Mắt xích then chốt trong cuộc chiến kinh tế Mỹ - Iran

Cửa ngõ kinh tế quan trọng của Iran

Nỗ lực của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhằm gây sức ép buộc Iran nhượng bộ sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng hạn chế một trong những huyết mạch kinh tế quan trọng nhất của Tehran: Dubai - trung tâm thương mại và tài chính quan trọng của UAE

UAE tối 18/8 tuyên bố đình chỉ các giao dịch tài chính và kinh tế với Iran. Động thái này có thể đe dọa khả năng tiếp cận của Tehran với một nguồn cung hàng nhập khẩu lớn, đồng thời thu hẹp một trong những kênh tài chính quan trọng giúp Iran kết nối với thế giới.

Động thái trên diễn ra sau nhiều tuần chính quyền ông Trump gây sức ép với UAE, yêu cầu nước này mạnh tay hơn với các mạng lưới tài chính của Iran hoạt động trên lãnh thổ. Theo những người am hiểu vấn đề, các quan chức Mỹ nói với phía UAE rằng việc nhằm vào các dòng tiền có liên quan đến Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) có thể gây tác động lớn hơn đối với Tehran so với việc Mỹ phong tỏa đường biển các cảng của Iran.

Washington cũng kêu gọi UAE trong thời gian chiến sự có biện pháp cứng rắn hơn đối với các thực thể Iran nằm trong danh sách trừng phạt và những mạng lưới khác hoạt động bí mật tại nước này.

Nếu được triển khai trên diện rộng, biện pháp của UAE có thể hạn chế đáng kể khả năng tiếp cận ngoại tệ và mạng lưới thương mại quốc tế của Tehran, trong lúc kinh tế Iran đang chịu sức ép từ lạm phát tăng cao, các lệnh trừng phạt và những gián đoạn do chiến tranh. Chính quyền ông Trump kỳ vọng điều này sẽ gia tăng sức ép, buộc Iran phải đạt được một thỏa thuận.

Tuy nhiên, việc cắt giảm những mối liên hệ này sẽ rất khó khăn. Các hoạt động thương mại và tài chính liên quan đến Iran được thực hiện qua nhiều tầng nấc khác nhau. Các lệnh trừng phạt của Mỹ trong những năm gần đây cho thấy doanh thu từ dầu mỏ, giao dịch ngoại tệ và các khoản thanh toán cho các thực thể Iran từng được thực hiện thông qua công ty trung gian và các tổ chức kinh doanh ngoại hối tại Dubai, trong nhiều trường hợp không thể hiện trực tiếp tên Iran trên giao dịch.

Việc hạn chế các hoạt động liên quan đến Iran cũng đòi hỏi giới chức UAE tăng cường kiểm soát những giao dịch tài chính và thương mại có tính chất phức tạp. Điều này có thể tác động nhất định đến vai trò của Dubai như một trung tâm thương mại, tài chính và tái xuất hàng hóa quốc tế với quy định tương đối cởi mở.

Ông Max Meizlish, cựu quan chức phụ trách trừng phạt của Mỹ, hiện là nghiên cứu viên tại Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (FDD), nhận định việc UAE tăng cường kiểm soát hoạt động thương mại và tài chính trực tiếp với Iran là quan trọng. Tuy nhiên, một lượng đáng kể các giao dịch gián tiếp vẫn có thể đi qua hệ thống ngân hàng tại Dubai, hỗ trợ các kênh tài chính mà Iran sử dụng để duy trì hoạt động kinh tế.

UAE từng bước siết hoạt động liên quan đến Iran

Các biện pháp của UAE nhằm hạn chế giao dịch với Iran thực tế đã được lên kế hoạch từ trước, trong khuôn khổ nỗ lực ngăn chặn các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền của nước này mà Abu Dhabi cho là do IRGC thực hiện.

Theo những người am hiểu vấn đề, các quan chức UAE coi những biện pháp mới nhất là một bước trong quá trình leo thang từng phần, thay vì cắt đứt hoàn toàn quan hệ với Tehran. UAE được cho là sẽ triển khai từng bước, bắt đầu bằng các hạn chế mới đối với hoạt động vận chuyển hàng hóa, sau đó có thể mở rộng sang việc tăng cường kiểm soát các thực thể có liên hệ với Iran nếu IRGC tiếp tục các cuộc tấn công. Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng của UAE trong việc triển khai từng biện pháp, đánh giá hiệu quả trước khi tiếp tục, đồng thời vẫn giữ khả năng điều chỉnh chính sách.

