Phép thử quan hệ Nga – Mỹ

Thời điểm cho vòng đàm phán đầu tiên này đã được hai bên ấn định tại cuộc thảo luận sơ bộ giữa quan chức hai nước ngày 24/4 vừa qua ở Roma - Italy, trên cơ sở thoả thuận đạt được trước đó giữa Tổng thống hai nước trong lần tiếp xúc đầu tiên tại London đầu tháng 4 năm nay. START-I được Liên Xô trước đây và Mỹ ký năm 1991 và có hiệu lực vào năm 1994, quy định mỗi nước phải cắt giảm số đầu đạn hạt nhân từ mức 10.000 xuống còn 6.000 và giảm số phương tiện mang đầu đạn hạt nhân xuống còn 1.600. Theo ước tính của Bộ Ngoại giao Mỹ, tính đến ngày 1/1/2009, sau 15 năm thực hiện STATR-I, Nga còn 814 phương tiện chuyên chở và 3.900 đầu đạn hạt nhân, trong khi Mỹ có 1.198 phương tiện và 5.576 đầu đạn hạt nhân. Hiệp ước mới thay thế START-I mà hai ông D.Medvedev và B.Obama muốn khởi động nhằm giảm đầu đạn hạt nhân xuống còn khoảng 1.500 mỗi nước. Tổng thống Nga Medvedev còn nhấn mạnh hiệp ước START mới phải hạn chế cả số lượng đầu đạn lẫn các phương tiện mang những đầu đạn này như tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa đạn đạo đặt trên tàu ngầm và máy bay ném bom hạng nặng, đồng thời cần loại trừ khả năng các cường quốc hạt nhân bố trí vũ khí tấn công chiến lược ngoài lãnh thổ nước mình.

Việc hai ông Medvedev và Obama quyết định khai thông mối quan hệ song phương bắt đầu từ việc đàm phán về một hiệp ước mới thay thế START-I cũng bởi cả hai bên đều có nhu cầu cắt giảm vũ khí hạt nhân, đồng nghĩa với việc giảm gánh nặng về ngân sách quốc phòng. Mặt khác, việc khởi động một hiệp ước mới này lại phù hợp với những cam kết mà ông Obama đưa ra trong chiến dịch vận động bầu cử là sẽ bắt đầu các cuộc đàm phán về kiểm soát vũ khí truyền thống. Trong chuyến công du châu Âu đầu tháng 4 vừa qua, ông Obama cũng đi xa hơn khi cam kết phấn đấu cho một thế giới không có vũ khí hạt nhân và muốn tái lập các thể chế không phổ biến vũ khí hạt nhân trên thế giới. Đối với Nga, việc đàm phán về Hiệp ước mới thay thế START-I mang ý nghĩa quan trọng trong việc cân bằng vũ khí tiến công chiến lược, góp phần đảm bảo sự ổn định chiến lược và phối hợp hành động bình đẳng đa phương trên trường quốc tế - một trong những nội dung chính của văn kiện Chiến lược an ninh quốc gia Liên bang đến năm 2020 được Tổng thống Nga D.Medvedev ký và công bố ngày 13/5 vừa qua.

Để Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới được Quốc hội Mỹ phê chuẩn vào cuối năm nay, Chính phủ Hoa Kỳ và Nga sẽ phải ký kết trong tháng 8. Chính bởi vậy, chuyên gia hai nước đang tích cực chuẩn bị báo cáo liên quan đến việc soạn thảo văn kiện mới và vòng đàm phán từ ngày 18 đến 20/5 tại Moscow nhằm mục đích đưa ra các điểm chính trước khi diễn ra cuộc gặp chính thức vào tháng 7 tới giữa Tổng thống Nga D.Medvedev và người đồng cấp Mỹ B.Obama.

Hai bên đang tiến đến việc đạt được mức trần tổng thể về số đầu đạn hạt nhân nhưng hiện còn nhiều bất đồng liên quan đến phương pháp thống nhất mức đếm số đầu đạn, hay như cách giải quyết số đầu đạn sẽ được tháo dỡ. Hơn nữa, Nga muốn gắn vấn đề phòng thủ tên lửa NMD của Mỹ với thoả thuận về cắt giảm vũ khí tiến công chiến lược. Hai tháng là khoảng thời gian quá ngắn để soạn thảo xong hiệp ước mới, nhưng cả Nga và Mỹ đều đang tích cực thu hẹp bất đồng, bởi cả hai đều coi hiệp ước mới là phép thử trong nỗ lực làm ấm lên mối quan hệ song phương./.