Ông Trump trước canh bạc “chiến tranh kinh tế” với Iran

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 20/8 tìm cách trấn an các nhà đầu tư đang lo ngại về chiến dịch gây sức ép với Iran, nhấn mạnh rằng khả năng Mỹ nối lại các cuộc tấn công “quy mô lớn” là thấp. Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Trump cũng phải tính đến một thực tế: Iran đang theo dõi sát những tín hiệu này.

Sức ép kinh tế thay cho chiến tranh

Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ sẽ tiến hành một “Ngày D kinh tế” nhằm vào Iran, với chiến dịch mà ông mô tả sẽ “đè bẹp” và “làm tê liệt” nền kinh tế của Tehran.

Washington đang kết hợp nhiều biện pháp gây sức ép, từ các thiệt hại do chiến tranh gây ra đến phong tỏa đường biển đến các lệnh trừng phạt. Những biện pháp này đã đẩy nền kinh tế Iran vào tình trạng khó khăn nghiêm trọng.

Tuy nhiên, đằng sau những lời đe dọa của chính quyền Mỹ là một thông điệp quan trọng: Ông Trump không muốn quay trở lại chiến tranh. Sau nhiều tuần không kích Iran hồi đầu năm, Tổng thống Mỹ đã nhiều lần đưa ra cảnh báo về khả năng tiếp tục sử dụng vũ lực nhưng sau đó không thực hiện.

Theo các chuyên gia, điều này khiến Washington rơi vào thế khó khi gây sức ép với Tehran nhưng không có nhiều lựa chọn. Trong khi đó, Iran dù phải đối mặt với tình trạng thiếu hụt hàng hóa và lạm phát vẫn cho thấy khả năng chống chịu đáng kể. Ông Trump cũng ngày càng chịu nhiều sức ép chính trị khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần, trong khi chiến tranh không nhận được sự ủng hộ rộng rãi và giá xăng tại Mỹ vẫn ở mức cao. Những yếu tố này có thể khiến Tehran nhận thấy Washington không muốn tiếp tục leo thang quân sự, từ đó có động lực thử thách giới hạn của Mỹ.

Bộ trưởng Bessent cho biết, Bộ Tài chính Mỹ sẽ tổ chức họp báo ngày 24/8 để công bố các biện pháp mới nhằm vào Iran. Theo ông, việc giá dầu tăng do giới đầu tư lo ngại về các biện pháp mới của Washington là phản ứng không phù hợp, bởi chiến dịch gây sức ép kinh tế cho thấy Mỹ chưa có ý định lập tức nối lại các cuộc không kích quy mô lớn.

“Nếu chúng ta đang áp dụng sức ép kinh tế tối đa, điều đó có nghĩa là nhiều khả năng Mỹ sẽ không tái khởi động chiến dịch quân sự quy mô lớn. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh rằng điều đó chỉ đúng vào lúc này”, ông Bessent nói.

Kế hoạch về “Ngày D kinh tế” nhằm vào Iran được Tổng thống Trump công bố trên mạng xã hội Truth Social tối 19/8, trong đó nhà lãnh đạo Mỹ cảnh báo về một chiến dịch “chiến tranh kinh tế và cô lập ở quy mô chưa từng có”.

Đây không phải lần đầu ông Trump đe dọa sẽ tiến hành một chiến dịch quy mô lớn nhằm vào Iran. Ông đã nhiều lần đưa ra các tuyên bố tương tự nhưng sau đó rút lại. Hồi tháng 6, ông từng nói rằng  ông lo ngại một cuộc chiến kéo dài có thể đẩy kinh tế Mỹ vào suy thoái.

Trong khi đó, các cuộc thăm dò cho thấy chiến tranh với Iran không nhận được sự ủng hộ rộng rãi của người dân Mỹ, kể cả trong nội bộ đảng Cộng hòa. Đây có thể trở thành một điểm yếu chính trị của ông Trump khi cuộc chiến mà ông từng mô tả là một “chuyến phiêu lưu nhỏ” kéo dài vài tuần đang tiến gần mốc 6 tháng.

Iran vẫn có khả năng gây sức ép ngược

Trong những tháng gần đây, Iran đã cho thấy nước này có khả năng chịu đựng những thiệt hại lớn về người và cơ sở hạ tầng do các cuộc không kích của Mỹ và Israel gây ra, đồng thời vẫn có thể gây tổn thất cho Washington. Một trong những cách Tehran gây sức ép là nhằm vào các tàu chở dầu tại eo biển Hormuz.

Giá xăng tại Mỹ hiện vẫn cao hơn 1 USD/gallon so với trước khi chiến tranh bắt đầu. Các căn cứ quân sự Mỹ tại vùng Vịnh chịu thiệt hại nghiêm trọng, 18 quân nhân Mỹ đã thiệt mạng và kho đạn dược của Washington cũng bị hao hụt.

Trong khi đó, hai bên vẫn chưa đạt được một thỏa thuận chấm dứt chiến tranh, ngay cả vấn đề mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz cũng chưa được giải quyết.

