Không đơn thuần là thăm lại “chốn cũ”

Tổng thống Mỹ Barack Obama vừa tuyên bố lùi chuyến thăm Indonesia và Australia vào chủ nhật cuối tuần, thay vì vào thứ năm tuần này, với lý do tập trung cho việc thông qua dự luật y tế. Quyết định trì hoãn chuyến thăm dù chỉ 3 ngày, cộng thêm thông tin sẽ không có thành viên nào trong gia đình cùng đi với người đứng đầu Nhà Trắng, khiến người ta không khỏi cảm thấy một sự sụt giảm nhiệt tình từ phía Mỹ. Chuyến thăm Châu Á đầu tiên của ông Obama không đơn thuần là hành trình thăm lại “chốn cũ” Indonesia- nơi vị Tổng thống thứ 44 của nước Mỹ từng sống trong 4 năm đầu đời. Nhiều toan tính chính trị phức tạp ẩn chứa đằng sau chuyến đi này và do đó, phía chủ nhà cũng không hoan hỉ đợi chờ.

Nói tới Indonesia, người ta nhắc nhiều đến 4 năm tuổi thơ của vị Tổng thống thứ 44 của nước Mỹ tại đây như một “sợi dây kết nối cá nhân” có thể trở thành “sức mạnh mềm” trong chính sách của chính quyền Obama đối với quốc gia Đông Nam Á này nói riêng và với cả khu vực nói chung. Tuy nhiên, yếu tố cá nhân này thực tế lại không được xếp hàng đầu trong những toan tính của Wasington đối với Indonesia.

Indonesia- quốc gia đông dân thứ 4 trên thế giới, đặc biệt là có số người theo đạo Hồi sinh sống đông đảo nhất thế giới, là một trong những thành viên chủ chốt của ASEAN, là một trong những nền kinh tế mới nổi của khu vực nằm trong nhóm G20... rõ ràng có tầm quan trọng chiến lược với Mỹ hơn nhiều. Đặc biệt khi chính quyền Obama đưa ra hai định hướng: cải thiện quan hệ với thế giới Hồi giáo và thúc đẩy quan hệ với Châu Á, chuyến thăm Indonesia lần này của ông Obama chắc chắn không đơn thuần chỉ là trở về “chốn cũ”.

Trong chuyến thăm Indonesia lần này của Tổng thống Obama, hai bên dự định ký một hiệp định toàn diện thiết lập quan hệ đối tác chiến lược. Nhưng mối quan hệ này: Mỹ cần nhưng liệu Indonesia có vội? Câu trả lời là trước khi “bút sa, gà chết”, người Indonesia đang phải cân nhắc rất kỹ lưỡng, bởi nhiều ý kiến tại Indonesia lo ngại rằng ông Obama có thể thúc đẩy một chương trình nghị sự “lợi dụng” nước này. Phục vụ cho chiến lược tăng cường ảnh hưởng ở Châu Á, Mỹ cần một đối tác ổn định trong ASEAN và Indonesia có thể là ứng cử viên hàng đầu với những bước phát triển về kinh tế và cải cách về chính trị mà Mỹ ngợi ca là có những bước tiến về dân chủ.

Lợi ích chiến lược lớn nhất mà Mỹ chia sẻ với Indonesia có liên quan tới việc tự do đi lại qua các tuyến đường biển của nước này, nhất là qua eo biển Malacca - một trong những tuyến vận tải đường biển tấp nập nhất trên thế giới và dễ bị hải tặc tấn công. Trong vấn đề liên quan đến cộng đồng người Hồi giáo tại Indonesia, Tổng thống Obama tuyên bố chuyến đi sẽ dựa trên cơ sở bài diễn văn mà ông đã đọc trước người theo đạo Hồi tại Cairo vào năm ngoái.

Xét tình hình không có gì cải thiện trong quan hệ giữa đạo Hồi với phương Tây kể từ sau bài diễn văn lịch sử đó của ông Obama, thì người Hồi giáo tại Indonesia cũng cảm thấy không có gì đáng chờ đợi vào sự có mặt của người đứng đầu Nhà trắng tại đất nước họ lần này.

Ở nhiều thành phố của Indonesia, mấy ngày nay, liên tục diễn ra biểu tình của hàng nghìn thành viên các nhóm Hồi giáo nhằm phản đối chuyến thăm của ông Obama.

Và không đơn thuần dừng lại ở nâng cấp quan hệ song phương, chuyến thăm hai nước Châu Á của ông Obama cùng sự có mặt của Tổng thống Indonesia Yudhoyono tại Canbera trong tuần trước có thể báo hiệu khả năng nâng cấp quan hệ tay ba Mỹ- Indonesia- Australia để cân bằng với những sức mạnh đang nổi khác trong khu vực là Trung Quốc, Ấn Độ.

Không thể nói rằng Indonesia không trông đợi vào chuyến thăm của Tổng thống Mỹ. Song nhiều vướng mắc trong quan hệ từ vấn đề dân chủ, nhân quyền, việc hỗ trợ tài chính trong chống khủng bố, hay Indonesia cáo buộc Mỹ về hành động gián điệp... khiến Jakarta không thể không thận trọng. Người Indonesia hiểu rằng dẫu là có cách “tiếp cận mềm”, song ông Obama vẫn phải bảo vệ những lợi ích “cứng” không thay đổi của nước Mỹ./.