Vì sao Lebanon trở thành tâm điểm trong đàm phán Mỹ - Iran?

Israel hôm 1/6 đã dừng một cuộc tấn công dự kiến nhằm vào thủ đô Beirut của Lebanon sau khi Iran dọa sẽ chấm dứt các cuộc đàm phán với Mỹ nếu thành phố này bị nhắm mục tiêu. Diễn biến này cho thấy các vấn đề liên quan tới Lebanon ngày càng trở thành một phần quan trọng trong tiến trình ngoại giao giữa Mỹ và Iran. Đồng thời, sự việc cũng phản ánh vai trò và ảnh hưởng mà Tehran có thể phát huy trong các tính toán chiến lược của Washington tại Trung Đông.

Theo các nguồn tin, cảnh báo từ Iran đã dẫn đến cuộc điện đàm căng thẳng giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ông Trump đã hai lần yêu cầu nhà lãnh đạo Israel từ bỏ kế hoạch mở rộng chiến dịch quân sự nhằm vào Beirut, do lo ngại động thái này có thể làm đổ vỡ các nỗ lực ngoại giao đang diễn ra với Iran.

Trong cuộc phỏng vấn với New York Post, Tổng thống Trump thừa nhận ông cảm thấy “khó chịu” trước việc Israel liên tục leo thang hoạt động quân sự tại Lebanon. “Có lúc tôi đã nói với ông ấy [Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu -ND] rằng chúng ta phải dừng việc này lại”, ông Trump cho biết.

Ngay sau khi Israel rút lại kế hoạch tấn công Beirut, Iran phát tín hiệu cho thấy các cuộc đàm phán với Mỹ đã trở lại đúng hướng.

Thắng lợi chiến thuật của Iran

Những diễn biến trên được nhiều nhà phân tích xem là một thắng lợi ngoại giao tạm thời của Tehran. Iran từ lâu đã khẳng định bất kỳ thỏa thuận ngừng bắn nào giữa nước này với Mỹ cũng phải bao gồm Lebanon. Quan điểm này cũng được Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tái khẳng định hôm 3/6 khi tuyên bố rằng cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran chỉ có thể kết thúc khi xung đột tại Lebanon cũng chấm dứt.

Theo ông Araghchi, việc kết thúc chiến tranh phải đi kèm với việc Israel rút lực lượng khỏi Lebanon. Ông cũng nhấn mạnh Hezbollah cần được thừa nhận là một thực thể chính trị trong đời sống Lebanon và mọi vấn đề nội bộ của nước này phải được giải quyết thông qua đối thoại quốc gia.

Các nhà quan sát cho rằng bằng cách gắn hồ sơ Lebanon với tiến trình đàm phán hạt nhân và an ninh khu vực, Tehran đang cố gắng gia tăng đòn bẩy trong các cuộc thương lượng với Washington.

Trong khi đó, Mỹ lại muốn tách biệt hai vấn đề này. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định Washington coi tiến trình đàm phán giữa Israel và Lebanon là một hồ sơ riêng, cần được xử lý độc lập với các cuộc thương lượng với Iran.

Tuy nhiên, việc Israel hủy kế hoạch tấn công Beirut sau cảnh báo từ Tehran cho thấy Iran vẫn sở hữu những đòn bẩy đáng kể để tác động tới các tính toán chiến lược của Mỹ trong khu vực.

Dù Tổng thống Trump tuyên bố lực lượng Hezbollah đã đồng ý ngừng bắn và Israel sẽ không tấn công Beirut, nhiều chuyên gia cho rằng thực tế trên chiến trường gần như không thay đổi.

Ông Karim Safieddine, nghiên cứu viên không thường trú tại Viện Chính sách Trung Đông Tahrir, nhận định đây thực chất chỉ là sự tiếp nối của cơ chế ngừng bắn vốn đã tồn tại đối với thủ đô Beirut trong nhiều tháng qua. Theo ông, dù Mỹ can thiệp dưới sức ép từ Iran, kết quả cuối cùng vẫn là duy trì nguyên trạng: Beirut tránh được một cuộc tấn công quy mô lớn, nhưng Israel vẫn tiếp tục có không gian hành động quân sự tại miền Nam Lebanon.

Quan điểm này phần nào được phản ánh qua tuyên bố của Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz, khi ông khẳng định Israel vẫn sẽ tấn công khu vực Dahieh ở ngoại ô phía Nam Beirut nếu Hezbollah tiếp tục nhắm mục tiêu vào các cộng đồng dân cư miền Bắc Israel.

Tính toán của Mỹ - Iran

Giới quan sát nhận định Lebanon hiện không chỉ là chiến trường giữa Israel và Hezbollah mà còn trở thành một yếu tố quan trọng trong các tính toán chiến lược của Mỹ và Iran.

Trong nhiều năm qua, Hezbollah được xem là một trong những đồng minh quan trọng nhất của Iran tại Trung Đông. Sự hiện diện của Hezbollah ngay sát biên giới phía Bắc Israel giúp Tehran duy trì một đòn bẩy chiến lược quan trọng trong các tính toán an ninh khu vực.