Khả năng chống chịu và đáp trả của Iran dường như đã thúc đẩy ông Trump chuyển trọng tâm sang sức ép kinh tế nhằm buộc Tehran nhượng bộ. Washington đã áp đặt nhiều biện pháp trừng phạt mạnh đối với Iran, trong khi lệnh phong tỏa đường biển càng làm trầm trọng thêm những thiệt hại từ chiến dịch không kích hồi mùa xuân.

Một bước leo thang mới diễn ra ngày 19/8, khi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), một đối tác kinh tế quan trọng của Iran ở phía bên kia Vịnh Ba Tư, tuyên bố đình chỉ toàn bộ hoạt động thương mại và giao dịch tài chính với Tehran.

Tuy nhiên, việc tiếp tục gia tăng sức ép cũng đặt ra không ít thách thức đối với Washington. Trong bài đăng trên Truth Social, ông Trump cảnh báo bất kỳ quốc gia nào cung cấp “phao cứu sinh” cho Iran cũng sẽ phải đối mặt với “hậu quả kinh tế khủng khiếp”.

Mắt xích khó bỏ qua

Trung Quốc hiện là một trong những nguồn hỗ trợ kinh tế quan trọng nhất của Iran, đặc biệt khi Bắc Kinh mua phần lớn lượng dầu xuất khẩu của Tehran.

“Trung Quốc là mắt xích không thể bỏ qua” trong chiến dịch gây sức ép kinh tế nhằm vào Iran, ông Miad Maleki, chuyên gia cấp cao tại Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (FDD) có trụ sở ở Washington, nhận định. Trước đây, ông từng làm việc về chính sách trừng phạt tại Bộ Tài chính Mỹ.

“Không có quốc gia nào khác có thể tiếp nhận dầu thô Iran với quy mô như Trung Quốc”, ông Maleki nói thêm.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump thời gian qua cũng nỗ lực cải thiện quan hệ với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Hai nhà lãnh đạo dự kiến có cuộc gặp tại Washington vào tháng 9 tới.

Các nhà phân tích cho rằng chính quyền Tổng thống Trump sẽ thận trọng trong việc gây sức ép với Trung Quốc, đặc biệt là trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh. Điều này đặt ra câu hỏi liệu việc Washington còn có thể gia tăng chiến dịch gây sức ép kinh tế với Iran đến mức nào.

Bộ trưởng Tài chính Bessent cho biết các cuộc trao đổi giữa chính quyền Mỹ và Trung Quốc về vấn đề này sẽ được giữ kín.

Trong khi đó, Edward Fishman, chuyên gia cấp cao kiêm Giám đốc Trung tâm Địa kinh tế Maurice R. Greenberg thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ, cho rằng Iran đã chịu các lệnh trừng phạt toàn diện trong nhiều năm, nên biện pháp đáng kể còn lại là gia tăng sức ép đối với các đối tác thương mại của Tehran, đặc biệt là Trung Quốc. Tuy nhiên, ông tỏ ra hoài nghi về khả năng Tổng thống Trump sẵn sàng mạo hiểm châm ngòi một cuộc chiến kinh tế với Bắc Kinh vào thời điểm này.

Sức ép kinh tế có thể dẫn tới phản ứng quân sự

Một câu hỏi khác đặt ra là Iran sẽ phản ứng thế nào khi chịu sức ép tài chính nghiêm trọng, nhất là khi giới lãnh đạo nước này nhận thấy rõ rằng ông Trump muốn tránh quay trở lại chiến tranh.

Ông Dennis B. Ross, cựu đặc phái viên Mỹ về Trung Đông, cho rằng Iran nhiều khả năng sẽ tìm cách tạo thêm sức ép quân sự đối với Mỹ hoặc các đồng minh của Washington tại vùng Vịnh. Điều này càng cho thấy chiến lược dài hạn của ông Trump đối với Iran vẫn còn nhiều bất định, trong khi giá xăng tại Mỹ tiếp tục ở mức cao, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần và kho tên lửa, đạn dược của quân đội Mỹ đang ở mức thấp.

Nếu Iran nhận thấy Washington không muốn quay lại chiến tranh, Tehran có thể tìm cách thử thách giới hạn đó bằng những hành động quân sự có tính toán. Khi ấy, sức ép kinh tế không chỉ là công cụ buộc Iran nhượng bộ mà còn có thể trở thành yếu tố làm gia tăng nguy cơ đối đầu mới.

“Tôi chưa thấy trong suốt quá trình này khả năng nhìn xa hơn bước đi ngay trước mắt”, ông Ross nhận xét về cách chính quyền Mỹ xử lý vấn đề Iran. Theo ông, chính quyền Washington dường như đang tập trung giải quyết từng bước trước mắt thay vì xây dựng một chiến lược dài hạn, giống như chỉ tính từng nước đi ngắn hạn thay vì nhìn toàn bộ thế trận.

Căn cứ quân sự Mỹ ở châu Âu có thể vào tầm ngắm của Iran?

VOV.VN - Iran được cho là lên kế hoạch mở rộng phạm vi tập kích, nhắm tới các căn cứ Mỹ tại châu Âu nếu chiến sự tiếp tục leo thang.