nếu EU giữ vững các nguyên tắc và lập trường trong quan hệ kinh tế và ngoại giao với Trung Quốc thì cũng không quá lo ngại. Vì mọi hoạt động đầu tư của Trung Quốc vào EU đều phải tuân thủ hệ thống luật pháp chung của châu Âu.

Trên bình diện toàn cầu, sự việc này tạo nên một quan hệ châu Âu - Trung Quốc ít nhiều cân bằng hơn. Trung Quốc không chỉ là nơi xuất khẩu hàng hoá và nhân công giá rẻ mà đã trở thành chủ nợ và nhà đầu tư lớn tại châu Âu./.