Tuy nhiên, kể từ khi xung đột bùng phát sau sự kiện ngày 7/10/2023, Hezbollah đã phải hứng chịu những tổn thất đáng kể. Israel liên tiếp thực hiện các chiến dịch nhằm vào mạng lưới chỉ huy của lực lượng này, trong đó có việc tiêu diệt nhiều nhân vật cấp cao, bao gồm cả thủ lĩnh lâu năm Hassan Nasrallah.

Một số chuyên gia nhận định sau những tổn thất đó, vai trò của Iran trong việc định hình các quyết sách của Hezbollah ngày càng lớn hơn. Ông Fadi Nicholas Nassar, chuyên gia của Viện Trung Đông (MEI), cho rằng mọi dấu hiệu đều cho thấy Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang gia tăng ảnh hưởng đối với quá trình tái tổ chức và định hướng hoạt động của Hezbollah. Điều này khiến mọi diễn biến tại Lebanon ngày càng gắn chặt với các tính toán chiến lược của Tehran trong các cuộc đàm phán với Washington.

Trong khi Iran coi Hezbollah là một thành tố quan trọng trong cấu trúc an ninh và ảnh hưởng của mình tại Trung Đông, Mỹ lại theo đuổi hướng đi ngược lại. Washington đã đầu tư đáng kể nguồn lực ngoại giao nhằm củng cố chính quyền Lebanon, tăng cường năng lực của quân đội Lebanon và từng bước làm suy giảm ảnh hưởng của Hezbollah.

Trong những năm gần đây, Mỹ đã thúc đẩy các cuộc tiếp xúc trực tiếp chưa từng có giữa quan chức Lebanon và Israel, đồng thời hỗ trợ lực lượng vũ trang Lebanon trong nỗ lực mở rộng quyền kiểm soát nhà nước.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho rằng trở ngại lớn nhất đối với tiến trình hòa bình giữa Israel và Lebanon hiện nay không phải là tranh chấp giữa hai chính phủ mà là vai trò của Hezbollah. Tuy nhiên, bất chấp sự hỗ trợ của Mỹ, quân đội Lebanon đến nay vẫn chưa thể thực hiện mục tiêu giải giáp hoàn toàn Hezbollah.

Các chuyên gia cho rằng đây chính là nguyên nhân khiến Washington lo ngại mọi cuộc leo thang quân sự tại Lebanon đều có thể phá hỏng các nỗ lực ngoại giao mà Mỹ đã theo đuổi trong nhiều năm.

Lebanon trong bài toán an ninh Trung Đông

Dù Israel và Lebanon ngày 3/6 đã nhất trí thực hiện lệnh ngừng bắn, triển vọng hòa bình lâu dài vẫn còn rất mong manh. Một mặt, Israel tiếp tục coi Hezbollah là mối đe dọa an ninh trực tiếp và nhiều khả năng sẽ không từ bỏ mục tiêu làm suy yếu hoặc giải giáp lực lượng này. Mặt khác, Iran vẫn khẳng định Hezbollah là một thành phần không thể tách rời trong đời sống chính trị và an ninh của Lebanon, đồng thời cho rằng mọi vấn đề nội bộ của nước này cần được giải quyết thông qua đối thoại giữa các lực lượng trong nước.

Giới chuyên gia nhận định một giải pháp bền vững chỉ có thể đạt được nếu chính quyền Lebanon đủ năng lực kiểm soát các nhóm vũ trang trong nước, đồng thời nhận được sự hỗ trợ an ninh và kinh tế lâu dài từ cộng đồng quốc tế.

Trong khi đó, nhiều nhà phân tích cho rằng Iran đang tìm cách kéo dài thời gian nhằm giúp Hezbollah tái tổ chức lực lượng sau những tổn thất trong thời gian qua, còn Mỹ muốn tận dụng cơ hội hiện nay để thúc đẩy một thỏa thuận lâu dài giữa Israel và Lebanon.

Điều đó cho thấy các diễn biến tại Lebanon không chỉ chịu tác động từ tình hình thực địa hay các cuộc tiếp xúc giữa Beirut và Tel Aviv, mà còn gắn với những tính toán chiến lược rộng lớn hơn của các bên liên quan. Trong bối cảnh đó, Lebanon ngày càng trở thành một yếu tố đáng chú ý trong các đàm phán giữa Washington và Tehran về chương trình hạt nhân Iran cũng như các vấn đề an ninh khu vực Trung Đông.

Thủ tướng Israel thừa nhận có “bất đồng chiến thuật” với ông Trump

VOV.VN - Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã đề cập đến cuộc điện đàm giữa ông và Tổng thống Mỹ Donald Trump, trong đó ông Trump bày tỏ sự không hài lòng với ông Netanyahu liên quan đến các cuộc không kích của Israel nhằm vào Lebanon.