Các nhà hoạch định chính sách UAE lo ngại chiến lược của Washington nhằm gây tổn thất kinh tế lớn hơn cho Iran có thể ảnh hưởng đến những lĩnh vực kinh tế của các quốc gia vùng Vịnh vốn phụ thuộc vào du lịch và thương mại thay vì dầu mỏ. Chính sách này cũng có thể khiến Iran đáp trả quân sự mạnh hơn.

Theo những người am hiểu vấn đề, các quan chức UAE muốn duy trì một số kênh liên lạc với Tehran để duy trì lựa chọn ngoại giao nếu chiến dịch gây sức ép của chính quyền ông Trump không đạt kết quả.

Trong giai đoạn trước, UAE đã đình chỉ hoạt động vận chuyển hàng hóa trực tiếp với Iran và triển khai triển khai các biện pháp kiểm soát rộng hơn đối với các hoạt động của Iran trên lãnh thổ nước này, trong đó có việc hủy thị thực và đóng cửa các trường học, câu lạc bộ.

Sau một giai đoạn giao tranh rải rác và cảnh báo về nguy cơ xung đột leo thang nghiêm trọng hồi tháng trước, ông Trump đã chuyển trọng tâm sang tìm cách làm suy yếu Iran về kinh tế. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent tuần trước cho biết Washington sẽ áp đặt thêm các hạn chế đối với nền kinh tế Iran trong những ngày tới. Theo ông, đây sẽ là một “đòn kép” cùng với việc Mỹ phong tỏa đường biển đối với các cảng của Iran.

Muốn gia tăng sức ép kinh tế lên Tehran, Washington cần UAE tham gia. UAE nằm ngay bên kia Vịnh Ba Tư và có quan hệ thương mại, lịch sử và văn hóa sâu sắc với quốc gia láng giềng lớn hơn, dù chính phủ hai nước thường xuyên bất đồng.

Bài toán phức tạp

Trước khi chiến tranh nổ ra, UAE là nguồn cung hàng nhập khẩu lớn nhất của Iran, vượt cả Trung Quốc. Theo Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), năm 2024, UAE cung cấp hơn 30% tổng lượng hàng nhập khẩu của Iran, trị giá khoảng 21 tỷ USD.

Theo Bộ Tài chính Mỹ và các nhà phân tích theo dõi hoạt động của Tehran, trong nhiều năm, UAE cũng là một trung tâm tài chính quan trọng đối với các doanh nghiệp và cá nhân Iran muốn né tránh các lệnh trừng phạt của phương Tây. Mạng lưới né tránh trừng phạt đã giúp Iran tiếp tục bán dầu ra nước ngoài và chuyển nguồn thu về nước, qua đó cung cấp tài chính cho các chương trình vũ khí cũng như những nhóm đồng minh của Tehran trong khu vực. Iran đã thành lập các công ty bình phong tại UAE để nhận tiền bán dầu, thanh toán các giao dịch và che giấu nguồn gốc của dòng tiền.

Bộ Tài chính Mỹ cho biết trong năm 2024, khoảng 9 tỷ USD được chuyển qua các tài khoản ngân hàng đại lý do các ngân hàng Mỹ duy trì dường như có liên quan đến các hoạt động tài chính bí mật của Iran. Các công ty đặt tại UAE, phần lớn ở Dubai - một trong 7 tiểu vương quốc của nước này - nhận 62% số tiền nói trên.

Ngay cả với những biện pháp mới được công bố, việc xử lý mạng lưới tài chính phức tạp liên quan đến Iran vẫn là một thách thức lớn, các nhà phân tích nhận định.

“Có thể làm được, nhưng có những giới hạn”, ông Eric Alter, Hiệu trưởng Học viện Ngoại giao Anwar Gargash tại Abu Dhabi, một tiểu vương quốc khác của UAE, nói. Theo ông, chính phủ có thể dừng các hoạt động ngân hàng chính thức và hạn chế hoạt động tại các cảng lớn. Tuy nhiên, UAE “không thể kiểm soát mọi đối tác địa phương, mọi khu thương mại tự do hay mọi hoạt động của các tàu nhỏ đi lại giữa 7 tiểu vương quốc, vốn có những đặc điểm thương mại khác nhau”.

Iran có còn thực sự giữ quyền kiểm soát eo biển Hormuz?

VOV.VN - Iran vẫn duy trì quan điểm cứng rắn về việc các tàu thuyền qua eo biển Hormuz phải khai báo với Tehran, nhưng số liệu theo dõi hoạt động hàng hải tại khu vực cho thấy lượng tàu thuyền qua eo biển chiến lược này có dấu hiệu khôi phục khi Mỹ tăng hiện diện quân sự.